Jańartylǵan bilim berý mazmuny

belsendi, isker tulǵa qalyptastyrýda aıtarlyqtaı ról atqarady Mamandardy ǵylymı-ádisnamalyq jáne oqý-ádistemelik jaǵynan tolyqqandy qamtamasyz etý baǵytynda «О́rleý» biliktilikti arttyrýdyń ulttyq ortalyǵynyń fılıaly Batys Qazaqstan oblysy boıynsha pedagogıkalyq qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý ınstıtýtynyń is tájirıbesi de aıtarlyqtaı jetistikterimen qýantady. Instıtýt el Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Qazaqstan - 2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynyń maqsattaryna saı, Qazaqstandaǵy bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń bilim salasyna qatysty basty basymdyqtary negizinde jumys jasaıdy. Búgingi basty baǵyt bul oraıda orta bilim berýdi júıeli jańǵyrtý jaǵdaıynda jumys isteýge daıyndaý arqyly muǵalimderge jan-jaqty qoldaý kórsetý bolyp tabylady. Jańartylǵan oqý baǵdarlamalaryn synaqtan ótkizý jáne endirýdi ǵylymı-ádisnamalyq jáne oqý-ádistemelik qoldaý, «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymynyń tájirıbesin taratý, jańartylǵan bilim berý mazmuny jáne jańa oqý baǵdarlamalary boıynsha biliktilikti arttyrýdyń jańa baǵdarlamalaryn jasaý, jańartylǵan bilim berý mazmu­nyn synaqtan ótkizý jáne en­dirý máseleleri boıynsha mu­ǵa­limderge arnalǵan konferensııa­lar men oqytý semınarlaryn uıymdastyrý jáne ótkizý Qazaq­standa ınnovasııalyq ınfra­qurylymnyń júıeli jáne birizdi damýyna múmkindik beretin ıns­tıtýttyń basty qaǵıdatyna aınal­ǵanyn taǵy da qaıtalap atap ótý lázim. Bilim jáne ǵylym mınıstr­liginiń 2014 jylǵy 6 qarashadaǵy №455 buıryǵyna sáıkes jańar­tylǵan bilim berý mazmunyn qanat­qaqty engizý týraly sheshim qabyldanyp, respýblıkada 30 mektepke memlekettik jalpyǵa mindetti bilim berý standartyn qanatqaqty engizý jáne orta bilim berý mazmunyn ishinara jańartý 2015 jyldyń 1 qyrkúıeginen bas­taldy. Osy buıryq negizinde Batys Qazaqstan oblysynda Oral qalalyq M.Yqsanov atyn­daǵy №36 orta mektep jáne Terekti aýdany Shaǵan orta mek­tebi bekitilip, jumys júr­gizilýde. Osy taqylettes mektepter respýblıkamyzdyń ár aı­maǵynda belgilenip, onyń ótý barysy mınıstrlik tarapynan qadaǵalanyp otyr. Bul qa­­natqaqty mektepter jańa standartty synaqtan ótkizý jáne respýblıkanyń barlyq mek­tepterine ony engizýdiń sapaly ótýin qamtamasyz etý úshin eks­perımenttik alań bolyp tabylady. Jańartylǵan bilim berý maz­munyn synaqtan ótkizýde oblys boıynsha 1-synyptyń 140 oqýshysy, bastaýysh mekteptiń 7 muǵalimi, 2 qanatqaqty mek­teptiń 15 pán muǵalimi qatys­tyrylyp otyr. Sondyqtan osy muǵalimderdi qajetti bilim nári­men, iskerlik rýhymen, daǵdylar jáne quzy­rettilikpen qarý­lan­dyrý – tikeleı ınstıtýttyń qu­zy­ryndaǵy is. Jańartylǵan bilim berý maz­munyn belgileıtin tıptik oqý jos­parynda 1-4 synypqa arnalǵan «Jaratylystaný», gýmanıtarlyq-qoǵamdyq pánderiniń negizderin oqytýda «Dúnıetaný» jáne til­derdi deńgeılep oqytýda (qazaq tili, orys tili, aǵylshyn tili pánderi) tyńdalym, aıtylym, oqy­lym, jazylym daǵdylaryn úıretý josparlandy. Taǵy bir jańalyǵymyz, bas­taýysh