Bilim • 15 Naýryz, 2021
Joǵary oqý oryndary nelikten jabylady?
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen sapasyz bilim berip jatqan joǵary oqý oryndary jabylyp jatyr. Biraq sońǵy ýaqytta atalǵan máselege qatysty qoǵamda daýly pikirler kóbeıip ketti. Osydan kelip kókeıge kúmán uıalatqan suraqtar týady. Qysqartýdyń kesirin kórip qalmaımyz ba? Jalpy, ýnıversıtetterdi jabý qalaı júrgizilip jatyr? Naqty qandaı krıterııler yqpal etedi?
Rýhanııat • 05 Naýryz, 2021
Ǵylym joly – aýyr jol. Sebebi bul asqan yjdaǵatty, zor yqylasty, sarqylmaıtyn kúsh-jiger men myqty mıssııany qajet etedi. Al osyndaı jaýapty joldy tańdaý áıel qaýymyna jaýapkershilik júgin eki ese aýyrlatqanmen birdeı. Sodan da bolar álemniń birqatar memleketinde ǵylymdaǵy áıelder sany az. AQSh, Eýropa jáne Aýstralııanyń 38 elindegi 541 ýnıversıtet pen ǵylymı-zertteý mekemelerinen alynǵan málimetter negizinde zertteý júrgizildi. Cell Stem Cell ǵylymı jýrnalynda jarııalanǵan zertteý qorytyndysyna qaraǵanda, dosentterdiń 42 paıyzy, tolyq deńgeıli professorlardyń 23 paıyzy ǵana – áıelder. Biraq Qazaqstanda sońǵy ýaqytta ǵalym áıelderdiń qatary kóbeıip keledi.
Bilim • 23 Aqpan, 2021
Bilimge muqtaj erekshe balalarǵa karantınniń kesiri tıip otyr
Jahandyq bilim sarapshylary pandemııa jaılaǵaly bilimdegi daǵdarystyń bastalǵanyn aıtyp, dabyl qaǵyp jatyr. Jaqynda jarııalanǵan PISA – Bilim alýshylardyń jetistigin halyqaralyq baǵalaý baǵdarlamasynyń kórsetkishteri qashyqtan oqytýdyń 3 aıdaǵy nátıjesi boıynsha damyǵan elderdiń ózinde bilim sapasynyń aıtarlyqtaı nasharlap ketkenin kórsetti. Máselen, álemde bilim berý sapasy jóninen aldyńǵy qatardan túspeıtin Aýstralııa oqýshylarynyń matematıkalyq saýattylyǵy 16,7%, al oqý saýattylyǵy 11,5%-ǵa tómendepti. Alpaýyt AQSh-ta 2019-2020 jyldar boıynsha bilim alýshylardyń kórsetkishi matematıkadan 30%, oqý saýattylyǵynan tipti 50%-ǵa nasharlap ketken.
Qoǵam • 17 Aqpan, 2021
«Jyrtqysh jýrnaldarǵa» jem bola beremiz be?
Jaqynda ǵylym metrıkasymen aınalysatyn álemdegi jetekshi jýrnaldardyń biri Scientometrics basylymynda kólemdi zertteý maqala jarııalandy. Onda 2015-2017 jyldar aralyǵynda Scopus bazasynda jarııalanǵan ǵalymdardyń eńbekterine júrgizilgen saraptamanyń qorytyndysy berilipti. Atalǵan nátıje boıynsha Qazaqstan «jyrtqysh jýrnaldarǵa» maqala jarııalaǵysh 20 eldiń qataryna qosylǵan. Shyn máninde bul – memleketimizdiń ǵylymı áleýetine degen oń kózqarasqa nuqsan keltiretin jaǵdaı. Nashar kórsetkishtermen alǵa shyǵyp ketýimizdiń sebebi nede? Mundaı máseleniń sheshimi qandaı?
Tehnologııa • 17 Aqpan, 2021
Zymyran apattarynyń zardabyn zerttedi
Ǵalymdar «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan ushyrylǵan zymyrandar apatynyń ekologııalyq zardabyn zerttedi. Zertteýge 1999-2018 jyldar aralyǵyndaǵy 6 apat arqaý bolǵan. Zertteýdiń qorytyndy málimetteri Environmental Pollution ǵylymı jýrnalyna jarııalandy.
