Qaryz qaıtse qaıtady?

Qaraǵandylyq kenshilerdiń eńbekaqysy kesheýildep jatyr «Túıeniń arqalaǵany altyn, jegeni jantaq». Dál osyn­daı kep­ti búgingi kúnde qaraǵan­dylyq «Ge­fest» kásipornynyń kenshileri kıip otyr. Jeti qat jer astynda kómir qyrtysyn qoparǵan jumys­shylardyń eńbekaqy degendi kór­megen­derine, mine birneshe aıdyń júzi bolypty. Zady «Gefest» kómir óner­kásibi kásiporyndarynyń qaýym­das­tyǵynyń quramyna baqandaı 29 kásiporyn kiredi eken. Mine, osy kásiporyndardyń kóbisin eki jyldan beri mazasyzdyq jaılaǵan. Bulaı bolmaı qaıtsin, «Gefesiń» qol astyndaǵy jumysshylarynyń eńbekaqyǵa degen 82 mıllıon teńge qaryzyn qalaı qaıtararyn bilmeı dal bolyp otyrsa... Shydamnyń da shegi bar, taıaýda qashan jabylamyn dep kún sanap otyrǵan «Kırov» shahtasynyń kenshileri alǵash­qylardyń biri bolyp bas kóterdi. Bul shahta Qara­ǵan­dydaǵy baıyrǵy ken oryn­darynyń biri – qabyrǵasy 1934 qalanǵan. Al «Gefestiń» quramyna kásiporyn 2007 jyly engen bolatyn. Eńbegi esh, tuzy sor kenshi qaýymyn da túsinýge bolady: Eger de aqysyz eńbek dem­­­alysyna keter bolsaq, ta­ban­aqy, mańdaıtermen tapqa­ny­myzdyń ózin ala almaı sorlap qalamyz ba dep qaýiptenedi olar. Sodan, ánsheıinde qara jer qozǵalsa da qozǵalmaıtyn kenshi aǵaıyn ereýilge endi shy­ǵaıyn dep jatqanynda, kásip­orynǵa Qaraǵandy qalasynyń ákimi Nurlan Áýbá­kirov pen kompanııa bas­shy­lyǵy saý etip kele qalsyn. Qala ákimi men ábden ashyn­ǵan kenshiler arasynda qa­lyptasqan ahýaldy qyzý tal­qylaǵan áńgimeniń órbigeni ras edi. Ákim Áýbákirovtiń aıtý­ynsha, kásiporynnyń eńbek­aqy jónindegi qaryzy­nyń ózi 82,2 mıllıon teń­gege jetken. Buǵan áleýmet­tik jáne zeınetaqy boıyn­sha tólemderdi, bank qaryz­dary men kommýnaldyq qyz­met­terge degen bereshekti qosy­ńyz. Jaǵdaıdyń bulaısha qalyptasýyna kórshi eldegi rýbldiń devalvasııaǵa ushy­rap, ondaǵy kómir jáne koks qospasy naryǵynyń kóz­den bul-bul ushýy birden-bir sebepker kórinedi. Dese de, taıaý­da kásiporyn qys­tan bergi úzilisten keıin «Arse­lor­Mıttal Temirtaý» kompanııasyna tam-tumdap ónim jetkize bastaǵan. Biraq bul tyrbanǵan árekettiń tyǵyryqtan alyp shyǵa qoıýy ekitalaı. Áńgime barysynda qala ákimi máseleni tótesinen qoı­dy. «Búgingi kúnde «Arse­lor­Mıttal Temirtaý» AQ-tyń debıtorlyq qaryzy 40 mln. teń­geni quraıdy. Oǵan qosa, mamyr aıynda jóneltilgen ónim­ge tólenetin alǵashqy transh 13 maýsym kúni túse bas­­taıdy. Bul kezde sáýir aı­yn­daǵy eńbekaqy boıynsha qa­­ryz tolyqtaı jabylýy tıis», – dep shegeledi qala ákimi. Jalpy, atqarýshy bılik shyǵar-shyqpas jany bar kásiporyn degende qoldan kelgen kómekten aıanyp jatqan joq. Máselen, monopolıstermen