mek­teptiń 3-4 synyptarynda oqý­shylarǵa aqparatty izdeý, taldaý jáne tasymaldaý daǵdylaryn úıretý maqsatynda «Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar» páni oqytylatyn bolady. Jańa oqý baǵdarlamalarynyń ereksheligi – onyń HHI ǵasyr daǵdylaryn damytýǵa baǵyttalǵandyǵynda: aqparatty izdeý, taldaý jáne ınterpretasııalaý daǵdylaryn damytý; adam, tabıǵat jáne qoǵam týraly olardyń bastapqy bilim qorlaryn qalyptastyrý (álemniń birtutas beınesi); rýhanı-adam­gershilik qundylyqtaryn damytý; oqýdyń fýnksıonaldyq daǵdylaryn qalyptastyrý: sanaý, oqý, jazý, óz oıyn naqty ári dál jetkize bilý, sebep-saldarly baılanystar ornatý. Bastaýysh mektep oqýshysy matematıka jáne ınformatıka, jaratylystaný, adam jáne qoǵam, tehnologııa jáne óner, de­neshynyqtyrý syndy bilim salalary aıasynda bilý, túsiný, qoldaný, taldaý, jınaqtaý jáne baǵalaý deńgeılerinde kú­tiletin nátıjelerdi kóre otyryp, meń­gerýge talaptanady. Bi­lim sapasyn anyqtaý quraldary re­tinde oqýǵa yntalandyratyn jáne oqýshynyń jeke damý traek­torııasyn belgileýge múmkindik be­retin formatıvti baǵalaý men mektepishilik sýmmatıvti ba­ǵalaý túrlerimen belgilendi. Standarttyń osy bólikteri óz oqýyn óz betimen qurýǵa qa­biletti, ómir boıy bilim alýǵa umtylatyn oqýshy tulǵasyn damytýdy kózdeıdi. Boıynda qa­zaqstandyq patrıotızm men aza­mattyq jaýapkershiligi joǵary deńgeıde qalyptasqan, ózine jáne ózgelerge qurmetpen qaraı alatyn, ózara syılastyqqa negizdelgen qarym-qatynas quratyn, eńbek pen shyǵarmashylyqta óz múmkindigin tolyǵymen júzege asyra alatyn, ashyqtyqty boıyna sińirgen qoǵam azamaty el damýyna aıtarlyqtaı úles qosatyny sózsiz. Biliktilikti arttyrý júıesinde muǵalimderdiń fýnksıonaldyq saýattylyǵy – qazirgi bilim berý­degi jańa jáne naqty jaǵdaıǵa ıkemdelý degendi bildiredi. Pe­da­gogtardy bul baǵytta daıar­laý nátıjeli júrýde. Sonyń biri soń­ǵy 2-3 jyl kóleminde qo­ǵamda paıda bolǵan, sheteldik árip­tester úndegen «Facebook», «WhatsApp» tárizdi áleýmettik jeli baǵ­darlamalaryn qoldaný pedagog  úshin asa qıyndyq soqtyra qoıǵan joq. Bul – qýa­nyshty jaǵdaı. Ár jańalyqty birinshi kezekte jeke basyna qoldanýdy meńgergen adam ǵana oqýshysyna mazmundy bilim bere alady. Sondyqtan, ınstıtýtta oqytylatyn barsha kýrstardyń varıatıvti modýlderine smart qurylǵylardyń, AKT qural­da­rynyń kómegimen jeke áleý­mettik mindetterin sheshý jolda­ryn úıretý jolǵa qoıyldy. Nátıjesinde muǵalim jeke ýaqy­tyn, qarjysyn únemdeýge, zamanaýı tehnologııa­ny jeke basyna paıdalana bilýge úırenedi. Mundaı ustaz pe­da­go­gıkalyq qyzmetine de jańa teh­nologııa­ny tolyqqandy qoldana bilý dáre­jesine kóteriledi. Standartta belgilengen jańa mazmun oqýshylardyń synı, shyǵar­mashylyq turǵyda oılaý dárejesin damytýdy da kózdeıdi. Osy daǵdyny muǵalimderge úıretý maqsatynda ınstıtýtta ótkiziletin barlyq kýrstarda synı turǵydan oılaýdy damytýdyń tásilderi, synı oılaýdy oqý jáne jazý arqyly damytýdyń strategııalary, jobalaý ádisi, óz pikirin jazbasha rásimdeý (maqala, esse, kommentarıı berý jáne t.b.) ádis-tásilderi keńinen qoldanylady. Sondyqtan