Esirtkiniń álegi

Qazirgi balalar eshteńeden tar­­shy­lyq kórmeı, emin-erkin júr. О́sip kele jatqan ul-qyzyna ózegin julyp berer­deı óbektep, ómirin sarp etetin taǵy da – sol áke-sheshe. Degenmen qazirgi urpaq­tyń kórip otyrǵan ıgiligi kóp bol­ǵany­men, sonyń óteýindeı – qaýip-qateri odan da asyp túsedi.

26 Maýsym, 2023

Kitapqa qushtarlyq

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq quryltaıdyń Túrkistanda ótken ekinshi otyrysynda sóılegen sózinde: «Shyn máninde, kitap oqıtyn el zııaly ultqa aınalady. Biz jas urpaqtyń kitapqa qushtarlyǵyn oıatýymyz kerek. Bul qıyn másele ekenin túsinemin. Ásirese olardyń bar nazary áleýmettik jelide bolǵan kezde, tipti, qıyn. Biraq bul máselemen aınalysý kerek. Basqa jol joq», dedi.

22 Maýsym, 2023

Tarıhı fılm: talǵam men talap

Qazaq kınosynyń búgingi deńgeıine qandaı da bir anyqtama berip, artyq-aýys sóz aıtyp, ıakı zertteý júrgizýdiń qajeti joq. Úıińizdegi kógildir ekrandy qosa qoısańyz, bári ap-anyq kóri­nip tur. Otandyq serıaldardy qarap otyryp, eriksiz kúlkiń keledi (senińiz, bul ájýa kúlki emes, kúıinishi kóp kúl­ki): arzan ssenarıı, jasandy oıyn, qu­laqqa túrpideı tıetin qazaqsha. Ult zııalylarynyń ózgergen obrazy tip­ten bólek áńgime. Al tarıhı kınolarda alqaqotan otyrǵan, dombyra tart­qan, qymyz ishken, atqa qonǵan baıyrǵy qazaqty ǵana tanımyz.

21 Maýsym, 2023

Quryltaı qazynasy

Qańtar qasiretinen keıin burq-sarq qaınaǵan qoǵamymyzdy, ásirese zııaly qaýym men jas býyndy bir serpiltip, ba­ıypty qalypqa bastaǵan Ulytaýdaǵy tarıhı Ulttyq quryltaıdyń ótkenine de, mine, bir jyl tolypty. Sonda Uly dala tósinde, handyq bıliktiń rámizi Joshy saǵanasy janynda boı kótergen aqshańqan shatyr astyndaǵy jıynda Memleket basshymyz: «Jańa Qazaqstan bir kúnde nemese bir jylda qurylmaıtyny anyq. Bul – búkil qoǵamdy ózgertetin kúrdeli ári uzaq úderis. Muny júzege asyrý úshin búkil el bolyp jumylsaq, kózdegen maqsatymyzǵa jetemiz», degen edi.

15 Maýsym, 2023

Attraksıon: aqaý hám qaýipsizdik

Jaz shyqsa boldy, alańqaıdaǵy bala­lardyń oıyn-kúlkisi jańǵyra túsedi. Qazir shúkir, bala úshin kerektiniń bári bar. Ásirese qala ishinde san alýan attraksıon kózdiń jaýyn alyp, qol bulǵap ózine shaqyrady. Janynan ótip bara jatyp ondaı keremetke balanyń kóz tastamaýy, moıyn burmaýy múmkin emes. Baladan aıaıtyn ne bar dep, oǵan da otyrǵyzasyz. Biraq eldegi attraksıondardyń kóbinde qaýipsizdik talaptary kóńil kónshitpeıdi.

15 Maýsym, 2023

Oılasý ma, oıyn-saýyq pa?

Statıstıkalyq derekterge súıensek, táýelsiz el atanǵan ýaqytta ultymyzdyń sany bar-joǵy 6,5 mıl­lıon ǵana boldy. Iаǵnı qazaqtar respýb­lıka halqynyń 40 paıyzyn ǵana quraǵan. Al búginde ult sany 13 965 957 adamǵa jetti, bul – 70,7 paıyz. Árıne, qazaq sanynyń artýyna demografııalyq ósimmen qatar, qıyn-qystaý zamanda bas saýǵalap shetel asqan qandastarymyzdyń tarıhı Otanyna oralýy da óz úlesin qosqany sózsiz.

14 Maýsym, 2023

Arman men aqsha

Eýropanyń ońtústik-shy­ǵysynda Kosovo degen shaǵyn ǵana el bar. Atalǵan mem­le­ket­­tiń negizin albandar (90%) quraıdy. Odan bólek, ol jerde serbter, sy­ǵandar, bosnııalyqtar, kosovolyq túrik­ter, taǵy basqa ulttar men ulys­tar qonystanǵan. Kosovo 2008 jyly Ser­bııadan bólinip shyǵyp, óz táýel­sizdigin jarııalady. Olardy AQSh, Ulybrıtanııa, Túrkııa, Fransııa, Ger­manııa, Italııa syndy alpaýyttar bastaǵan 90-ǵa jýyq memleket qoldasa, 73 mem­leket moıyndaý­dan túbegeıli bas tart­ty.

