Keshe Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Sankt-Peterbýrg halyqaralyq ekonomıkalyq forýmy aıasynda ekijaqty kezdesýler ótkizip, yntymaqtastyqty damytý tóńireginde pikir almasty
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Birikken Ulttar Uıymynyń Bas hatshysy Pan Gı Mýnmen kezdesýi barysynda Qazaqstan men BUU arasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyq máselelerin talqylady, sondaı-aq, qarym-qatynasty odan ári damytý perspektıvalaryn qarastyrdy. Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev pen Pan Gı Mýn halyqaralyq kún tártibindegi meılinshe ózekti máseleler jóninde pikir almasty.
Memleket basshysy BUU-men qarym-qatynasta Pan Gı Mýnnyń Bas hatshy qyzmetinde qol jetkizilgen ózara túsinistiktiń deńgeıi joǵary ekenin atap ótti.
BUU – asa mańyzdy uıym, oǵan álemniń barlyq memleketteri qoldaý kórsetip, bedelin nyǵaıtýǵa, múmkindikterin keńeıtýge tıis dep sanaımyn. Ásirese, qazirgi kúrdeli ahýal kezinde bul óte qajet. О́zińiz bilesiz, Qazaqstan beıbitshilikti, ıntegrasııa men ózara túsinistikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan birqatar usynys bildirdi. Bizdiń el órkenıetterdi biriktirý úshin Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezin ótkizip keledi. Iаdrolyq qarýdan arylý jónindegi usynys bizden bastaý aldy. Bıyl biz Semeı ıadrolyq polıgony jabylýynyń 25 jyldyǵyn atap ótemiz. Siz ol jerde boldyńyz. Budan bólek, BUU Bas Assambleıasynyń sońǵy sessııasynda biz adamzat jappaı qyryp-joıatyn qarýdan arylýy qajettigi jóninde bastama kóterdik, dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Pan Gı Mýn Qazaqstan Prezıdentiniń Uıymmen seriktestik qarym-qatynastarynyń damýyna qosqan jeke úlesin atap ótip, qyzmettiń barlyq baǵyty boıynsha BUU-ǵa jan-jaqty qoldaý kórsetip kele jatqany úshin Nursultan Nazarbaevqa alǵys aıtty.
Al Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtınmen kezdesýi barysynda ekijaqty yntymaqtastyqtyń negizgi salalary men baǵyttaryn qamtıtyn, sondaı-aq, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy ıntegrasııalyq úderisterdiń damýyna qatysty keń aýqymdy máselelerdi talqylady. Budan bólek, álemdik jáne óńirlik kún tártibindegi máseleler men ózara yntymaqtastyqty odan ári tereńdete túsý perspektıvalary da qarastyryldy.
Keshe Elbasy, sondaı-aq, álemdegi iri-iri kompanııalardyń basshylarymen kezdesti. Nursultan Nazarbaev «AFK Sıstema» AAQ dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Vladımır Evtýshenkovpen kezdesýinde kompanııamen energetıka jáne munaı hımııasy salasyndaǵy ózara tıimdi yntymaqtastyqty damytý joldary talqylandy. Sonymen qatar, taraptar birqatar birlesken ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrý perspektıvalaryn qarastyrdy.
Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev DP World kompanııasy basqarmasynyń tóraǵasy Sultan Ahmed bın Sýlaıemmen kezdesýi barysynda kólik-logıstıka, sonyń ishinde temirjol salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń perspektıvaly baǵyttaryn talqylady. Sondaı-aq, DP World kompanııasynyń «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy men Aqtaý portyn damytý isine qatysýy jónindegi máseleler qarastyryldy.
Nursultan Nazarbaev kompanııanyń óz qyzmeti salasyndaǵy kóshbasshynyń biri ári bizdiń eldiń strategııalyq seriktesi ekenin atap ótti. Al DP World basshysy Qazaqstanmen ózara is-qımyldyń tıimdiligin aıtyp, ony tereńdete túsýge múddelilik bildirdi.
Memleket basshysy «Ekson Mobıl» korporasııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Reks Tıllersonmen kezdesýinde Qazaqstannyń munaı-gaz salasyn damytýǵa kompanııanyń qatysýy jónindegi máseleler, sondaı-aq, birqatar ınvestısııalyq jobalardyń iske asyrylý barysy talqylandy.
Qazaqstan basshysy birlesip júrgizgen jumystar kezeńinde qol jetkizilgen tabysty yntymaqtastyqqa nazar aýdardy. Reks Tıllerson Nursultan Nazarbaevty Qazaqstan táýelsizdiginiń 25 jyldyǵymen quttyqtap, osy jyldary elimizdiń zor jetistikterge qol jetkizgenin atap ótti.