muǵalimderdiń fýnk­sıonaldyq saýattylyǵyn qalyp­tastyrýda oqý áreketiniń sıpaty tulǵalyq-baǵdarly, ıaǵnı problemalyq, jobalyq, zertteý, pikirtalastyq pishinderde ótedi. Oǵan qosa, kýrsaralyq kezeńde ótkiziletin ǵylymı-praktıkalyq semınarlarda muǵalimder maqa­lanyń taqyrybyn qurý, annotasııa jazý, túıin sózderdi irikteý, bıblıografııalyq tizimdi jazý syndy naqty daǵdylardy úırenedi. О́zi oqytatyn páni aıasynda muǵalimniń zertteýshi pozısııasynda bolýy tek osy pándi oqytýmen shektelip qana qoımaı, onyń basqa pándermen baılanysyn qarastyrýdy, jańalyqtar qalaı ashylǵandyǵy týraly bilimdi usynýmen, pánniń negizin qalaýshy ǵalymdar týraly bilimdi jetkizýmen shuǵyldanǵanda ǵana múmkin bolmaq. Bul óz aldyna muǵalimdi bilimdi usynýshy ǵana emes, sol bilimdi birge jasap, ózin de oqýshy dep tanýyna ákeledi. Osyndaı áreket ómir boıy bilim alý degendi bildiredi. Quramynda muǵalim de, oqýshy da bar osyndaı izdenýshi top «bilim alýshylar qaýymdastyǵyna» aınalady. Jańartylǵan bilim berý mazmuny aıasynda fýnksıonaldyq saýattylyqty qalyptastyrýdyń kilti osy qaýymdastyqtyń qolynda bolmaq. О́z kúshińmen tabylǵan bilim, óz tabandylyǵyńmen dálel­dengen shyndyq ómirińde paıdaly bolatyndyǵy sózsiz ekendigin talaı ǵulamalar aıtyp ta ketken. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» Joldaýynda (17 qańtar, 2014 jyl) belgilengen «orta bilim júıesinde jalpy bilim beretin mektepterdi Nazarbaev zııatkerlik mektepterindegi oqytý deńgeıine jetkizý kerek; mektep túlekteri qazaq, orys jáne aǵylshyn til­derin bilýge tıis, olardy oqytý nátı­jesi syndarly oılaý, ózindik izdenis pen aqparatty tereń taldaý mashyǵyn ıgerý bolýǵa tıis» degen mindetin oryndaýda muǵalimderdiń biliktiligi qashanda birinshi orynǵa shyǵady. Búgingi mektep pen biliktilikti arttyrý ınstıtýttary eńbegin tabysty ete alýǵa qabiletti tulǵa­lardy daıyndaýǵa umtylady. Al munda birlesken áreket qana jemisti nátıjege jetkizedi. Bul kúnde «О́rleý» dep atalatyn 60 jyldan astam tarıhy bar bizdiń ınstıtýt ta zaman talabyna saı is-áreketin, mazmunyn qatar ózgertýge múddeli. Instıtýttyń jıyrma bir oqytýshysy jańartylǵan bilim berý baǵdarlamalary aıasynda biliktilikti arttyrý kýrstaryn oqyp, muǵalimderge jańa standartpen oqytý ádistemesin úıretýde. Álemdik bilim berý úrdisine negizdelgen jańartylǵan bilim berý mazmunyndaǵy jańa kýrs­tardyń, deńgeılik kýrstardyń ótkizilýine baılanysty qysqa merzimdi kýrstar óz mańyzyn joı­ǵan joq. Ol kýrs­tar aıasynda da joǵaryda aıtylǵan mindetter óz sheshimin tabýda. Qoryta aıtqanda, mindet aýyr, maqsat aıqyn. Otandyq is-táji­rıbe negizinde álemdik tá­­jirıbedegi aldyńǵy qatarly ıdeıa­­lardy bas­shy­lyqqa ala oty­ryp, fýnksıonal­dy saýat­ty­ly­ǵymyzdy arttyrý úshin synı tur­ǵyda oılaı alatyn muǵalimder qa­taryn kóbeıt­sek, jaqsy nátı­jege je­tetinimiz sózsiz. Sofıa IZMUHANBETOVA, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty, «О́rleý» BAUO» AQ fılıaly Batys Qazaqstan oblysy boıynsha pedagogıkalyq qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý ınstıtýtynyń dırektory