Myńjyldyq shahardyń mindeti zor
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııa qyzmetiniń almatylyq bólimshesinde qala ákimi Baýyrjan BAIBEK respýblıkalyq buqaralyq aqparat quraldary ókilderimen kezdesip, «100 naqty qadam» Ult Josparyn iske asyrý strategııalyq baǵdarlamasy jumystarynyń atqarylý barysymen bólisti.
Qala basshysymen qatar, bul jıynǵa myń jyldyq tarıhy bar alyp shahardyń tynys-tirshiligine jaýapty basqarma basshylary men mamandary da qatysty.
Buqaralyq aqparat quraldary ókilderimen ótken keńeste sóz alǵan ákim Ult Josparynyń strategııalyq mańyzyn aıryqsha atap ótti.
Barshamyzǵa belgili, «100 naqty qadam» Ult Jospary memlekettigimizdi nyǵaıtý jolynda «Qazaqstan-2050» Strategııasyn tıimdi iske asyrý úshin qabyldanǵan bolatyn. Onyń basty maqsaty – qýatty memleket qalyptastyrý men damyǵan ekonomıka negizinde el halqynyń ómir súrý sapasyn arttyra otyryp, Qazaqstannyń álemniń eń damyǵan 30 memleketiniń qataryna enýi bolyp tabylady, degen ol, buǵan deıin qala damýy úshin atqarylǵan ıgi is-sharalar men qol jetken jetistikter, alǵa qoıǵan josparlary jóninde óziniń jyldyq esebinde arnaıy toqtalǵanyn aıtyp, álemdik damý úderisi jańa beleske kóterilgen tusta Memleket basshysynyń ult damýyna zor yqpal etetin baǵdarlamalarynyń ilgeri basý joldaryn sóz etti.
Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev atap ótkendeı, biz búginde ekonomıka men jalpy basqarý júıesiniń tıimdiligin arttyrýdy qajet etetin damýdyń jańa kezeńine aıaq basyp otyrmyz.
Almaty halyqaralyq uıymdar men iri ınvestorlar úshin tartymdy qala ekendigi sózsiz. Birikken Ulttar Uıymynyń ókilderi, elshiler, bedeldi sarapshylar Ult Josparyn joǵary baǵalap, ony Qazaqstannyń memlekettik qurylysyn nyǵaıtý jolyndaǵy jańa tarıhı qadam retinde tanydy.
Memleket basshysy men Jańǵyrtý jónindegi ulttyq komıssııanyń tabandylyǵynyń arqasynda aýqymdy reformalardy utymdy iske asyrý úshin qysqa merzimde berik ınstıtýttyq quqyqtyq negiz qalyptastyryldy. Jańarǵan zamannyń kóshine ilesip qana qoımaı, jemisti jetistikterge qol jetkizý múddesin kózdeı otyryp 59 zań, 400-den astam normatıvtik akt qabyldandy.
Jasyrmaý kerek, elimizdegi ınstıtýttyq reforma jumystary ekonomıkalyq turǵydan qıyn kezeńdi bastan ótkerýde. Álemdik daǵdarystyń kezekti tolqyny kóptegen elderdiń aldyna kúrdeli máseleler qoıyp otyr.
Desek te, daǵdarys – bul múmkindikter tetigi. Ult Jospary sheńberindegi ınstıtýttyq reformalar Almaty qalasynyń ınnovasııalyq, mádenı jáne týrıstik ortalyq retindegi áleýetin tolyq ashýǵa múmkindik beretindigin qazirgi tańda alǵashqy qadamynan-aq aıqyn baıqatyp otyr.
Almatyda Ult Jospary aǵymdaǵy jyldyń 1 qańtarynan bastap júzege asyrylýda. Bul úshin arnaıy komıssııa qurylyp, «100 naqty qadamdy» iske asyrý jónindegi aýqymdy jospar bekitildi. Ony oryndaýǵa barlyq qalalyq qurylymdar jumyldyrylyp otyr, dedi qala basshysy.
