Astanada ashylatyn azyq-túlik uıymy

Qazaqstannyń halyqaralyq  bedelin nyǵaıta túsedi Keshe Astanada Azyq-túlik qaýipsizdigi jáne aýyl sharýa­shy­lyǵyn damytý jónindegi Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy (IYU) mınıstrleri konferensııasynyń jetinshi sessııasy ótti. Osy konferensııanyń sheńberinde Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymy (AQIU) Bas assambleıasynyń ses­sııasy ótkizildi. Azyq-túlik qaýipsizdigi jónin­degi ıslam uıymyn qurý jónindegi quryltaı sessııasyna Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri Kárim Másimov qatysyp, jınalǵandar aldynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń quryltaı sessııasyna joldaǵan quttyqtaý hatyn oqyp berdi. Sessııaǵa qatysýshylardy IYU-nyń Bas hatshysy Iıad Amın Madanı quttyqtady. Ol óz sózinde jańadan qurylǵan bul uıymnyń azyq-túlik qaýipsizdigi máselesin, ekonomıkalyq teńsizdik jáne ártúrli táýekelderdiń aldyn alý sharalaryn qarastyratyndyǵyn aıtyp ótti. Aldaǵy ýaqytta Is­lam Yntymaqtastyǵy Uıymy­nyń oǵan múshe elder arasyn­daǵy agro­ındýstrııalyq yntymaq­tastyqty damytýǵa nazar aýdaratyndyǵyn atap kórsetti. Jańa qurylymnyń mańyzdy jaq­taryna jan-jaqty toqtaldy. Sóziniń sońynda osy uıymnyń qurylýyna bastamashy bolǵan jáne onyń sessııasyn ótkizýge ıgi yqpal etken Qazaqstan tarapyna erekshe alǵys sezimin jetkizdi. Úshinshi bolyp sóz alǵan Islam damý bankiniń prezıdenti Ahmad Mohamed Álı Ál-Madanı Islam elderiniń qurylyp otyrǵan Azyq-túlik qaýipsizdigi uıymynyń shtab-páteri Astanada ashylǵandyǵyn ábden oryndy másele dep aıtty. Sonymen qatar, Qazaqstannyń azyq-túlik óndirý jóninde úlken áleýetke ıe ekendigin aıtyp, Islam damý bankiniń bul elmen yntymaqtastyq ornatýǵa múddeli ekendigin jetkizdi. Sessııaǵa qaty­sýshylardy uıymnyń tolyqqandy qurylýymen quttyqtady. Osy rette aıta keteıik, Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymyn qurý bastamasyn 2011 jyly Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń 38-sessııasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev kótergen bolatyn. Eki jyldan keıin IYU-ǵa múshe memleketterdiń 30 sarapshysy Astana qalasynda ótken úkimetaralyq sarapshylyq otyrysta jarǵylyq qujattyń jobasyn kelisti. Qazaqstan azyq-túlikpen qamtamasyz etýde joǵary áleýetke ıe. Sońǵy 5 jyl ishinde un men astyq eksporty boıynsha elimiz aldyńǵy qatardy ıelenip keledi. Buǵan qosa, respýblıkada aýylsharýashylyq ónimderi men eńbek ónimdiligin joǵarylatý boıynsha rezervpen birge tabıǵı resýrstardyń qajetti kólemi bar. Ol shamamen 180 mln. gektar jaıylymdyq, 24 mln. gektar egistik jerdi quraıdy. Sondyqtan qurylǵan uıymnyń shtab-páteriniń Astana qalasynda ornalasýy kezdeısoq emes. AQIU jumysy múshe memleketterge aýyl sharýashylyǵyn, aýyldyq jerlerdi, azyq-túlik qaýipsizdigin jáne bıotehnologııany tıimdi paıdalaný aıasynda tehnıkalyq noý-haý jáne ozyq tájirıbeni taratýǵa kómektesetin bolady. Sessııa barysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov pen Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń Bas hatshysy Iıad Amın Madanı jýrnalısterge baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Onda Qazaqstannyń bul uıymǵa 1995 jyldan beri múshe bolyp kele jatqandyǵy, uıym aıasynda belsendi jumystar júrgizip, onyń azyq-túlik