kelissózder júr­gizilip, «Gefes» kenshileriniń kom­­mýnal­dyq qyzmetter aldyn­daǵy qaryzdary úshin elektr energııasyn qıdyrmaýǵa qol jetkizildi. Sonan soń kásiporynnyń ózine elektr energııasyn jetkizýshi kompanııamen mámilege kelýdiń sáti tústi. Sonyń nátıjesinde monopolıst tólem kestesiniń merzimin talaı buzǵan bıznes­menge qaryzyn bólip-bólip tólegenshe keshirimmen qaraı turmaq. Sondaı-aq, qara­ǵan­dylyq bılik «Gefest» úshin elektr energııasyn jetkizý tarıfi men tasymaldaý tóle­min tómendetý jóninde Úkimet­tiń ózine usynyspen shyq­paqshy. Biraq ta bul shara­lardyń shıelenisken másele­lerdiń sheshimin birjolata taba qoıaryna dál qazirgi ýa­qytta senim az... Shyntýaıtyna kelgen­de, máseleniń tym tereńge tamyr tartyp ketkenin moıyn­da­masqa amaly qalmaǵandaı ákim myrzanyń: «О́nimdi arttyrmaıynsha, kásiporyn men baıytý fabrıkasynyń qyzmetin jandandyryp, jetildirmeıinshe jáne de koks qospasyn shyǵarý kólemin kóbeıtpeıinshe kásiporynnyń bolashaǵy buldyr. Sondyqtan biz qazirdiń ózinde aldaǵy jaǵdaıdyń pessımıstik baǵytta órbıtin jolyn da qarastyryp jatyrmyz. Ol degenińiz, jumysshylardy qys­qartý jáne olarǵa eń­bekpen qamtý basqarmasy arqy­ly aldaǵy ýaqytta jumys taýyp berý. Qazirdiń ózin­de atalǵan basqarmaǵa ár jumys­shynyń úıindegi balalar men stýdentter sanyn jáne de kenshilerdiń biliktilikterin eske­re otyryp, olardyń áleý­met­tik portretterin jasaý tapsy­rylǵan», – deýiniń ózi osylaısha topshylaýǵa negiz beredi. Áńgime bylaısha órbigende kásiporynnyń basshylyǵy da qarap qalmaı óz ýájin aıta otyrdy. «Biz jumys istep turǵan jáne kómir tasıtyn tehnıkany esepke almaı otyrmyz. Dızel otynyn, materıaldy satyp alý kerek, – dedi kásiporynnyń qarjy dırektory Natalıa Ivanova. – Sizder bizdiń shyǵyndarymyz tek eńbekaqy men salyqtan ǵana turady dep oılaısyzdar ma? Men sizderge birden aıtaıyn: eger biz 13 maýsymǵa deıin sizderdiń eńbekaqylaryńyzdy jabatyn bolsaq, onda kómir tıeýdi toqtatýǵa májbúr bolamyz. Nátıjesinde shilde aıynyń basynda túsýi tıis aqsha múlde túspeıtin bolady...». Álbette, qala ákimine mun­daı aýandaǵy áńgimeniń una­maǵany ras. «Sizder vagondardy da jóneltesizder, sáýirdiń eńbekaqysyn da tóleıtin bolasyzdar! Sol úshin de sizder basshy bolyp otyrsyzdar! Al muny menedjermen qo­sylyp qalaı isteısizder, onda jumysshylardyń sharýa­sy joq!», – dep qala ákimi Áý­bákirov áńgimeni short kesti. Ras, sol kúni kenshilerdiń qolyna naýryz aıynyń eńbek­aqysy túgelimen tıdi. Al qalǵan qaryzdyń qashan óteletinin ákim de, kásip­orynnyń ákimshiligi de tap ba­syp aıta almady... Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan»    QARAǴANDY