Jan basyna shaqqandaǵy jalpy óńirlik ónimi jalpyulttyq kórsetkishten eki jarym ese joǵary bolyp tabylatyn elimizdiń úlken qalasy Almaty ınstıtýttyq reformalardy iske asyrý isinde úlgi bola bilýi qajet ekeni ámbege aıan. Ol úshin Alataý baýraıyn myń jyldyń muǵdarynda qonys etken ásem qalada barlyq jaǵdaılar jasalǵan – qýatty bıznes, belsendi azamattyq qoǵam jáne kásibı memlekettik apparat bar.
Qala basshysynyń aıtýynsha, memlekettik basqarý qyzmetin jetildirý jáne zamanaýı basqarýdyń tıimdi tetigin qalyptastyrý jolynda kóptegen josparlar men jobalar jolǵa qoıylǵan. Solardyń biri, kásibı memlekettik apparat jasaqtaý men sybaılas jemqorlyqtyń jolyn kesý maqsatynda tıisti mamandardy jumyldyrǵan «Almaty-2020» damý baǵdarlamasyn júzege asyrý. Bes ınstıtýttyq reforma baǵdarlamasynyń negizinde jasalǵan bul baǵdarlamanyń jobasy, damý bıýdjeti, naqty baǵyt-baǵdar boıynsha atqarylar is-sharalar tizimi jasalyp, búginde belgili bir satyny artqa tastady.
Osy baǵdarlama aıasynda kózdelgen mejeniń biri ákimdik qurylymyn qaıta jasaqtaý jáne zamanaýı úlgidegi basqarý modeline kóshý bolyp tabylady. Ol úshin eski júıeden kele jatqan birneshe basqarmalar biriktirilip, naqty mamandardan quralǵan top meılinshe yqshamdandyrylady. Máselen, ótken jyldyń tamyz aıynan beri 1491 adamnan turatyn ákimshilik apparaty 11,5 paıyzǵa yqshamdalyp, basqarýshy quram 50 paıyzǵa qysqarǵan.
Ekinshi másele – zańnyń oryndalýyn
qamtamasyz etý jáne turǵyndar men qaladaǵy barlyq qyzmet túrleriniń zań talaptaryna muqııat qaraýyna basymdyq berý. Bul oraıda, qala ákimdigi zańnyń aldynda el azamattarynyń barlyǵy teń dárejede ekendigin qamtamasyz ete otyryp birneshe sharany qolǵa aldy. Máselen, sottyń sheshimimen zańsyz salynǵan qurylystardy, atap aıtqanda, «Adem-4» saýda ortalyǵy aýmaǵyndaǵy saýda-sattyq qoımasy, Alma-Arasan shatqalynda boı kótergen meıramhanalar, Sátbaev pen Lýganskıı kósheleriniń qıylysynda zańsyz turǵyzylǵan turǵyn úı qurylystary buzyldy. Sondaı-aq, 2016 jyly 8 sot sheshimine sáıkes qurylys nysandary men Akademııa qalashyǵyndaǵy zańsyz janarmaı quıý beketi de talqandalyp, qala turǵyndarynyń ómirine qaýip týdyrǵan jáne turmys-tirshilikke kedergi keltiretin nysandar alynyp tastaldy. Budan ózge, Qarǵaly ózeniniń ústine zańsyz salynǵan 4 kópir men ózen boıyna zańsyz qurylys salynǵan 370-ten asa jer telimderi tazartyldy. Halyqtyń erkin qatynaýy úshin 3 kópir qaıta jóndelip, bireýi qaıta salynyp jatyr.
Almaty aýmaǵyndaǵy jappaı saýda jasaý oryndary da tártipke keltirilýde. Barlyq 57 bazarda zamanǵa saı ádipteý jumystary júrgizilip, olardyń 15 paıyzy bıyl jańa beınede el ıgiligine usynylsa, qalǵan 25 paıyzy keler jyly tapsyrylady. Sondaı-aq, qaladaǵy zańsyz tal kesý, jasyl jelekti búldirý máselesi de durys sheshimin tapty. Aıtalyq, Kóktóbe saıabaǵynda 415 taldy kelisimsiz keskender aıypqa tartylyp, onyń ornyna 4150 tal egý mindetteldi. Jyl basynan beri zańsyz tal keskeni úshin 82 márte aıyppul salynyp, bıýdjetke 3,5 mıllıon teńge aýdaryldy.