13 Maýsym, 2023

Ádilettilik – damý kilti

El tizginin ustaǵan adam dıktatorǵa aınalǵan kúnnen bastap ózinshe oıla­ýyn toqtatady. Ol ózine jaǵympazdanyp, jaqsy kóriný jolynda jarysqa túsip, jeńip shyqqan toptyń nemese jekelegen adamdardyń yqpalynda qalady da, ishinara solardyń qolshoqparyna aınalyp shyǵa keledi. Bul aınalyp kelgende kezinde óziniń talantymen top jaryp shyqqan álgi basshynyń tabıǵı qarym-qabiletin «muzdatyp» tastaıdy...

12 Maýsym, 2023

Veıp pen beınet

Búginde qaı dúkenge kirseń de qapta­malary kózdiń jaýyn alatyn, ata-baba­larymyzdyń túsine de kirmegen azyq-túlik­tiń túri kóp qoı, shirkin. Alaıda bir arba tamaq alsań da berekesi, dámi, nári joq. Tipti kópshiligi densaýlyqqa zııan ekenin ishimiz bilip turady. Bul az deseńiz, qarnyń shurqyraǵanda jyldam daıyndalatyn kóshe tamaqtary tolyp tur. Al endi nany alty aıǵa deıin ashymaı tura beretin fast­fýdtardyń aǵzaǵa zııan ekenin árkim biledi. Biz de baıqatpaı fastfýd ındýstrııasyn bala­latyp otyrǵan eldiń qataryna qosy­lyp kettik. Munyń nátıjesi kóp kúttirgen joq, irkildegen etjeńdi balalar, aýrýshań jastar kóbeıdi.

11 Maýsym, 2023

Rýh pen senim

Memleket basshysy ótken jyldyń aıaǵynda «Jańa adam­­dar» atty jastar qozǵalysynyń bel­­sendi ókilderimen júzdesti. Qa­zir­gi jastardyń qoǵam ómirine bel­sene aralasyp, óz ustanymyna berik bo­lýy týraly sóz qozǵady. Sonda Prezıdent: «Bizdiń kórnekti aqynymyz Maǵjan Jumabaevtyń «Men jastarǵa sene­min» degen óleńi bar. Shyn máninde, men de jas­tarǵa senemin. Barshańyzdy qoldaımyn. Rasyn­da, bizdiń elimizge belsendi, bilimdi, kózi ashyq, kókiregi oıaý jastar kerek. Elimiz­diń bolashaǵy jastardyń qolynda», degen edi.

08 Maýsym, 2023

«Atyń shyqpasa, «haıp» jasa»...

Oıpyrmaı deısiz! Osy naýryzda Parlament Májilisi men barlyq deńgeıdegi máslıhat depýtattarynyń kezekten tys saılaýy ótkeni belgili. Oǵan el turǵyndary da belsene atsalysty. Saılaý ýchaskeleri tańnan keshke deıin jumys istedi. Ásirese úıdiń tórindegi «kók jáshik» te sol mańyzdy oqıǵany aýzy talmaı jetkizip turdy. Daýys bergenderdiń arasynda kim joq deısiz...

07 Maýsym, 2023

Hokkeı jáne «O keı»

Shaıbaly hokkeıden Qazaqstan ult­tyq quramasy osyǵan deıin álem chempıo­natyna 10 márte qatysty. 2021 jyly Lat­vııada ótken jarysta jerlesterimiz ózde­riniń eń úzdik nátıjesine qol jetkizdi. Bal­tyq jaǵalaýynda bizdiń jigitter 10-oryn­ǵa taban tiredi. Al ózge básekelerdegi kórset­kishimiz mynadaı: 12-oryn (2005 jyly), 13-oryn (2004), 14-oryn (2022), 15-oryn (1998, 2006) jáne eń sońǵy 16-oryn (2010, 2012, 2014, 2016).

06 Maýsym, 2023

«Baılyǵymdy alsań da, peıilimdi alma»

Nıet shynaıy túrde oń bolǵanymen, soǵan saı amal ete al­maý – sharasyzdyqtyń bir kórinisi. Al álgi oń nıetiń salǵyrttyǵyńnan, bálkim jal­qaý­lyǵyńnan, nemkettiligińnen, tipti qorqaq­tyǵyńnan júzege aspasa, onda álgi peıiliń shynaıy bolmaǵany. Iаǵnı «nıe­tim oń, peıilim taza» dep aıqaılaǵanyń jaı ǵana aldaýsyratý amaly, ótirik aıtýdyń naq ózi. «Nıetim aq, peıilim taza» degen sóziń júrekten jaryp shyqty ma, álde jaı ǵana aıtyla salǵan bos sóz be?.. Másele osynda.