Medısına • 17 Aqpan, 2021
Jańa test-júıe koronavırýsty 15 mınýtta anyqtaıdy
Qazaqstandyq jas ǵalym, bıolog Bolat Sultanqulov jarty jyl buryn áleýmettik jelidegi paraqshasynda aǵzadaǵy vırýsqa qarsy antıdeneni emes, sıntetıkalyq nanodeneniń negizinde naq koronavırýstyń ózin anyqtaıtyn ekspress test-júıesin jasaýǵa bolatynyn málimdedi. Onyń osy málimdemesi jan-jaqty qoldaýǵa ıe boldy. Keıipkerimiz 6 aı tynymsyz eńbek etip, nátıjesinde qandaı da bir qural-jabdyqsyz-aq COVID-19-dy 15 mınýttyń ishinde anyqtaıtyn test-júıeni ázirlep shyqty.
Bilim • 02 Aqpan, 2021
Bala shaqtan bolashaqty barlasaq
Urpaǵymen myńjasaıtynyn uǵynǵan adamzat qaı zamanda da bolashaǵy bolatuǵyn balalardyń qamyn oılap kún keshken. Osy ıdeologııa ár memlekettiń saıasatynda kórinis tabady. Sonyń bir aıǵaǵy, qazirde damyǵan elder mektepke deıingi tárbıe men oqytýǵa erekshe kóńil bóledi. О́ıtkeni barlyq bilim berý júıesiniń irgetasy, bulaqtyń bastaýy – balabaqshada.
Rýhanııat • 01 Aqpan, 2021
Áli táýelsizdik almaı turǵanda shyqqan «Egemendi Qazaqstannyń» 20 myńynshy nómirin qolǵa aldyq. Nazarymyz birden úlken jazýmen jazylǵan gazet ataýynyń tóbesindegi «Azattyq. Teńdik. Týystyq!» degen uranǵa tústi. Al osy uran azattyq ańsaǵan eldiń asqaq úni emeı nemene?!
Ǵylym • 29 Qańtar, 2021
Otandyq vaksına oń kórsetkishterge ıe
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jaqynda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda otandyq vaksınany saldyratynyn málimdedi. Bul – otandyq ǵalymdardyń eńbegine degen senimdilik. Desek te qoǵam arasyndaǵy óz ónimimizge qatysty keıbir pikirlerge qarap úmitten góri kúdik basym ekenin kóremiz. Ǵylym men áleýeti sheteldiktermen teńdeı ǵalymdarymyzdyń nasıhaty jetpeı júrgen shaǵynda olardyń tájirıbesine degen senimsizdiktiń týýyna túsinistik tanytqan da jón shyǵar. Al osyndaı olqylyqtyń ornyn toltyrý kókeıdegi kóp saýalǵa jaýap izdeýden bastalady. Sondyqtan biz klınıkalyq zertteýdiń sońǵy satysynda synaqtan ótkizilip jatqan QazCOVID-in vaksınasyn ázirleýshi toptyń jetekshisi, Bıologııalyq qaýipsizdik problemalary ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń basqarma tóraǵasy Kúnsulý Zakarıany az-kem sózge tarttyq.
Ǵylym • 29 Qańtar, 2021
Karantın kezinde aýa tazardy ma?
Álemdi jaılaǵan qaýipti indet elimizge jetip, jaǵdaı ýshyqqanda bárimiz «inge tyǵylǵan tyshqannyń» kúıin keshtik. Úıde oqshaýlanýdy álemde lokdaýn (lockdown – adamdar nemese qoǵamdastyqtyń ózine ıakı ózgelerge qaýip tóndirmes úshin óz ornynda bolýyn talap etý, bolmasa qaterli aımaqtarǵa emin-erkin kirip-shyǵýyn shekteý saıasaty) dep ataıdy. Sol lokdaýnda biz úıden shyqpaı otyrsaq, ǵalymdar zerthanada júrip, kóshede kólik pen adam aıaǵynyń azaıýynan aýanyń qanshalyqty tazarýy múmkin ekenin zerttepti.