máselesimen shuǵyldanatyn jańa qurylymnyń ómirge kelýine yqpal etkendigi atalyp ótti. Asyljan Mamytbekov óz sózinde Qazaqstannyń bul bas­tamasyn Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń barlyq músheleriniń qoldaǵandyǵyn, jańa qurylymnyń jarǵysy jasalyp, ol múshe eldermen kelisilgendigin aıtyp ótti. Osy uıymdy qurý jóninde 2013 jyly jeltoqsan aıynda Gvıneıada ótken Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń syrtqy ister mınıstrleriniń sessııasynda 19 el qol qoısa, qazirgi kúni uıym músheleriniń sany 29 elge jetip otyrǵandyǵyn, osy Astanada ótip jatqan sessııa barysynda birneshe  el uıymǵa múshe bolyp kirgendigin aıtyp ótti. Jańa uıymnyń tóraǵalyǵyna Qazaqstan biraýyzdan saılandy. Uıymnyń turyqty jumys isteıtin hatshylyǵy qurylyp, hatshylyqtyń bas dırektoryna Qazaqstannyń ókili Erjan Jalmuhanov saılanǵandyǵy aıtyldy. Al Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń Bas hatshysy óz sózinde osy uıymnyń Ystanbulda ótken sammıtinde Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstanda ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi kezinde uıymnyń kezekten tys sammıtin ótkizý jóninde usynys jasaǵandyǵyn, bul usynystyń uıym músheleri tarapynan bir aýyz­dan qoldaý tapqandyǵyn jetkizdi. Islam elderiniń Azyq-túlik uıymynyń quryltaı konferensııasy ótkizilgennen keıin, onyń jumys sessııasy bolyp ótti. Onda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov baıandama jasady. Ol óz sózinde álemde halyq sanynyń ósetindigi boljanyp otyrǵandyǵyn, munyń ózi azyq-túlik tapshylyǵynyń da aıtarlyqtaı ósýine alyp keletindigin aıtty. Álemde halyq sanynyń ósýi jónindegi boljamdy eskere otyryp, 2050 jylǵa qaraı azyq-túlikti qazirgi deńgeıden 60 paıyzǵa, al damýshy elderde qazirgi kólemnen eki esege artyq óndirý qajet bolady. Bul rette halyq ósiminiń eń joǵary úlesi damýshy elderge, onyń ishinde Islam Yntymaqtastyǵy Uıymyna múshe elderge tıesili. Degenmen, bul rette ózindik qıynshylyqtar da az emes. Sonyń biri aýyl sharýashylyǵy óndirisi kólemin ulǵaıtý úshin tıisti rezervterdiń joqtyǵy. Sarapshylardyń baǵalaýy boıynsha, egistikke jaramdy jerlerdiń qoljetimdi qoryn adamzat áldeqashan paıdalanyp taýysqan. Osyǵan baılanysty, biz Islam Ynty­maqtastyǵy Uıymyna múshe elderdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge múmkindik beretin júıe qurýymyz qajet. Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymyn qurý osy máseledegi bolashaq kooperasııanyń irgetasy bolyp tabylady. Bul bizdiń Prezıdentimizdiń bastamasy jáne onyń maqsaty Islam Yntymaqtastyǵy Uıymyna múshe elderdi azyq-túlikpen qamtamasyz etý jónindegi kóptegen máselelerdi sheshý bolyp tabylady, – dedi qazaqstandyq mınıstr. Osyǵan oraı Asyljan Mamytbekov búkil álemde uzaqqa sozylǵan ashtyq pen toıyp tamaqtanbaý problemasyn joıý úshin yntymaqtastyqty keńeıtý qajettigin, Qazaqstannyń osy máselede belsendi ról atqara alatyndyǵyn aıtty. Birikken Ulttar Uıymy Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymy Qazaqstannyń bul jónindegi rólin joǵary baǵalap otyr. FAO boljamyna sáıkes 2015 jylǵa qaraı ashtyqqa ushyraǵandar úlesin eki esege tómendetýge bolady. Munyń ózi myńjyldyqtyń damýy maqsatyna qol jetkiziletindigin kórsetedi. Mınıstr Qazaqstannyń Ortalyq Azııa óńirindegi