Tatýlyq meıramy

«Kemdi kún, qyzyq dáýren tatý ótkiz, Jetpese, birińdikin biriń jetkiz!» dep Abaı aıtqandaı, dúnıeniń tiregi – tatýlyq. Tatý eldiń berekesi artady, birligi bekıdi. Erte dáýirden bizge jetken mynadaı ápsana bar. Qýaty myǵym, jasaǵy myqty bir pat­sha teńizdiń arǵy jaǵynda alysta jat­qan beıtanys elge shabýyl jasaý úshin qam jasaıdy. Áýeli elshilerin jiberip, ań­dysyn baıqaıdy. Jibergen elshi-tyń­shylary patshaǵa kórgen-bilgenin aıtyp keledi. «Ol eldiń birligi bekem, aǵaıyn ara­syndaǵy tatýlyǵy tas qamaldaı berik eken. Aǵasy úshin inisi, eli úshin ulany janyn berýge daıar turǵan jurtty kórdik», depti tyń­shylar. Barlaýshylardyń baıa­nyn tyń­daǵan patsha basyn shaıqap: «Tatý­lyǵy tereń eldi jaý almaıdy, birligi bekem jurtqa jut kelmeıdi» degen olarǵa soqtyqpaıyq, jeńilip masqara bolady ekenbiz», depti.

20 Naýryz, 2023

«Talgo» hám tózim

Kóktem shyǵa týǵan aýylyma baryp qaıtatynym bar. Bıyl da sol dástúrden jańylmaı, ońtústikke qaraı bet aldym. Ádette ushaqpen ushatyn edim, bul joly «Tulpar-Talgony» taqymǵa bastyq.

16 Naýryz, 2023

Kitapsyz qala

Astanaǵa kóship kelgen almaty­lyqtardyń bas qalaǵa sińisýi qıyn. Tipti kóbi aqyrynda sol Almatysyna keri qaı­typ jatady. Elordalyqtar aıtatyn «almatylyq qustar» degen ájýa tirkes (keıde áserli estiledi) osydan paıda boldy ma deısiń. Endi bir jaǵynan, Alataýdy ańsaýǵa áser etýshi faktor da kóp. Máselen, sonyń biri – kitap. Iá, Astanada kitap dúkeni az. Bazar mańynda, ıakı jerasty joldary qasynda kitap satyp turatyn atalar munda joq. Eski kitaptar satylatyn jertóledegi dúkenderdi de tappaısyz. Almatydaǵydaı emes. Biletinimiz, sol «Abaı», sol «Folıant», sol «Meloman».

15 Naýryz, 2023

Veıp pen «kaıf»

Elimizde is-qaǵazdardy júrgizý elek­trondy nusqaǵa kóship jatqany belgili. Sıfrly qoǵamǵa nyq qadam basqannyń áseri me eken, turǵyndar elektrondy temekini qoldana bastady. О́kinishtisi sol, jasóspirimder, ásirese qyzdar arasynda bul ádet beleń alyp, qoǵamnyń dertine aınalyp otyr. Uıat qysyp, bir buryshta tyǵylyp tartý joq qazir.

14 Naýryz, 2023

Jarııa júktilik

Júkti bolǵanyn jalpaq jurtqa jarııa­laıtyn jaman ádet paıda boldy keıingi kezderi. Aıaǵy aýyrlaǵanyn rastaıtyn «eki syzyqty taıaqshany» áleýmettik jelige salyp, jańalyǵyn erine tosynsyımen jetkizetin kelinshekterdiń bul qylyǵyn bireý túsinse, endi birazy ersi sa­naıdy. Jalpy, «Júktimin!» dep jahanǵa jar salýdyń kimge qandaı paıdasy men qa­jeti bar?

13 Naýryz, 2023

«Sýjylaǵan»

Birneshe jyl buryn edi. Birde qala irgesindegi aýyldyń turǵyny habarlas­ty.­ Ár sózine ekpin berip sóıletin adam eken, okrýg ákimniń ústinen shaǵym aıtyp,­ ony gazetke jazýymyzdy talap etti. Jýrnalıstik kásipte túrli adammen tildesip, nebir oqıǵamen betpe-bet kelesiń ǵoı, mundaı «talap» bizdi asa tańǵaldyra qoımady. Degenmen istiń mán-jaıyn bilmek boldyq.

12 Naýryz, 2023

Kúnde keletin ákeler kúni

Áne-mine degenshe álemdi gúlge bólegen áıelder merekesi de óte shyqty. «Al endi búkil jyl boıy, kelesi 8 naýryzǵa deıin kúnde Ákeler kúni bolady ǵoı, ıá?» deıdi úıdegiler qaljyńdap. Qarap otyrsaq, aqıqatynda solaı emes pe?!

