Bilim • 15 Naýryz, 2021
Joǵary oqý oryndary nelikten jabylady?
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen sapasyz bilim berip jatqan joǵary oqý oryndary jabylyp jatyr. Biraq sońǵy ýaqytta atalǵan máselege qatysty qoǵamda daýly pikirler kóbeıip ketti. Osydan kelip kókeıge kúmán uıalatqan suraqtar týady. Qysqartýdyń kesirin kórip qalmaımyz ba? Jalpy, ýnıversıtetterdi jabý qalaı júrgizilip jatyr? Naqty qandaı krıterııler yqpal etedi?
Rýhanııat • 05 Naýryz, 2021
Ǵylym joly – aýyr jol. Sebebi bul asqan yjdaǵatty, zor yqylasty, sarqylmaıtyn kúsh-jiger men myqty mıssııany qajet etedi. Al osyndaı jaýapty joldy tańdaý áıel qaýymyna jaýapkershilik júgin eki ese aýyrlatqanmen birdeı. Sodan da bolar álemniń birqatar memleketinde ǵylymdaǵy áıelder sany az. AQSh, Eýropa jáne Aýstralııanyń 38 elindegi 541 ýnıversıtet pen ǵylymı-zertteý mekemelerinen alynǵan málimetter negizinde zertteý júrgizildi. Cell Stem Cell ǵylymı jýrnalynda jarııalanǵan zertteý qorytyndysyna qaraǵanda, dosentterdiń 42 paıyzy, tolyq deńgeıli professorlardyń 23 paıyzy ǵana – áıelder. Biraq Qazaqstanda sońǵy ýaqytta ǵalym áıelderdiń qatary kóbeıip keledi.
Bilim • 23 Aqpan, 2021
Bilimge muqtaj erekshe balalarǵa karantınniń kesiri tıip otyr
Jahandyq bilim sarapshylary pandemııa jaılaǵaly bilimdegi daǵdarystyń bastalǵanyn aıtyp, dabyl qaǵyp jatyr. Jaqynda jarııalanǵan PISA – Bilim alýshylardyń jetistigin halyqaralyq baǵalaý baǵdarlamasynyń kórsetkishteri qashyqtan oqytýdyń 3 aıdaǵy nátıjesi boıynsha damyǵan elderdiń ózinde bilim sapasynyń aıtarlyqtaı nasharlap ketkenin kórsetti. Máselen, álemde bilim berý sapasy jóninen aldyńǵy qatardan túspeıtin Aýstralııa oqýshylarynyń matematıkalyq saýattylyǵy 16,7%, al oqý saýattylyǵy 11,5%-ǵa tómendepti. Alpaýyt AQSh-ta 2019-2020 jyldar boıynsha bilim alýshylardyń kórsetkishi matematıkadan 30%, oqý saýattylyǵynan tipti 50%-ǵa nasharlap ketken.
Tehnologııa • 17 Aqpan, 2021
Zymyran apattarynyń zardabyn zerttedi
Ǵalymdar «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan ushyrylǵan zymyrandar apatynyń ekologııalyq zardabyn zerttedi. Zertteýge 1999-2018 jyldar aralyǵyndaǵy 6 apat arqaý bolǵan. Zertteýdiń qorytyndy málimetteri Environmental Pollution ǵylymı jýrnalyna jarııalandy.
Bilim • 02 Aqpan, 2021
Bala shaqtan bolashaqty barlasaq
Urpaǵymen myńjasaıtynyn uǵynǵan adamzat qaı zamanda da bolashaǵy bolatuǵyn balalardyń qamyn oılap kún keshken. Osy ıdeologııa ár memlekettiń saıasatynda kórinis tabady. Sonyń bir aıǵaǵy, qazirde damyǵan elder mektepke deıingi tárbıe men oqytýǵa erekshe kóńil bóledi. О́ıtkeni barlyq bilim berý júıesiniń irgetasy, bulaqtyń bastaýy – balabaqshada.
