Ádebıet • 22 Qańtar, 2024
Dúnıede ananyń balaǵa degen mahabbatyndaı mahabbat joq shyǵar. Múmkin dúnıeni ustap turǵan da sol bolar. Odan ozǵan, onyń aldyna túsken sezim bolsa ózińiz aıta jatarsyz. Bizdiń dalada erteden, tipti birneshe myńjyldyqtar buryn qalyptasqan dástúrdiń ozyǵy – sheshelerimizdi qasterleý, qadirine jetý – eń qasıetti is. Erte túrik dáýirinen beri kele jatqan tas balbaldardaǵy áıel-ana beınelerinen ǵana emes, ertegi, ańyz, jyr-dastandarymyzdan, qysqasy ulttyq ádebıetimizden anyq kórinedi. Áridegi «Qozy Kórpesh – Baıan sulý», «Qyz Jibek» jyrlarynan bastalatyn altyn tamyrdan júlge tartqan nebir injý-marjandar tizile kelip, uly rýhpen sýarylǵan qundylyqtar yrysyn eseleı túsedi.
Ádebıet • 17 Qańtar, 2024
Qazirgi jastar Aqan seriniń «Shyrmaýyǵyn» qalaı qabyldar eken? «Ahaý, dúnıe jalǵan, biter me arman? Sum taǵdyr shyrmaýyqtaı, shyrmap alǵan» deıdi qaıyrmasynda. Árıne, Aqan ómirinen, qazaq tarıhynan habardar túısigi oıaý jas birden qabyldap túısinýi ábden kádik. Boıyna mundaı qasıetter juqpaǵan qazaqtyń sózi selt etkizbese de, áýeni baýramaı qoımaýy kerek. Án soqtaly, tereń tynysty, batar kúnniń sáýlesindeı salmaqty oı men sezimge qurylǵan. Bir emes, birer tyńdaý, ol da az-aý, ómir baqı tyńdap óter týyndy. Sondyqtan adamdar qaıda asyǵyp bara jatqandaryn da paıymdamaı, ýaqyttyń aldyna túsip alyp zymyrap júrgen myna zamanada Aqan, Birjan ánderi ár tustan estilip tursa artyq emes. Myńnyń arasynan biren-saranynyń qulaǵy shalyp jatsa, ol da olja.
Ádebıet • 15 Qańtar, 2024
Taýdaı sezimniń túısigi men rýhy
Jetpisinshi jyldan bylaıǵy urpaq arasynda Muhtar Shahanovtyń rýhymen tynystamaǵany kemde-kem shyǵar. Kitap, gazet-jýrnal oqymaıtyndar ánderge jazylǵan óleńderin tyńdap ósse kerek. «Ǵaısha jeńgeı», «Ǵashyqtyq ǵalamaty», «Jigerlendirý», «Tórt ana» sııaqty shyǵarmalary aýyldaǵy talaı qara domalaqtyń betin ádebıetke, óleńge burǵanyn bilemiz. Ekimyńynshy jyldardyń alǵashqy onjyldyǵynda aýyldaǵy ár qazaqtyń telefonynan Shahanov jyrlary sańqyldap estilip jatatynyn umyta qoıǵanymyz joq.
Ádebıet • 08 Qańtar, 2024
Adamǵa bergisiz jáne adam sengisiz
Qazaq keıde álekke tústi degendi «ıt boldy» dep aıta salady. Ábden álektengendi «ıt silikpesi shyqty» deýi múmkin. Qazaqtyń osy «ıt boldysyn», ıtke qatysty adamǵa qarata aıtatyn keıbir turaqty tirkesterin ártúrli qyrynan dáleldep jazǵan eki shyǵarmanyń biri Mıhaıl Býlgakovtyń «It júregi» bolsa, biri Nodar Dýmbadzeniń «It» shyǵarmasy.
Taǵzym • 04 Qańtar, 2024
«Áýpildek», «Ápıtók», «Sáýlem-aı», «Qudasha» syndy halyq ánderimen qatar Birjannyń «Jalǵyz arsha», «Jonyp aldy», «Láılim shyraǵyn», Aqan seriniń «Mańmańgerin» jáne Shámshi Qaldaıaqovtyń ánderin shyrqaǵan qazaq dalasynyń bulbuly Rabıǵa Esimjanovanyń týǵanyna búgin týra 110 jyl toldy.