«Almaty-2020» baǵdarlamasynyń negizgi bir baǵyty qala aýmaǵynda ındýstrııalyq jáne ekonomıkalyq ósim kórsetkishin arttyrý bolyp tabylady. Qalada kásipkerlik jaqsy jolǵa qoıylǵan. Ishki jalpy ónim men salyqtyń 43 paıyzyn osy orta jáne kishi kásipkerlikten túsken qarajat tolyqtyryp otyr. El kólemindegi nesıelerdiń shamamen 60 paıyzdyq úlesin ala otyryp, Almaty qalasy turǵyndarynyń árbir 10-nyń 6-ýy jumyspen qamtylǵan. Osy oraıda, qala ákimdigi kásipkerlikke keńinen jol ashyp, jeke kásip ashatyn azamattardyń qujattandyrý jumystaryn barynsha jeńildetip otyr.
Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, búgingi tańda kóptegen qyzmet túrleri men keńinen qoldanylatyn nysandardy memleketten góri jekeniń qolyna bergen tıimdi ekendigi anyqtalýda. Buǵan deıin memleket tarapynan qarjylandyrylyp kelgen mekemelerdiń 90 paıyzy maqsatsyz shyǵynǵa ushyrap, tabyssyz jumys istep tur. Osyǵan oraı Elbasy saıasatyna saı Almaty qalasynda da básekelestikti arttyryp, ónimdilikti kóterý maqsatynda jekeshelendirý jumystary atqarylyp jatyr.
El kóleminde keńinen nasıhattalyp, qarqyndy júrgizilip otyrǵan zańdastyrylmaǵan múlikti jaryqqa shyǵarý isi boıynsha da Almaty qalasy aldyńǵy lekte. Bıylǵy jyldyń birinshi toqsany boıynsha qalada 1,3 trıllıon teńgeniń múlki zańdastyrylyp, mol qarjy el qazanyna quıyldy.
Kásip ıelerine jeńildik retinde qarastyrylǵan «Jibek joly» baǵdarlamasy boıynsha 76 joba maquldanyp, 3,7 mıllıard teńge ıgerildi, jańa 400 jumys orny ashyldy. Sonymen qatar, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda osy jyly jalpy quny 11,7 mıllıard teńgeni quraıtyn 53 joba maquldanyp, 1,9 mıllıard teńge sýbsıdııalandy, jańa 536 jumys orny ashyldy. Memleket-jekemenshik áriptestigi aıasynda jalpy quny 31,4 mıllıard teńgeni quraıtyn 37 jobaǵa kelisimshart jasalsa, budan ózge, qalanyń 8 aýdanyndaǵy jeke úı ǵımarattarynan 1777 oryndyq 63 mektepke deıingi tárbıe oshaqtary ashyldy. Almatynyń ınvestısııalyq áleýetin arttyrý maqsatynda ústimizdegi jyldyń birinshi toqsanynda Fransııa, Qytaı, Túrkııa, Iran, AQSh, Ispanııa jáne Shveısarııadan kelgen bıznes ókilderimen 68 márte kezdesýler ótkizilip, tıimdi 3 memorandýmǵa qol qoıyldy.
«100 naqty qadam» Ult Josparyn iske asyrý jolynda túzilgen Almaty qalasyn damytý josparynyń besinshi ustanymy, ol – bir múddeli ult qalyptastyrý máselesi. Qalada 120-dan asa ulttyń ókili turady jáne Qazaqstan halqy Assambleıasy janynan 34 etno-mádenı birlestik tirkelgen. Ult birligin nyǵaıtyp, halyqtar dostyǵyn arttyrý maqsatynda Qazaqstan halqy Assambleıasy janynan Qoǵamdyq kelisim keńesteri, Analar keńesi jáne Medıatorlyq keńes qyzý jumys istep tur. Olardyń aralasýymen shamamen 20 paıyzdyq túrli dárejedegi másele sotqa jetpeı, taraptardyń rızashylyǵymen sheshildi.