Sondaı-aq, «Ekson Mobıl» korporasııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy elimizben seriktestik qarym-qatynastardyń odan ári damı beretinine senim bildirdi.
Al Peterbýrg halyqaralyq ekonomıkalyq forýmynyń jalpy otyrysyna keletin bolsaq, onda sóz sóılegen Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev sońǵy ýaqytta tórtkúl dúnıeniń jahandyq daǵdarys jaǵdaıynda ómir súrip jatqandyǵyna jan-jaqty toqtaldy.
Álem segiz jyldan beri tynymsyz sapyrylysqan tolqyn men daǵdarysty bastan ótkizip keledi. Álemdik ekonomıkanyń ósimine qatysty eń ustamdy degen boljamdardyń ózi oryndalmaı jatyr. Taıaý jyldarǵy jahandyq ekonomıkanyń ósimine arnalǵan sarapshylardyń baǵasy turaqty túrde tómendep keledi. 2016 jylǵa damýshy ekonomıkadan kapıtaldyń syrtqa aǵylýy rekordtyq deńgeıde, ıaǵnı 450 mıllıard dollar shamasynda boljanyp otyr. Sonymen qatar, ekonomıkany damytýǵa kapıtal quıý da onyń qosymsha ósimine kepil bola almaıdy, dedi Nursultan Ábishuly.
Qazaqstan basshysy shıkizat baǵasynyń quldyraýy barlyq eksporttaýshy elderdiń ekonomıkasyn aıtarlyqtaı álsiretkenin, biraq, ımporttaýshy elderde deflıasııalyq qysym kúsheıe túskenin de tilge tıek etti. Kiris barlyq óndirýshi kompanııalarda kúrt azaıyp, úkimetter men ortalyq bankterde ekonomıkalyq belsendilikti jandandyratyn múmkindikter azaıǵanyn atap ótti.
Azamattardyń, onyń ishinde álemniń damyǵan elderindegi orta taptyń turmysy tómendeýi baıqalady. Bul úrdis áleýmettik shıelenistiń beleń alýyna ákeldi. Búginde biz muny álem boıynsha – batysta da, shyǵysta da, soltústikte de, ońtústikte de baıqap otyrmyz, dedi Memleket basshysy.
N.Nazarbaev álemdegi ekonomıkalyq jáne saıası ahýaldyń nasharlaýynan kóshi-qon problemasynyń kúrdelene túskenin atap kórsetti. Túrli halyqaralyq qurylymdardyń baǵalaýynsha, kedeılik pen qaqtyǵystardan qashqan bosqyndardyń jalpy sany 40 mıllıon men 60 mıllıon adam aralyǵynda qubylyp tur, dedi Qazaqstan Prezıdenti osy oraıda.
Nursultan Ábishuly, sondaı-aq, halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń jahandyq daǵdarystyń bastapqy kezeńinen ýaqtyly sabaq alýǵa qulyqty bolmaýy álemdik ekonomıka problemalarynyń basty sebepteriniń biri ekenin atap ótti. Jahandyq ekonomıkadaǵy daǵdarystyń basty sebebi, kezinde oryn alǵan jaǵdaılardan halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń sabaq almaǵanynda bolyp otyr. Jahandyq daǵdarys bastalǵanda osyny eskerý kerek edi. Halyqaralyq qarjy ınstıtýttaryn reformalaý áli kúnge sóz júzinde qalyp keledi. Jarylǵan «qarjy kópirshikteriniń» ornyna toqtaýsyz jańasyn «úrleýden» paıda tabýdyń sońyna túsý kúshinde qalýda. Qazirgi kezde barlyq qıyndyqty ıntegrasııa men jahandanýdan kórý úrdisi qalyptasty. Shekaraǵa bıik dýaldar salýǵa shaqyrǵan úndeýler barlyq tustan estilýde. Biraq, eger ádilettilik turǵysynan qarasaq, jahandyq ekonomıka ıntegrasııanyń moldyǵynan emes, kerisinshe, onyń jetispeýshiliginen zardap shegip otyr, dedi N.Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdentiniń aıtýynsha, kóptegen memleketaralyq qondyrmalardyń bıýrokrattalǵany sonshalyq, ulttyq ekonomıkalarǵa kedergi keltirýde. Osy bıýrokratızm Eýropada da, Amerıkada da, Azııada da ıntegrasııaǵa múlde qarsylyqty kúsheıte túsýde. Bizdiń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq eń jas memleketaralyq birlestik retinde osy qaterdi eskerýi kerek. Dezıntegrasııa jáne ekonomıkalyq oqshaýlaný ishki problemalardyń birde- bireýin sheshpeıdi. Bul ózin ózi aldaý ǵana bolady. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq tıimdi jáne turaqty Eýropalyq odaqtyń bolǵanyna múddeli, dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy Eýropalyq odaq pen Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń birlesken forýmyn ótkizý jóninde buryn da aıtqanyn, oǵan sarapshylardy, ǵalymdardy, bıznesmenderdi shaqyryp, qurylǵan birlestiktiń mán-jaıyn keńinen túsindirý kerektigin jetkizgenin kóldeneń tartty. Eýroodaq pen EAEO arasyndaǵy baılanys ortaq ekonomıkalyq ósimniń artýyna septigin tıgizip, ekonomıkalyq beldeý Uly Jibek jolyn jańǵyrtý arqyly bıik belesterdi baǵyndyrýǵa bolatyndyǵyn da aıryqsha atady.