Ádebıet • 28 Jeltoqsan, 2023
Ádebıet álemine at baılasaq...
О́tken jylǵa ókpe joq. Tabıǵat tosyn minez tanytyp, aspan qaqyrap ıa jer opyrylyp ortasyna túspese, jyldy qalaı ótkerý adamdardyń ózine baılanysty shyǵar. Ýaqyt pen keńistiktiń aýanynda óner jasaısyń ba, ádebıet týdyrasyń ba, joq álde mal taýyp, onyńdy toıǵa (jelge) shashasyń ba, erkiń bilsin. Áıteýir árkim aqyly jetkenshe is qylady. Abaı: «Maqsutym – til ustartyp, óner shashpaq,Nadannyń kózin qoıyp, kóńilin ashpaq.Úlgi alsyn deımin oıly jas jigitter,Dýman-saýyq oıda joq áýel basta-aq», demekshi ádebıet pen ónerde úlgi alarlyq dúnıeler az bolmady bıyl. Másele kimniń qalaı qabyldap, baǵamdap, tanı alýynda. Sondyqtan aıtpaǵymyz as pen toıdyń daqpyrty emes, jyl aıasynda atqarylǵan jumystardyń shetin shyǵarý.
Jádiger • 25 Jeltoqsan, 2023
Álem tanyǵan qazaq balýany, Uly dalanyń birtýar perzenti, kúsh atasy Qajymuqan Muńaıtpasulynyń qanjary 111 jyldan soń Astanadaǵy Ulttyq mýzeıge tapsyryldy. Buǵan deıin qoldan-qolǵa ótip kelgen qanjardy álem jurtshylyǵyn tańǵaldyrǵan balýanǵa 1912 jyly Ystanbuldyń ákimi Shaǵyr pasha syılaǵan kórinedi.
Rýhanııat • 19 Jeltoqsan, 2023
Eli men jeriniń qaıǵy-qasiretin jan-júregimen tereń sezingen aqyn Maǵjan Jumabaı HH ǵasyr basynda Alash arystarymen birge qalaı da ultyn oıatýdy kóksegeni málim. Sondaǵy asa bir qamyryqty óleńi «Qazaq tili» edi. «Kúsh kemidi, aıbyndy tý qulady, Keshe batyr – búgin qorqaq, buǵady» dep bastalatyn shaǵyn ǵana jyrda bárinen kúder úzgen aqyn eń sońynda úmitti ulttyń ana tilinen tabady. «...Tarap ketken balalaryńdy baýyryńa, Aq qolyńmen tarta alarsyń sen, tilim!» dep aıaqtaıdy. Álkeı Marǵulansha aıtqanda, «Qazaq halqy úshin Maǵjan Jumabaıdyń mańyzy aǵylshyndar úshin Shekspırdiń, orystar úshin Pýshkınniń mańyzynan kem emes». Demek, osynshama uly aqynnyń bulaı deýinde úlken mán bar.
Qoǵam • 16 Jeltoqsan, 2023
Ábish Kekilbaevtyń «bodandyq bizdi qalaı synasa, bostandyq ta solaı synaıdy» degen sózi bar. Ustarǵan aqyl men ushtalǵan oı, shyńdalǵan rýhtyń sózi bul. Eldik pen bostandyq, azattyq pen ult úshin kúreste kóresini kórip, ábden shyńdalyp shyqqan táýelsiz sana týdyrǵan sóz qazaqtyń mańdaıyna syıyp tur. Allasy alqap bere salǵan aınalaıyn azattyqtyń Alash balasyna qanshalyqty qymbatqa túskenin de osy biraýyz sózden baǵamdaımyz.
Tarıh • 15 Jeltoqsan, 2023
Keńestik qıyn jyldarda jyraýlar rýhy, qobyz saryny bizge Mahambet jyrlarymen birge keldi. Namys bolmaǵan jerde, uly súıispenshilik bolmaǵan jerde erlik pen eldik te, keńdik pen teńdik te joq-aý, shamasy. Bylaıynsha aıtqanda, eshteńe joq. Uly súıispenshilik úlde men búldege oranǵan Kúnikeı qyz bolyp qana kórine me? Altyn taq, han saraıy sııaqty qylań berýi kerek pe álde?