Bıyl Almaty qalasynyń 1000 jyldyq mereıtoıy. IýNESKO kúntizbesi boıynsha 2016 jylǵy aıtýly data retinde tirkelgen bul merekege de daıyndyq jumystary qyzý júrgizilýde. Atalmysh kúndi atap ótý arqyly da almatylyqtar ózara baýyrlastyqty jaqyndata túsip, Memleket basshysy usynǵan «Máńgilik El» ıdeıasy tóńireginde elimizdegi tynyshtyq pen turaqtylyqtyń máńgi saqtalýyna óz úlesterin qosatyn bolady.
«Almaty-2020» baǵdarlamasynda basymdyq berilgen naqty baǵyttyń biri jáne besinshi másele – azamattyq qoǵamdy jandandyrý jáne jergilikti basqarý júıesiniń ashyq esebindegi jarııalylyq. Bul oraıda, qala basshylyǵy men jekelegen aýdandyq halyqqa qyzmet kórsetý mekemeleri halyqpen turaqty tyǵyz qarym-qatynas ornatty. Almaty jurtshylyǵynyń óte belsendi ekendigin eskerip, ákimdik halyqpen baılanysý tetigin keńinen qoldanyp otyr. Máselen, ǵalamtor jelisinde qala ákimdiginiń arnaıy paraqshalary ashylyp, turǵyndardan túsken aryz-shaǵymdar keńinen qanaǵattandyrylýda. Bul óz kezeginde ákimdik qyzmetkerleriniń jumys isteý tártibi men jemisti qyzmet atqarý nátıjesin arttyryp otyr.
Budan ózge qala ákimi Baýyrjan Baıbek 2017 jylǵa belgilengen Ýnıversıadany abyroımen ótkizý úshin júrgizilip jatqan jumystar legimen de tanystyryp ótti. Álemniń 64 elinen keletin sportshylar men qonaqtarǵa kórsetiler qyzmet túrleri men qalanyń ishki tártibin nyǵaıtý, qonaqtarǵa Jetisýdyń ásem jerlerin tamashalatý men kelýshi sheteldikterdi kútip alý, shyǵaryp salý jumystarynyń tııanaqty daıyndalyp jatqandyǵyn basa aıtty. Qaladaǵy halyqaralyq áýejaıdyń syıymdylyǵy, qonaq úıler, qala kelbetiniń kórkemdigi, tártip pen tazalyq máselesine erekshe nazar aýdarǵan ákim osy jerde memlekettik qyzmet isteri, sot jáne qalalyq ishki ister basqarmasy basshylarynyń da shaǵyn esebine qanyqty.