Peterbýrg ekonomıkalyq forýmyna Eýropanyń iri kompanııalarynyń kóptegen basshylarynyń jáne Eýropalyq komıssııa tóraǵasy Jan-Klod Iýnker myrzanyń qatysýy EO men EAEO arasyndaǵy tikeleı únqatysýdyń bastalýyn jedeldetedi dep úmittenemin. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen Uly Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi arasyndaǵy ekonomıkalyq ósimniń ortaq baǵyttaryn qalyptastyrýdyń perspektıvalary ǵalamat, dedi N.Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti taǵy bir mańyzdy joba – EAEO men ASEAN uıymdary arasyndaǵy ózara tyǵyz is-qımyl ekenin aıta kelip, Reseıdiń bastamalaryna qoldaý bildirdi. Integrasııalar álemdi keıbir elderdiń kimmen qaýymdasyp, yntymaqtasý kerektigi jóninde jalǵan tańdaýǵa urynǵanyndaı qatelikti qaıtalaýdan qutqaratynyna men senimdimin. Eń aldymen, bizdiń ıntegrasııamyzdyń ózara yqpaldastyǵyna negiz bolatyn, barshaǵa birdeı qolaıly qaǵıdattardy qalyptastyrý mańyzdy dep sanaımyn. Menińshe, saıası konıýnktýranyń kez kelgen kórinisinen ekonomıkalyq pragmatızmniń aıqyn basymdyǵy mańyzdy bolýǵa tıis, dedi Qazaqstan basshysy.
Ekonomıkany saıasattyń, óńirlik jáne jahandyq keýdemsoqtyqtyń «ógeı balasyna» aınaldyrǵysy keletin ahýal qalyptastyrý, menińshe, HHI ǵasyrda tabıǵı zańdylyqqa qaıshy. Bir-birine qarsy sanksııalar salý mysalynan biz buǵan aıqyn kóz jetkizip otyrmyz. Bul jahandyq ekonomıkanyń damýyn aıtarlyqtaı qıyndatady, olardyń zańyna baǵynbaıtyndaı kórinetin damýshy naryqtarǵa teris áserin tıgizedi. Integrasııalardan men álemdi saýda preferensııalarynyń keıbir tar aımaqtary arasynda «súıretý» áreketiniń naqty balamasyn kórip otyrmyn. Bul turǵydan alǵanda, Dúnıejúzilik saýda uıymynyń róli men mańyzyn tómendetý emes, kerisinshe, arttyrý mańyzdy. Munyń bári jahandyq saýdanyń ósýi men ǵylymı-tehnologııalyq almasýǵa septigin tıgizetin bolady, dedi N.Nazarbaev.
Elimizdiń ekonomıkaǵa qatysty bastamalary jóninde aıta kelip, Qazaqstan basshysy Reseıdiń jáne TMD-nyń ózge elderiniń ınvestorlaryn búkil óńirdiń ornyqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qolaıly jaǵdaılar qalyptastyrý úshin «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń jumysyna qatysýǵa shaqyrdy.
Sońynda Qazaqstan Prezıdenti forýmǵa qatysýshylardyń barshasyna tabys tiledi.
Árbir sapardyń óziniń alǵa qoıǵan maqsaty bolatyny túsinikti. Endeshe, Elbasynyń Sankt-Peterbýrgke sapary da óz maqsatyna jetti dep aıtýǵa bolady. Forým aıasynda ótkizilgen ekijaqty kezdesýler osynyń bir dáleli bolsa, Nursultan Ábishulynyń alqaly jıynda sóılegen sózi jahannyń túkpir-túkpirinen jınalǵandardy Qazaqstannyń áleýetinen habardar etip qana qoımaı, Qazaqstannyń jańa múmkindikter eli ekenine kózderin jetkizdi.
Ǵabıt ISKENDERULY,
«Egemen Qazaqstan» –
Sankt-Peterbýrgten
Sýretterdi túsirgender
S.BONDARENKO, B.OTARBAEV