Jurt ıgiligine jumys istesin

Jer halyqtyń qazynasy, eń úlken baılyǵy, asyraýshysy. Qazaqta «berekeni kókten tilegenshe, etken eńbekten tile» degen qanatty sóz bar. Jerdiń qadirin, ásirese, ońtústikqazaqstandyqtar jaqsy biledi. Ata-babalarymyz saqalyna shirkeı uıalap attyń ústinen túspeı qorǵaǵan, jaýǵa bir pushpaǵyn bermegen jer halyqtyń menshigi ekendigin Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev árdaıym aıtyp keledi. Alaıda, Jer kodeksine engizilgen ózgeristerdi túrli qıyrǵa salyp, el ishin arandatýǵa ulastyratyn áreketter jasap jatqan azamattardyń barlyǵy da alańdatady. Bizdiń biletinimiz, ózgerister sharýa múddesine oraı jasalǵan. Jerdi 49 jylǵa jalǵa alǵan sharýa ózi paıdalanyp otyrǵan jerdi gektaryna sýarmaly nemese jaıylymdylyq jaǵdaıyna qaraı 50 paıyzymen on jylǵa bólip tólep, óz menshigine qarata alady. Sonda dıqan óziniń otbasyn asyrap kelgen jerdi jalǵa alý merzimi aıaqtalǵannan keıin alyp qoıady dep qaýiptenbeıdi. Atadan balaǵa mıras bolyp qalyp, úlken áýlettiń basybaıly jerine, asyraýshysyna aınalady. Al, jerdi alyp, ıgermeý­ge de tıisti shara bar. Eger jalǵa alǵan jerin bes jyl ishinde eki ret paıdalana almasa eskertý beriledi. Jer ınspeksııasy arqyly qaıtarylyp alynyp, naǵyz jumys jasaıtyn sharýalarǵa beriledi. Bul bir jaǵynan, dıqandar úshin óte tıimdi bolsa, ekinshi jaǵynan, «alma pis, aýzyma tús» deıtin jalqaýlarǵa, aýzymen oraq oryp eldiń berekesin alatyndarǵa ashy sabaq bolady. «О́zim degende ógiz qara kúshim bar» degen sózdi atalarymyz aıtqan. Jer óz menshigi bolsa onyń jaýapkershiligi kúsheıedi, ónimdiligin arttyrýdyń sharalary jasalady, qýraı basyp bos jatýyna jol berilmeıdi, ozyq tehnologııa jetistikteri paıdalanylady. Bizde ıgerilmeı jatqan bos jerler kóp. Máselen, Qyzylorda qalasynan Jezqazǵan baǵytyna shyqsańyz qula dúzdi kóresiz. Jolda el joq. Kóligi buzylǵan adam elsizde tabıǵattyń tentek minezimen betpe-bet qalady. Týsyrap jatqan osy jerge tórt túlik mal asyraýǵa bolar edi ǵoı. Qashyqtyǵyn qıynsynamyz. Egistik, jaıylymdyq jerdi úı janynan bergendi qalaımyz. Al, alaqandaı jerden ónim alyp, jeri azdyqtan sharýasyn óristete almaı otyrǵan sheteldikterge jalǵa berseńiz osy bedireıip jatqan Betpaqdala gúl dalaǵa aınalyp keter edi-aý, dep oılaımyn. Ony da oılaý kerek. Paıdalanylmaı jatqan bos jerlerdi sheteldikterge jalǵa berilýin qalamaıdy ekenbiz, onda nege ózimiz  ondaǵan jyldar jerdi ıgermeı tekke tozdyryp keldik. Kúni keshe Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Beıbit Atamqulov «100 naqty qadam» Ult Jospary bo­ıynsha esep berdi. Elimizge úlken ınves­tısııalar kelip jatqandyǵyn bildik. Tomat shyǵarýǵa mamandanǵan «COFCO tunhe» degen sheteldik kompanııa oblysymyzǵa 2,1 mlrd. teńgege zaýyt salmaq. Bul kompanııanyń ereksheligi tomat jasaýdan álemdegi úshtikke enedi eken. Zaýyt quryltaıshysy sharýalarmen kelisim-shartqa otyryp qyzanaq ektirmek. Joǵary surypty kóshet, qajetti mıneraldy tyńaıtqyshtardy ózi beredi. Sonymen qatar, jerdi kútip-baptaýdy, joǵary ónim alýdy qadaǵalaıtyn agronomdy da óz esebinen qarjylandyrady. Bylaı alyp qarasańyz, paıdalanylmaı jatqan bos jerge 2,1 mlrd. teńge ınvestısııa salynyp, jańa zaýyt ashylady. Qanshama qazaqstandyqtar jumysty bolyp, kásiporynnan túsken salyq oblys bıýdjetin toltyrady. Áleýmettik saladaǵy talaı jyrtyqty bútindeıdi. Sharýalar óz jerinde eńbek ete otyryp, daıyn ónimin qaıda baryp saýdalaımyn dep bas qatyrmaıdy. Nege biz osyndaı ıgilikterden bas tartýymyz kerek?! Sheteldikterge jalǵa berilgen jerlerdiń qaıtarymy osyndaı bolsa eldiń ıgiligi ǵoı. О́ziń qarjy salyp, óziń ıgere alsań sóz basqa. Kezinde meniń ákemniń baýyry, qoǵam jáne memleket qaıratkeri Jumabek Táshenov qazaq jerin bólshektegisi kelgen Keńes ımperııasynyń kósemi Nıkıta Hrýshevqa arystandaı býyrqanyp qarsy turdy. Qazaq dalasynyń árkimge úlestiretindeı quraq kórpe emestigin, qazaqtyń menshigi ekendigin aıtty. Joǵary laýazymynan ulttyq namysyn, memleketshildigin joǵary qoıdy. Qazaq jerin bólshekteýden osylaı aman alyp qaldy. Bizdiń Elbasymyz da qazaq jeri ustaǵannyń qoly, tistegenniń aýzynda ketpeýi úshin uly ister atqaryp júr. Kórshilerimizben beıbit kelisim ornatyp, shekaramyzdy túgel shegendep aldyq. Eshqaısysynyń jer daýy joq. Bul úlken másele, uly jeńis. Eldigimizdiń basty belgisi. Jer kodeksine engizilgen ózgerister eń aldymen dıqandardyń múddesine oraı jasalǵany óte durys. Dúnıejúzin búgingideı daǵdarys salqyny uryp turǵan kezeńde shıkizattan túsetin az-maz tabysqa maldana bermeı jerimizdiń nesibesin ıgere bilsek, qıyn kezeńderdiń artta qalatyn ýaqyty keledi. Ulyqpan BAShENOV, Shymkent qalasyndaǵy Abaı aýdany ardagerler keńesiniń tóraǵasy Ońtústik Qazaqstan oblysy