Qysqy ýnıversıada nysandary el ıgiligine tapsyryla bastady
Qazaq elin álemde damyǵan aldyńǵy qatarly memleketter sapyna shyǵaratyn ıgi sharanyń biri – 2017 jyly Almaty qalasynda ótkiziletin XXVIII Búkilálemdik Qysqy ýnıversıada oıyndary bolmaq. Bul aıtýly sport dodasyna daıyndyq jumystary qazirgi tańda óz kestesinen oza atqarylyp jatyr desek, qatelespegenimiz. Árıne, «Aryq aıtyp, semiz shyǵýdy» kózdesek te, atalmysh ıgi sharanyń jaýapty uıymdastyrýshylary kóp istiń kóbesin buzyp, biraz sharýany sapaly tyndyrǵanyn anyq baıqaısyz. Qalyń qazaqqa qýana jetkizetin súıinshi sózdiń salmaqtysy, buıyrtsa, Qysqy ýnıversıada oıyndaryna arnaıy salynyp jatqan barlyq sport nysandary osy jyldyń tamyz aıynyń sońyna deıin paıdalanýǵa berilmek. Qazirgi tańda nysandardyń qurylys jumystaryna 50 myń adam jumyldyrylyp, olar birneshe aýysymmen qyzý eńbek etip jatyr. Igi istiń basynda júrgen uıymdastyrý tobynyń josparyna saı, sport nysandaryn Almaty qalasynyń 1000 jyldyq mereıtoıyn saltanatty atap ótý merekesi aıasynda el ıgiligine usynbaq. Bul degenimiz, IýNESKO-nyń merekelik kúntizbesine engizilgen kóne shahardyń tarıhyna taǵy da jaǵymdy jańalyqqa toly qundy paraqtar qosylady degen sóz. Qala turǵyndary men qonaqtaryn qýantarlyq jańalyqtyń basy, naýryz merekesinde Medeý aýdanyna qarasty qala aýmaǵyndaǵy 3000 oryndyq Muz arenasynyń muz aıdyny daıyn bolyp, mánerlep syrǵanaýdy jany súıetin sportshylar men qarapaıym halyqqa esigin aıqara ashty. Al shilde aıynyń basynda basty arenanyń qurylysy aıaqtalyp, ol da óziniń mindetine kirisedi. «Arııa Jańa Astana» JShS qurylysyn júrgizip otyrǵan bul alyp nysanda XXVIII Búkilálemdik qysqy ýnıversıada aıasynda hokkeıden erler arasynda dúbirli jarystar ótedi. Bul nysan «negizgi» jáne «kishi» arena bolyp eki sanatqa bólinip, kishi arenada 300 adamdyq oryn, 4 kıim aýystyratyn bólme, árqaısysy 20 sharshy metrden turatyn tóreshilerdiń baqylaý aımaǵy, medısınalyq pýnkt, jattyǵý, horeografııa, akrobatıka zaldary, ákimshilik jáne ofıstik bólmelerden tursa, negizgi arenada 8 kıim aýystyratyn bólme, 3000 oryndyq kórermender zaly, tóreshiler aımaǵy, baspasóz jáne medıa ortalyq, 160 oryndyq kafe jáne 150 orynǵa arnalǵan 2 ashana, dopıng-tekserý jáne medısınalyq qyzmet kórsetý pýnkti bar. 2017 jyly qalamyzda ótetin Qysqy ýnıversıadanyń eń alyp nysany – Muz saraıy. Onda 12 myń eresek jáne 475 jas kórermenge arnalǵan derbes arena bolady. Ǵımaratta boks, kúres, horeografııa, akrobatıka, 2 jattyǵý zaly jáne ústel tennısine arnalǵan arnaıy keshen bar. Sonymen qatar, sportshylardyń densaýlyǵyn medısınalyq turǵyda qaıta qalpyna keltirý ortalyǵy da osy ǵımarattyń ishinde qyzmet kórsetetin bolady. Muz saraıy men Muz arenasy sportsúıer stýdentterdiń oıyn túrlerine beıimdelip salynýda. Atalmysh sport ǵımarattarynyń muz aıdyndarynda muz tósenishterdi aýystyryp, voleıbol, basketbol, kishi fýtbol jáne taǵy basqa sport túrlerinen jarystar ótkizýge bolady. Odan ózge, álemdik deńgeıdegi is-sharalar, konsertter men kezdesýler ótkizýge yńǵaıly bolýy úshin jaryq túsirý jáne dybystaý júıeleri tııanaqty qalyptastyrylýda. Eki arenada da ártúrli deńgeıdegi konferensııalar, jıyndar, forýmdar