Rýhanııat • 01 Aqpan, 2021
Áli táýelsizdik almaı turǵanda shyqqan «Egemendi Qazaqstannyń» 20 myńynshy nómirin qolǵa aldyq. Nazarymyz birden úlken jazýmen jazylǵan gazet ataýynyń tóbesindegi «Azattyq. Teńdik. Týystyq!» degen uranǵa tústi. Al osy uran azattyq ańsaǵan eldiń asqaq úni emeı nemene?!
Ǵylym • 29 Qańtar, 2021
Otandyq vaksına oń kórsetkishterge ıe
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jaqynda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda otandyq vaksınany saldyratynyn málimdedi. Bul – otandyq ǵalymdardyń eńbegine degen senimdilik. Desek te qoǵam arasyndaǵy óz ónimimizge qatysty keıbir pikirlerge qarap úmitten góri kúdik basym ekenin kóremiz. Ǵylym men áleýeti sheteldiktermen teńdeı ǵalymdarymyzdyń nasıhaty jetpeı júrgen shaǵynda olardyń tájirıbesine degen senimsizdiktiń týýyna túsinistik tanytqan da jón shyǵar. Al osyndaı olqylyqtyń ornyn toltyrý kókeıdegi kóp saýalǵa jaýap izdeýden bastalady. Sondyqtan biz klınıkalyq zertteýdiń sońǵy satysynda synaqtan ótkizilip jatqan QazCOVID-in vaksınasyn ázirleýshi toptyń jetekshisi, Bıologııalyq qaýipsizdik problemalary ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń basqarma tóraǵasy Kúnsulý Zakarıany az-kem sózge tarttyq.
Ǵylym • 29 Qańtar, 2021
Karantın kezinde aýa tazardy ma?
Álemdi jaılaǵan qaýipti indet elimizge jetip, jaǵdaı ýshyqqanda bárimiz «inge tyǵylǵan tyshqannyń» kúıin keshtik. Úıde oqshaýlanýdy álemde lokdaýn (lockdown – adamdar nemese qoǵamdastyqtyń ózine ıakı ózgelerge qaýip tóndirmes úshin óz ornynda bolýyn talap etý, bolmasa qaterli aımaqtarǵa emin-erkin kirip-shyǵýyn shekteý saıasaty) dep ataıdy. Sol lokdaýnda biz úıden shyqpaı otyrsaq, ǵalymdar zerthanada júrip, kóshede kólik pen adam aıaǵynyń azaıýynan aýanyń qanshalyqty tazarýy múmkin ekenin zerttepti.
Ǵylym • 29 Qańtar, 2021
Ǵylymdy bilim salasynan bólý kerek pe?
Kez kelgen salany damytý arnaıy ázirlenip, bekitilgen memlekettik baǵdarlamaǵa sáıkes júrgiziledi. Sondaı mańyzdy qujattyń biri – eki salany qamtıtyn Bilim berý men ǵylymdy damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy. Qujat qos salanyń máselelerin 11 taqyrypqa bólip qarastyrǵan. Sol taqyryptyń tek úsheýi – ǵylymǵa, qalǵany bilimge arnalypty.
Suhbat • 26 Qańtar, 2021
Mamandardyń málimdeýinshe, aldaǵy naýryz aıynda koronavırýs qaıta kúshine enýi múmkin. Onyń ústine kóktemde adam boıyn álsizdik bıleıtin kezeńde vırýstyń órshıtin ádeti ekenin qarapaıym adamdar da óz tájirıbesinen jaqsy biledi. Buǵan qosa álemdi jaılaǵan qaýipti indettiń mýtasııaǵa ushyraýy da halyqty alańdatyp tur. Osy rette eń mańyzdy jáne bárimiz qulaq túrip, el bolyp eleńdep otyrǵan aqparat – aldaǵy ýaqytta bastalatyn vaksınalaý máselesi. Degenmen, ekpeniń sapasyna nemese ony egý-ekpeýge qatysty ekiudaı kózqaras qaptaǵan qoǵamda kóńilimizdi alańdatqan suraq kóp. Sol saýaldardy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi janyndaǵy Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵy «Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq saraptama jáne monıtorıng ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy» fılıaly dırektorynyń orynbasary Manar Asyrqyzyna qoıdyq.
