Kindik sheshe

Zaman qubylǵan saıyn qundylyqtardyń qalpy da, sharty da ózgeretini ras. Bul – zań­dylyq. Degenmen qandaı kezeń kelse de, qazaqqa tán salt-dástúrdiń, jón-joral­ǵynyń joǵalmaǵanyn, ózgermegenin qalaı­syń. О́kinishke qaraı, bizdiń ultta ǵana bar «kin­dik sheshe» degen qasıetti uǵymnyń, ma­ńyzdy mártebeniń qadirine kóleńke túsi­rip alǵan joqpyz ba degen oı kele­di keıde.

07 Naýryz, 2023

Qarııalar qadiri

Burynǵynyń qarııalary týraly áńgi­me qozǵaǵanda aýzymyzdan jaman sóz shyq­paıdy: «Shirkin-aı, kesheginiń qarttary qandaı edi, árqaısy bir-bir tulǵa edi ǵoı!» degen syńaıdaǵy sózderdi aıtyp jatamyz. Durys-aq, oǵan daý joq, burynǵynyń úlkenderi kesek minezdi, kisilik kelbeti kelisti, kósheli keletin. Sondaı úlgi alarlyq úlkenderdiń shet jaǵasyn kórdik te...

02 Naýryz, 2023

Jazý da jazý

Osy kúni janyń jaqsy kitap iz­deıdi. Sóredegi saǵynysa kórisetin shy­ǵarmalar túgesilgen soń jańa bir dúnıege ańsaryń aýady. О́zińdi tolyq­qandy baqytty sezinýge sol ǵana jetpeı turǵandaı alasurasyń. Týlap-týlap basylǵan soń sál tereńdeı hám sál muńaıa oılanasyń. Bul oıyńyz qazirgi qazaq prozasyndaǵy tynyshtyqtan bastalyp, dúkendegi syqıǵan shetel ádebıetine baryp tireledi. Álqıssa.

01 Naýryz, 2023

Quran jáne ǵalam

Balalyq shaqta ǵaryshker bolýdy arman­­damaǵan adam kemde-kem shyǵar. Biz de basta­ýysh synypta oqyp júrgende qııalǵa berilip, aýyldaǵy tunyq túnde jeti qat kókke kóz tas­tap, jymyńdaǵan jul­dyzdarmen jarysyp júrgenimizdi eles­tetetin edik. Mektepte astronomııa men fızıkaǵa qatty qyzyǵatynbyz. Alaıda ómir­diń aǵysymen basqa salaǵa bet burdyq. Biraq ǵalamǵa, aspan álemine qyzy­ǵý­­shylyq basylǵan emes. Sondyqtan ǵarysh­qa qatysty sony jańalyqtardy múlt jiber­meı­miz. Eń qyzyǵy, ǵalymdar usynǵan jańa máli­metter men teorııalar ǵalamǵa ǵana emes, dinge degen kózqarasty da bekite túsedi.

01 Naýryz, 2023

Alǵys arqalaǵanǵa ne jetsin!

Memleket basshysy Alǵys aıtý kúnin merekeleýdiń formatyn ózgertý qajet ekenin aıtqany belgili. Sondyqtan ataýly mereke tutas qoǵamnyń kózaıym qundylyǵyna, barsha halyqtyń ortaq merekesine aınalýy úshin yntymaq, birlik, kelisimnen bólek, aınalamyzda meıirim men izgiliktiń saltanat qurýy mańyzdy.

28 Aqpan, 2023

Deportasııa: Derek pen dáıek

Birden aıtaıyq, biz Qazaqstandaǵy depor­tasııaǵa ushyraǵan ult pen ulys­tar­dyń tarıhyn túzgen kezde mundaı sur­qııa ádistiń áýeli qazaqtarǵa qatysty qoldanylǵanyn bilýimiz kerek. Iаǵnı qazaq ultyna qatysty jazalaý men jer aýdarý saıasaty keńes odaǵyndaǵy azamat soǵysy aıaqtalysymen-aq bastalyp ketken bolatyn.

