«Shto takoı domalaq?»

Baýyrsaq qazaq dastarqanynyń kıe-brendi emes pe? Aınalaıyn, baýyrsaq!.. Qazaqtyń myń san balalary osy baýyrsaqty jep, baýyr­saqtaı bolyp tompıyp ósti emes pe. О́zimiz de sol myń sannyń birimiz. «Náıim-náıim baýyrsaq, Aǵyn sýǵa shomylsaq», dep Ilııas aqynnyń óleńin tańdaıda taqyl­datatynbyz. Kórnekti jazýshy Sáken Júnisovtiń bir hıkaıatynda da bar, aýyzsha da aıtyp qoıatyn osy baýyrsaqqa baılanysty ázil áńgime esime túsip tur. 1945 jyldyń jazynda soǵystan bir maıdanger jigit oralypty úıine. Búkil aýyl jıylyp qýanyp qarsy alady. Tórge otyrǵyzyp áńgimesin tyńdaıdy. Aqsaqal, qarasaqaly túgel sonyń aýzyna qaraıdy. Baıqaıdy, sózderi arsy-kúrsileý, orysshalaý. Burqyldap samaýryn keledi. Bir sátte bir jeńgesi topyldatyp dastarqanǵa bir tegene baýyrsaqty tógip jiberedi. Sol kezde soǵystan oralǵan soldat yrshyp túsip: «Shto takoı domalaq?!» depti deıdi. «Qa­raǵym-aý, bul baýyrsaq qoı. A-aı, sum soǵys-aı!.. Umytyp qal­­ǵan ekensiń ǵoı... Oqasy joq», dep qarııalar túsindiripti. «A-a, baýyr­saq pa?.. Iá, ıá», – dep jigit te baýyr­saqty esine túsiripti. Sóıtip júrgende shóp shabý naýqany kelip qalyp, orysshasy táýir osy dep álgi jigitti Om­byǵa qural-saıman alyp kelýge jiberedi. 3 kúnnen soń orysshasy táýir soldatymyz salańdap bos qaıtypty. Kolhoz bastyǵyna: «Ombynyń orystary orys tilin basqasha sóıleıdi eken», dep aq­talǵan kórinedi. Ata-baba asynyń kıesindeı baýyrsaqty umytpasa da, qur­met­temeıtin oǵashtyqty ara-tura osy kúnderde de kórip qala­myz, ókinishke qaraı. Birde toı ústinde zııaly, asa mádenıetti deıtindeı táýir azamattarmen dastarqandas boldyq. Solardyń bireýi túrli taǵam tizilip turǵan ústelden bir baýyrsaqty sha­nyshqymen shanshyp alyp, al­dyndaǵy tárelkesine saldy da, ony pyshaqpen týrap úshke bóldi. Sosyn ár bóligin shanyshqymen túırep alyp dámdep jeı bas­tady. Intellıgent azamattyń mynasy ıisalmastyń isindeı sóket te ersi kórindi. Júregim aýyrdy. Shanyshqyny óz etime qadaǵandaı, pyshaqpen ózimdi keskendeı kóńilim kúńgirttenip qaldy. O zamanda bu zaman tap osy baýyrsaqty shanyshqymen túı­rep alyp, týrap jeıdi degen úsh uıyqtasam túsime, on tolǵansam oıyma kirmeıtin nárse eken. Baýyrsaqty shanyshqymen jeý mádenıettiliktiń belgisi bolsa, ondaı mádenıetten aýlaq bolǵanym jaqsy shyǵar dep túıdim. Ǵafańnyń – ǵalamat aqyn Ǵafý Qaıyrbekovtiń «Baýyrsaq» degen ǵajap óleńi bar. Ǵafań sonda qazaq áıeliniń dastarqanǵa tabaqpen ákelip topyldatyp tókken baýyrsaqty qazaqtyń meıirimine, mahabbatyna balaıdy. «Tysyr-tysyr domalaıdy baýyrsaq. O, týystyq, baýyrmaldyq salt qandaı, Biz degende sabyr qalmaı, dát qalmaı, Bar kóńilin baýyrsaq qyp balqytyp, Tóbemizden tógip bolmaı jatqandaı», dep salqar shabytpen jyrlaıdy. Iá, osynaý meıirim men baýyrmaldyq eshqashan taýsylmaıdy da sar­qylmaıdy, dep tolǵaıdy aı­kól aqyn. Baýyrsaq – qazaq janynyń bir qasıe­tindeı. Baýyrsaq – qazaq dastarqanynyń dúnıege tanylar jáne tanylyp ta jatqan brendi. Osy qasıetke kirshik túsirmeıik, brendimizdi baǵalaı bileıik, aǵaıyn... Qorǵanbek AMANJOL, «Egemen Qazaqstan»