09 Naýryz, 2023

Kindik sheshe

Zaman qubylǵan saıyn qundylyqtardyń qalpy da, sharty da ózgeretini ras. Bul – zań­dylyq. Degenmen qandaı kezeń kelse de, qazaqqa tán salt-dástúrdiń, jón-joral­ǵynyń joǵalmaǵanyn, ózgermegenin qalaı­syń. О́kinishke qaraı, bizdiń ultta ǵana bar «kin­dik sheshe» degen qasıetti uǵymnyń, ma­ńyzdy mártebeniń qadirine kóleńke túsi­rip alǵan joqpyz ba degen oı kele­di keıde.

07 Naýryz, 2023

Qarııalar qadiri

Burynǵynyń qarııalary týraly áńgi­me qozǵaǵanda aýzymyzdan jaman sóz shyq­paıdy: «Shirkin-aı, kesheginiń qarttary qandaı edi, árqaısy bir-bir tulǵa edi ǵoı!» degen syńaıdaǵy sózderdi aıtyp jatamyz. Durys-aq, oǵan daý joq, burynǵynyń úlkenderi kesek minezdi, kisilik kelbeti kelisti, kósheli keletin. Sondaı úlgi alarlyq úlkenderdiń shet jaǵasyn kórdik te...

02 Naýryz, 2023

Jazý da jazý

Osy kúni janyń jaqsy kitap iz­deıdi. Sóredegi saǵynysa kórisetin shy­ǵarmalar túgesilgen soń jańa bir dúnıege ańsaryń aýady. О́zińdi tolyq­qandy baqytty sezinýge sol ǵana jetpeı turǵandaı alasurasyń. Týlap-týlap basylǵan soń sál tereńdeı hám sál muńaıa oılanasyń. Bul oıyńyz qazirgi qazaq prozasyndaǵy tynyshtyqtan bastalyp, dúkendegi syqıǵan shetel ádebıetine baryp tireledi. Álqıssa.

01 Naýryz, 2023

Quran jáne ǵalam

Balalyq shaqta ǵaryshker bolýdy arman­­damaǵan adam kemde-kem shyǵar. Biz de basta­ýysh synypta oqyp júrgende qııalǵa berilip, aýyldaǵy tunyq túnde jeti qat kókke kóz tas­tap, jymyńdaǵan jul­dyzdarmen jarysyp júrgenimizdi eles­tetetin edik. Mektepte astronomııa men fızıkaǵa qatty qyzyǵatynbyz. Alaıda ómir­diń aǵysymen basqa salaǵa bet burdyq. Biraq ǵalamǵa, aspan álemine qyzy­ǵý­­shylyq basylǵan emes. Sondyqtan ǵarysh­qa qatysty sony jańalyqtardy múlt jiber­meı­miz. Eń qyzyǵy, ǵalymdar usynǵan jańa máli­metter men teorııalar ǵalamǵa ǵana emes, dinge degen kózqarasty da bekite túsedi.

01 Naýryz, 2023

Alǵys arqalaǵanǵa ne jetsin!

Memleket basshysy Alǵys aıtý kúnin merekeleýdiń formatyn ózgertý qajet ekenin aıtqany belgili. Sondyqtan ataýly mereke tutas qoǵamnyń kózaıym qundylyǵyna, barsha halyqtyń ortaq merekesine aınalýy úshin yntymaq, birlik, kelisimnen bólek, aınalamyzda meıirim men izgiliktiń saltanat qurýy mańyzdy.

28 Aqpan, 2023

Deportasııa: Derek pen dáıek

Birden aıtaıyq, biz Qazaqstandaǵy depor­tasııaǵa ushyraǵan ult pen ulys­tar­dyń tarıhyn túzgen kezde mundaı sur­qııa ádistiń áýeli qazaqtarǵa qatysty qoldanylǵanyn bilýimiz kerek. Iаǵnı qazaq ultyna qatysty jazalaý men jer aýdarý saıasaty keńes odaǵyndaǵy azamat soǵysy aıaqtalysymen-aq bastalyp ketken bolatyn.