men kórmeler jáne bıznes-sport kelissózderin ótkizýge ábden bolady. Iаǵnı, bul nysandar jobasy keleshekte de ózderin kommersııalyq turǵyda tolyqtaı aqtaıdy. Ýnıversıada ótkizý nıetimen salynyp jatqan bul qurylystardyń arenalary kásipqoı sportshylardyń turaqty túrde jattyǵý ótkizetin ornyna, al muz aıdyndary barsha qala turǵyndary men qonaqtaryna esigin aıqara ashatyn kópshilik orynǵa aınalmaq. Bul nysandarda keleshekte konkı tebýge, áýesqoı komandalar arasynda qysqy sport túrlerinen jarystar ótkizýge, jasóspirimder úshin sporttyq seksııalar ashýǵa múmkinshilik zor. Jer ústi jáne jer asty kólik turaqtary qamtylǵan, dámhana, meıramhanalary bar bul qoǵamdyq oryn qala halqy kóp shoǵyrlanatyn demalys orny bolatyny sózsiz. «SK Bazıs» JShS qurylys kompanııasy barlyq jumystaryn júrgizip otyrǵan Muz saraıynda basseın, syrǵanaý alańy jáne ákimshilik ǵımaratynyń qurylys-montaj jumystary aıaqtalyp, nysannyń negizgi bóligi mamyr aıynyń basynda paıdalanýǵa beriledi. Ýnıversıada aıasynda salynyp, keleshekte el ıgiligine qyzmet etetin alyp qurylystyń biri – 5000 oryndyq Atletıkalyq qalashyq. Onyń tórteýi 22 naýryzda iske qosyldy, taǵy da tórteýi 9 mamyrda jáne ekeýi 6 shildede qoldanysqa beriledi dep josparlanyp otyr. «Elıtstroı Almaty» JShS soǵyp jatqan 8 jáne 9 qabatty turǵyn úı men 14 qabatty 4 ǵımarat Ýnıversıada ótkennen keıin sport qalashyǵynyń turǵyn úı bóligine aınalmaq. Atletıkalyq qalashyq aýmaǵynda ınfraqurylym men kólik toraby damytylyp, qalanyń Alataý aýdanynyń damýyna tyń serpin beretin bolady. 29 000 sharshy metrdi quraıtyn Atletıkalyq qalashyq aýmaǵynda Ýnıversıadamen qatar, jergilikti turǵyndarǵa arnalǵan dúkender, kafe, meıramhanalar men fıtnes ortalyqtary, aýrýhana, bank, poshta qyzmeti men polısııa bólimsheleri, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary jáne sulýlyq salony sekildi elge paıdasy tıetin oryndar jumys isteı bastaıdy. 12 myńdyq jáne 3 myńdyq kórermenge laıyqtalyp soǵylǵan Muz saraıy men Muz arenasy Ýnıversıada ótkizilgennen keıin elimizdegi aldyńǵy qatarly sport nysandarynyń kóshbasshysy bolady. Atalmysh sport ǵımarattary jylyna 800 myń jankúıerdi qabyldap, jyl on eki aı sporttyq, qoǵamdyq sharalar ótkizýge qabiletti. Elimiz Ýnıversıadaǵa 1993 jyldan beri turaqty qatysyp keledi. Osy jyldar aralyǵynda halyqaralyq sport jarysyna 700 sportshymyz qatysyp, 125 medal qanjyǵamyzǵa baılaǵan ekenbiz. Qazaqstandyq sportshylar úshin eń jemisti jarys 2015 jylǵy Qysqy ýnıversıada boldy desek, qatelespeımiz. Byltyr Qazaqstan quramasy tuńǵysh ret júldeli 3-orynǵa taban tirep, 5 altyn, 6 kúmis medal ıelendi. Al Jazǵy ýnıversıadadaǵy úzdik nátıjege 2007 jyly Bangkokte ótken jarysta 14 medalmen 11-orynǵa ıe bolý arqyly qol jetkizippiz. Ýnıversıada ótkennen keıin Almaty qalasy sporttyq ınfraqurylymy myqty damyǵan jáne joǵary deńgeıdegi sporttyq sharalardy ótkizýge múmkindigi bar TMD kólemindegi birden-bir qala retinde tanylatyn bolady. Barlyq sporttyq nysandar halyq ıgiligine berilip, otandyq jáne sheteldik sportshylardyń daıyndyq jumystaryn ótkizetin bazasyna aınalady. Sýretterdi túsirgen Iýrıı BEKKER Betti daıyndaǵan Qanat ESKENDIR, «Egemen Qazaqstan»