astyqty óndirýshi jáne eksporttaý­shy negizgi el bolyp tabylatyndyǵyn jáne osyǵan oraı óńirdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge óz úlesin qosyp kele jatqandyǵyn atap aıtty. Qazaqstannyń FAO-da ornalasqan «Jıyrmalyq toby» aıasyndaǵy Aýyl sharýashylyǵy naryqtary týraly aqparattyq qamtamasyz etý júıesine (AMIS) belsendi qatysyp kele jatqandyǵyna toqtalyp ótti. Biz sońǵy 5 jyl boıy un men astyq eksporttaý boıynsha álemde jetekshi orynda kelemiz. Bizdiń tabıǵı resýrstarymyz – shamamen 24 mln. gektar egistik jer men 66 mln. gektar jaıylymdyqty quraıdy. Jalpy ónim kóleminiń artýy sońǵy 5 jylda 1,5 eseden asyp, 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha 2,7 trln. teńgeni nemese shamamen 8,2 mlrd. AQSh dollaryn (baǵam – 1$=330 teńge) qurady. Bul aldyńǵy jyldyń deńgeıinen 4,4 paıyzǵa artyq, dedi Asyljan Mamytbekov. Sonymen qatar, Qazaqstanda organıkalyq ónim óndirý úshin qolaıly jaǵdaı qalyptasqandyǵyna, bul eń aldymen jerdi hımııalaý deńgeıiniń áýel bastan tómendigine jáne jaqyn naryqtardyń tólem qabiletinde kórinis taýyp otyrǵandyǵyna toqtalyp ótti. 2012 jyly organıkalyq óndiriske 292 myń. gektar alań paıdalanyldy, 300 myń tonna organıkalyq aýylsharýashylyq ónimi jınalyp, onyń 62,9 tonnasy eksporttaldy. Organıkalyq ónim óndirýmen Qazaqstanda 53 kásiporyn aınalysady, onyń ishinde 19 kásiporyn halyqaralyq sertıfıkattaý júıesinde tirkelgen. Atalǵan kompanııalar Eýroodaq elderine turaqty ónim eksporttaýshylar bolyp tabylady, olardyń negizgi satyp alýshylary – Germanııa, Fransııa, Avstrııa, Gollandııa, Polsha, AQSh elderi. 2015 jyldyń sońynda biz organıkalyq ónim óndirý týraly zań qabyldadyq, ol osy jyldyń ortasynda kúshine enedi. Zań bizge halyqty joǵary sapaly ónimmen, al óndirýshilerdi ádil baǵamen qamtamasyz etýge septigin tıgizetin organıkalyq óndiristi qoldaý jáne retteý júıesin qurýǵa múmkindik beredi. Elimizde tamaq qaýipsizdigine erekshe kóńil bólinedi, dedi mınıstr. Mamytbekovtiń aıtýynsha, júrgizilip jatqan veterınarııalyq saıasat nátıjesinde 2015 jyldyń mamyr aıynda Halyqaralyq epızootııalyq bıýroǵa múshe elder delegattarynyń 83-shi Bas assambleıasynda (Fransııa, Parıj q., Halyqaralyq epızootııalyq bıýronyń shtab-páteri) Qazaqstannyń 9 oblysy (Aqmola, Atyraý, Mańǵystaý, Aqtóbe, Pavlodar, Qostanaı, Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan jáne Batys Qazaqstan oblystary) boıynsha vaksına qoldanylmaıtyn aýsyldan taza el mártebesin aldy. Ol óz sózinde basqa da máselelerge toqtalyp ótti. Sessııa barysynda Qazaqstannyń sý salasyna Islam damý bankiniń 300 mıllıon dollar qarjysyn tartý jónindegi kelisimge qol qoıdy. Osy kelisimge baılanysty elimizdiń Sý resýrs­tary komıtetiniń tóraǵasy Islam Ábishev pen Islam damý bankiniń prezıdenti Ahmad Mohamed Álı ál-Madanı jýrnalıstermen baspasóz máslıhatyn ótkizip, tıisti túsinikteme berdi. Islam elderi Azyq-túlik uıymynyń Astanada ótip jatqan sessııasynan biziń bir túıgenimiz, Qazaqstan osy uıymnyń qurylýy arqyly óziniń artyq azyq-túlik ónimderin syrtqa eksporttaýǵa qosymsha múmkindikter alatyn bolady. Sondaı-aq, bul uıym Islam áleminiń birligine qyzmet etetindikten, Qazaqstannyń musylman memleketteri arasyndaǵy bedeli nyǵaıa túspek. Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»