28 Aqpan, 2023

Aq aıý hám jemqorlyq

Jemqorlyqqa qarsy kúres. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres. Bıik minberler­den as úıdegi dastarqanǵa deıin aıtylatyn másele osy. Qoǵamnyń jegi qurtyn joıýǵa memleket te múddeli. Túrli baǵdarlama iske asyryldy. Tipti aty dardaı Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi de bar. Biraq nátıjesi shamaly. Jemqorlyq azaıýdyń ornyna jaýynnan keıingi sańyraý­qulaq sekildi taýsylar emes. Bir basyn kesse, ekinshi basy ósip shyǵatyn grek mıfo­logııasyndaǵy Lırneı aıdahary sekildi. Endi qaıtpek kerek?

22 Aqpan, 2023

Byltyrǵy pııaz – bıyl kirpııaz

Ne zańdylyǵy bar ekenin qaıdam, áıteýir ár jyl saıyn kókónistiń bir túri «hıtke» aınalyp turady. Qaıbir jyldary, anaý kovıdpen kúresken karantınniń tusynda zimbirdiń baǵasy zeńbirektiń oǵyndaı zirkildep, em tappaı qınalǵan talaı jurtty zar ıletip, zaryqtyryp edi. Sodan soń sábizdiń «saý­dasy» júrdi. Sol kezderde sát saıyn ósken baǵa segiz júz teńgeniń ústine bir-aq sekirdi dep ýlap-shýladyq. Kóp uzamaı kartop ketti... Agrarly el kartop tappaı abdyrady. Alystaǵy Mysyr men Pákistanǵa amalsyzdan alaqan jaıýǵa májbúr boldyq. Ala baǵan asyp kelgen astyń arzan baǵamen saýdalanatyndyǵyn armandamaı-aq qoısaq bolǵandaı edi, sonda... Qyryqqabattyń da qyr kórsetip qoıatyn «qyńyrlyǵy» baryn byltyr baıqadyq emes pe? Sonymen bıylǵy qoıan jylynyń «hıty» – pııaz.

20 Aqpan, 2023

Aýyldaǵy «Tesla» elesi

Aǵaıyndarymyzdyń biri aıaq astynan qaıtys bolyp aýylǵa baryp-kelýge týra keldi ótkende. Jasy elýge de kelmegen apaıymyzdy jer qoınyna tapsyrǵannan keıin bildik – marqumnyń artynda ańyrap uly men qyzy ǵana emes, eki bankten alǵan 6 mıllıondaı qaryzy da qalǵan eken.

20 Aqpan, 2023

Kleptokratııanyń kúıreýi

1989 jyly biz altynshy klasta oqıtynbyz. Ádettegideı, jańa jyldyq kanıkýlǵa erte shyqtyq, shyqqanda alys qystaqtaǵy qoıshylardyń balalary reti kelgen kólikpen jetip alatyn edik. Qazirgideı emes, aıdaladaǵy jalǵyz úıdegi aqparat kózi buryshta beti jabýly turatyn «Rekord» atty aq-qara ekrandy televızor ǵana bolatyn. Onyń ózi qas qaraıa otalatyn «AB-1» motorynyń qýatymen qosylady.

19 Aqpan, 2023

Seksııa tańdaýdaǵy mańyzdy sát

Sport degen – bir sıqyr. Halyqaralyq dúbirli dodalardy qalt jibermeı, ju­mys­tan erte shyǵýdyń amalyn oılastyryp, teledıdardyń pýltine talasyp, sa­ra­p­shy bolyp ketetinimiz bar. Otandas­tary­myz júlde alǵan sátte keıde shyn qýan­baıtyn sátter de bolady. «Qazaqtyń ul-qyzdary medal taqqanda ǵoı» dep ish­­teı qynjylatynymyz ras. О́zimizden de kiná bar...

14 Aqpan, 2023

Aralas saılaýdyń máni – jaýapkershilikte

Jalpy alǵanda áýeli jeke adamǵa ózi­niń ómirlik jolyn durys tańdaý, naqty jaǵdaılarda ońtaıly sheshimder qabyldaý qıynǵa túsip jatady. Al saılaý arqyly memlekettik saıasattyń, ózi men eldiń bola­shaǵyn aıqyndaýǵa tikeleı atsalysý – jeke tulǵa úshin úlken jaýapkershilik jáne kúrdeli qadam.

13 Aqpan, 2023

Halyq qalaýy

Elimizdiń tarıhyna qaıta-qaıta úńilip, búgingi oqıǵalardy ótken kezeńmen salystyryp otyrý kerek syndy keıde. О́tkennen sabaq alý úshin. Bolashaqqa durys baǵdar ustaý maqsatynda. Qysyl­taıań sátte, keńeske zárý bolǵan tusta. Eli­niń taǵdyryna, erteńine alańdaǵan erler­diń sózi qashanda óz mánin joǵaltpaq emes.