28 Aqpan, 2023

Aq aıý hám jemqorlyq

Jemqorlyqqa qarsy kúres. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres. Bıik minberler­den as úıdegi dastarqanǵa deıin aıtylatyn másele osy. Qoǵamnyń jegi qurtyn joıýǵa memleket te múddeli. Túrli baǵdarlama iske asyryldy. Tipti aty dardaı Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi de bar. Biraq nátıjesi shamaly. Jemqorlyq azaıýdyń ornyna jaýynnan keıingi sańyraý­qulaq sekildi taýsylar emes. Bir basyn kesse, ekinshi basy ósip shyǵatyn grek mıfo­logııasyndaǵy Lırneı aıdahary sekildi. Endi qaıtpek kerek?

22 Aqpan, 2023

Byltyrǵy pııaz – bıyl kirpııaz

Ne zańdylyǵy bar ekenin qaıdam, áıteýir ár jyl saıyn kókónistiń bir túri «hıtke» aınalyp turady. Qaıbir jyldary, anaý kovıdpen kúresken karantınniń tusynda zimbirdiń baǵasy zeńbirektiń oǵyndaı zirkildep, em tappaı qınalǵan talaı jurtty zar ıletip, zaryqtyryp edi. Sodan soń sábizdiń «saý­dasy» júrdi. Sol kezderde sát saıyn ósken baǵa segiz júz teńgeniń ústine bir-aq sekirdi dep ýlap-shýladyq. Kóp uzamaı kartop ketti... Agrarly el kartop tappaı abdyrady. Alystaǵy Mysyr men Pákistanǵa amalsyzdan alaqan jaıýǵa májbúr boldyq. Ala baǵan asyp kelgen astyń arzan baǵamen saýdalanatyndyǵyn armandamaı-aq qoısaq bolǵandaı edi, sonda... Qyryqqabattyń da qyr kórsetip qoıatyn «qyńyrlyǵy» baryn byltyr baıqadyq emes pe? Sonymen bıylǵy qoıan jylynyń «hıty» – pııaz.

20 Aqpan, 2023

Aýyldaǵy «Tesla» elesi

Aǵaıyndarymyzdyń biri aıaq astynan qaıtys bolyp aýylǵa baryp-kelýge týra keldi ótkende. Jasy elýge de kelmegen apaıymyzdy jer qoınyna tapsyrǵannan keıin bildik – marqumnyń artynda ańyrap uly men qyzy ǵana emes, eki bankten alǵan 6 mıllıondaı qaryzy da qalǵan eken.

20 Aqpan, 2023

Kleptokratııanyń kúıreýi

1989 jyly biz altynshy klasta oqıtynbyz. Ádettegideı, jańa jyldyq kanıkýlǵa erte shyqtyq, shyqqanda alys qystaqtaǵy qoıshylardyń balalary reti kelgen kólikpen jetip alatyn edik. Qazirgideı emes, aıdaladaǵy jalǵyz úıdegi aqparat kózi buryshta beti jabýly turatyn «Rekord» atty aq-qara ekrandy televızor ǵana bolatyn. Onyń ózi qas qaraıa otalatyn «AB-1» motorynyń qýatymen qosylady.

19 Aqpan, 2023

Seksııa tańdaýdaǵy mańyzdy sát

Sport degen – bir sıqyr. Halyqaralyq dúbirli dodalardy qalt jibermeı, ju­mys­tan erte shyǵýdyń amalyn oılastyryp, teledıdardyń pýltine talasyp, sa­ra­p­shy bolyp ketetinimiz bar. Otandas­tary­myz júlde alǵan sátte keıde shyn qýan­baıtyn sátter de bolady. «Qazaqtyń ul-qyzdary medal taqqanda ǵoı» dep ish­­teı qynjylatynymyz ras. О́zimizden de kiná bar...

14 Aqpan, 2023

Aralas saılaýdyń máni – jaýapkershilikte

Jalpy alǵanda áýeli jeke adamǵa ózi­niń ómirlik jolyn durys tańdaý, naqty jaǵdaılarda ońtaıly sheshimder qabyldaý qıynǵa túsip jatady. Al saılaý arqyly memlekettik saıasattyń, ózi men eldiń bola­shaǵyn aıqyndaýǵa tikeleı atsalysý – jeke tulǵa úshin úlken jaýapkershilik jáne kúrdeli qadam.

13 Aqpan, 2023

Halyq qalaýy

Elimizdiń tarıhyna qaıta-qaıta úńilip, búgingi oqıǵalardy ótken kezeńmen salystyryp otyrý kerek syndy keıde. О́tkennen sabaq alý úshin. Bolashaqqa durys baǵdar ustaý maqsatynda. Qysyl­taıań sátte, keńeske zárý bolǵan tusta. Eli­niń taǵdyryna, erteńine alańdaǵan erler­diń sózi qashanda óz mánin joǵaltpaq emes.

12 Aqpan, 2023