05 Maýsym, 2023

Qoı men oı

О́tken aıda ulttyq kınonyń joǵyn joqtap, muńyn muńdap júrgen bir top kınoger «Almaty» qonaqúıiniń aldyna jınalyp, salaǵa qatysty pikirlerin bildirdi. Daý «Ulttyq kınony qoldaý memlekettik ortalyǵynyń» bıyl naýryz aıynda ótkizgen kınojobalardy irikteý konkýrsyna qatysty týyndaǵan. Ulttyq ónerdiń ótkir máselelerin kótergen aza­mat­tar «Mádenıet sheneýnikteri qazaq kı­nosyn óltirýmen aınalysyp jatyr» dep dabyl qaqty.

04 Maýsym, 2023

Birlik týraly ápsana

Atamyz qazaq «Birlik bar jerde – bereke bar» dep tegin aıtpaǵan. Sol sııaqty oıshyl-kemeńger Abaı atamyz óziniń altynshy qarasózinde, «birlik degenimiz – malǵa (dúnıege) birlik emes, aqylǵa birlik» degen kóregen tujyrymyn aıta otyryp: «Birlik malǵa satylsa, naǵyz anturǵandyqtyń basy osy», deıdi. Al ataqty Buqar jyraý babamyz, alty Alashtyń balasyn bereke-birlikke shaqyryp: «Aınala almaı at ólsin, Aıyra almaı jat ólsin, Jat boıynan túńilsin, Bárińiz bir eneden týǵandaı bolyńyz!», – dep tolǵasa, shyǵys halyqtary kóp aıtatyn: «Birligi myǵym saýysqan – buǵy aýlaıdy», degen támsildiń de mańyzy zor.

01 Maýsym, 2023

Bala, bala, baladan...

Keıde bizdiń eldegi merekeler ataýyna tańǵalasyń. Mysaly, búgin – Halyqaralyq balalardy qorǵaý kúni. Mundaǵy gramma­tıkalyq qateni bylaı qoıǵanda, ataýdyń ózinde túsiniksiz uǵym bar. Olardy kimnen nemese neden qorǵaımyz? Sonda ulttyń bolashaǵyn, halyqtyń keleshegin bir-aq kún oılaý kerek pe? Qalǵan 364 kúnde ne isteımiz?

31 Mamyr, 2023

Tarıhı jadqa adaldyq

Jyl saıyn 31 mamyr – Saıası qýǵyn-súrgin jáne ashtyq qurbandaryn eske alý kúni taıaǵanda, kóbimiz oılanyp qalamyz. «Bul náýbet qaıdan keldi? Odan qutylýǵa bolmas pa edi? Ult qaıratkerleri birlik, kóregendik tanytqanda shyǵyn azaıar ma edi?..». Árıne, munyń bári – beıbit hám toq zamannyń suraǵy.

30 Mamyr, 2023

«Sımkańyz» satyp ketpesin!

Osydan on-on bes jyl buryn tıtimdeı «sım-kartaǵa» sizdiń búkil ómirińiz syıyp ketedi dese, senbegen bolar edińiz. Rasymen de, qalaı senesiz? Búkil qujatyńyzdy papkaǵa salyp qoltyqtap júrseńiz... Aq­shany bankomattan sheship alǵannyń ózin úlken jetistik kórip tamsanýdan tanbasańyz... Ol qalaı sonda dep oılanyp, mıymyz jetpeı, múmkin ýaqyty kelgende túsinermiz dep talaı keıinge de ysyrdyq. Al endi sol kúnder týdy...

29 Mamyr, 2023

Alty bala men altyn ana

Qaı qoǵamdy alyp qarasaq ta, anadan ar­daq­ty, anadan asyl eshkim joq. «Seniń anań – altyn, meniń anam – altyn» dep udaıy aýzymyzda júrgen, jadymyzda jattalǵan ádepki ánniń sózimen aıtsaq, bárimizdiń anamyz altyn ekenine shák keltire almaımyz. Alaıda qoǵam bolǵan soń árkimniń ózine laıyq qadir-qasıetimen qosa materıaldyq ıgiliktermen ólshenetin áleýmettik mártebesi de bolady.

28 Mamyr, 2023

«Baqytsyzdyq» sındromy

Men «baqytsyz» adam ekenmin. Múldem. «Qaıda barsań da – Qorqyttyń kóri» de­mek­shi, qaıda barsam da túrli sátsiz­dik­ke dýshar bolamyn. Myna jýrnalıst ne aı­typ ketti dep oılap otyrǵan shy­ǵar­syz. «Baqytsyzdyǵymnyń» sebebin túsin­direıin.

25 Mamyr, 2023