12 Aqpan, 2023

«Jumyspen jarylqaýshylar»

«Bazar barsań – baqyr bar, barsań baqyr túgil taqyr joqtyń» keri. Qazir ınternet arqyly jalǵan jumys, ótirik vakansııa usynatyn kompanııalardyń, óz paıdasyna jegip qoıatyn jelilik bıznestiń qara tizimin ońaı taýyp alýǵa bolady. Jumyspen jarylqaýshylardyń qara tizimin jasaýǵa septesip otyrǵandar da sol – sekta sııaqty «setevıkterdiń» aılasynan áreń sytylyp shyqqandar. О́kinishke qaraı, kóp adam osyny óz basynan ótkermeı túsine bermeıtindikten, úsh kúni qor bolǵan jigittiń mysalyn baıandap kórelik.

08 Aqpan, 2023

Kóshpeli qoǵamnyń keremeti

Ejelgi ata-babalarymyzdyń ómir súrý daǵdysy men qoǵamdyq qurylymyn batys­tyq­tar nomad dep tanysa, reseılikter «kochevnıkı» degen at qoıyp júr. Bul tirkester qazir halyq sanasyna tereń sińip ket­kenimen, mán-maǵyna jaǵynan son­sha­lyq maqtanarlyqtaı ataý emes.

07 Aqpan, 2023

Ult baspasóziniń temirqazyǵy

Aqpannyń 2-si – otandyq kásibı baspa­sózdiń izashar minberi «Qazaq» gazetiniń týǵan kúni. Alash zııalylary Orynbordan Peterborǵa deıin patshalyq júıeniń tabaldyryǵyn tozdyra júrip ruqsat alǵan gazettiń shy­ǵýy osy kúnge sáıkes kelipti. Halqymyz Jarat­qannan «Jańa aıda jarylqa, eski aıda esirke!» dep surasa, aqpannyń juldyzy aı­qyn túnindegi ult aqparatynyń bastaýy – syn-qaterge tótep berýdiń baǵdary bolsa kerek.

01 Aqpan, 2023

Lırneı aıdahary hám baspana

Elorda kóshelerin jaıaý aralasańyz, bıik-bıik ǵımarattan kóz súrinedi. Bul az degendeı, saltanatty shahardyń ár tusynan túrli pishindegi nysandar aspanmen talasyp, kún sanap boı kóterip keledi. Osylarǵa qarap otyryp, qurylysy osynshalyqty qarqyndy damyǵan, biraq halqynyń sany mıllıonnan endi ǵana asqan qalada páter tapshylyǵy bolmaý kerek degen oı túıesiz. Degenmen baspanasy joq adamdar sany kóbeımese, azaıar emes.

01 Aqpan, 2023

100 jáne 99

Qylmystyq kodekstegi 100-bap «Jańa­ týǵan balany anasynyń óltirýi» dep atalady. Jazasy – tórt jylǵa deıin bas bos­­tandyǵyn shekteý nemese sol mer­zimge bas bostandyǵynan aıyrý. Eli­miz­de keıingi eki aıda osy bap boıynsha eki oqıǵa tirkeldi.

31 Qańtar, 2023

Aýyldy namysshyl aǵaıyn kóteredi

Aýyl sharýashylyǵyn damytý isinde áli kúnge deıin ashyp aıtpaı kele jatqan bir úlken kemshiligimiz – qazaq halqynyń ulttyq bolmysy men onyń jeriniń erekshelikterine durys nazar aýdarmaıtynymyz. Muny men uzaq jyldar boıy jýrnalıst retinde Úkimet otyrystaryna turaqty túrde qatysyp, maqala daıyndaǵan kezimde baıqadym.

30 Qańtar, 2023

Ádiletti Anglııa úlgisi

Taıaýda Ulybrıtanııada qyzyq jaǵdaı boldy. Polısııa qyzmetkerleri premer-mınıstr Rıshı Sýnakqa kólikte qaýipsizdik belbeýin taqpaǵany úshin aıyppul saldy. Buǵan deıin burynǵy premer-mınıstr Borıs Djonson da zań buzǵany úshin jaýapqa tartylǵan edi.

24 Qańtar, 2023