Eldiń energetıkalyq qaýipsizdigin nyǵaıtý men joǵary tehnologııalyq óndiristerdi damytý baǵytyndaǵy strategııalyq qadamdar jalǵasyp jatyr. Memleket basshysy Atom salasyn damytýdyń 2050 jylǵa deıingi strategııasyn bekitti, dep jazady Egemen.kz.
Prezıdenttiń 2026 jylǵy 15 sáýirdegi №1233 Jarlyǵymen bekitilgen strategııany Atom energııasy jónindegi agenttik Memleket basshysynyń tapsyrmasyna saı ázirledi. Qujat atom energııasyn beıbit maqsatta paıdalaný salasyndaǵy memlekettik saıasattyń basym baǵyttaryn aıqyndaıdy. Negizgi mindetterdiń biri – energetıkalyq teńgerimdi ártaraptandyrý, kómirtegi shyǵaryndylaryn azaıtý men joǵary tehnologııalyq sektordy damytý. Uzaq merzimdi qujat beıbit atomdy tıimdi paıdalaný arqyly ekonomıkanyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge, klımattyq mindettemelerdi oryndaýǵa ári ǵylymı-tehnologııalyq áleýetti kúsheıtýge negiz qalaıdy.
Strategııa aıasynda atom elektr stansalaryn salý, qaýipsiz paıdalaný júıesin qalyptastyrý, ýran resýrstaryn tıimdi ıgerý, ıadrolyq ǵylym men qoldanbaly tehnologııalardy damytý kózdelgen. Radıoaktıvti qaldyqtar men paıdalanylǵan ıadrolyq otynmen jumys isteýdiń qaýipsiz tetikterin jetildirý, ıadrolyq jáne radıasııalyq qaýipsizdikti kúsheıtý de basty mindetter qataryna engizilgen. Qujatta óndiristi oqshaýlaý deńgeıin arttyrý, ulttyq ónerkásiptik áleýetti keńeıtý, bilikti mamandar daıarlaý, sıfrlyq sheshimderdi engizý máselelerine aıryqsha nazar aýdarylǵan.
Josparlanǵan sharalar álemdik ıadrolyq ekojúıemen yqpaldasqan zamanaýı klaster qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Strategııaǵa sáıkes, 2050 jylǵa qaraı elimizde keminde úsh atom elektr stansasy jumys isteıdi. Alǵashqy joba iske asyrý kezeńine ótti, ekinshi stansa qurylysy qarastyrylyp jatyr. Úshinshi AES-ke shaǵyn modýldik reaktor tehnologııalaryn paıdalaný múmkindigi zerdelenip jatyr. Mundaı tásil energetıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etýge, tehnologııalyq táýelsizdikti kúsheıtýge yqpal etedi.
Atom salasyn ǵylymı turǵydan qamtamasyz etý baǵytynda da jańa tetikter engizile bastady. О́tken aptada Atom energııasy jónindegi agenttiktiń ǵylymı-tehnıkalyq keńesinde ýran óndirýden túsetin qarajattyń 1 %-y esebinen qarjylandyrylatyn ǵylymı-tehnıkalyq tapsyrmalar qaraldy. Bul tásil alǵash ret qoldanylyp otyr.
Atom energetıkasy mamandary «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda bilim alady
Jańa qarjylandyrý júıesi jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń ýran óndirýge jumsaǵan shyǵyndarynyń belgilengen úlesin ǵylymı zertteýlerge baǵyttaýdy kózdeıdi. Qarajat ǵylymı-zertteý, tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystardy iske asyrýǵa jumsalady. Tetik qoldanbaly ǵylymdy qoldaýdyń ashyq ári nátıjege baǵdarlanǵan modelin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
Ǵylymı bastamalardy óndiristik mindettermen ushtastyrý atom salasynyń tehnologııalyq deńgeıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Zertteýlerdi naqty óndiristik suranyspen baılanystyrý resýrstardy tıimdi paıdalanýǵa, ǵylymı ázirlemelerdiń bytyrańqylyǵyn azaıtýǵa jol ashady. Bul baǵyttaǵy úılestirý ǵylymı-tehnıkalyq qyzmettiń basym baǵyttaryn aıqyndaýǵa negiz bolady.
Keńes qorytyndysynda usynylǵan ǵylymı-tehnıkalyq tapsyrmalarǵa basymdyq berý jóninde usynymdar ázirlendi. Materıaldar belgilengen tártippen Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligine joldanady. Bul qadam ǵylym men óndiris arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýǵa, jańa tehnologııalyq sheshimderdiń engizilýin jedeldetýge yqpal etedi.
Uzaq merzimdi strategııa men jańa qarjylandyrý tetikteri atom salasynyń júıeli damýyna negiz qalaıdy. Ǵylymı áleýetti kúsheıtý, óndiristik tizbekti keńeıtý men qaýipsizdik talaptaryn jetildirý eldiń energetıkalyq teńgerimin turaqtandyrýǵa múmkindik beredi. Qalyptasyp kele jatqan ınstıtýsıonaldyq negiz elimizdiń jahandyq ıadrolyq keńistiktegi ornyna yqpal etetin mańyzdy faktordyń birine aınalýy yqtımal.
Parıjdegi sammıt: Álem elderiniń atom salasyndaǵy yntymaqtastyǵy nyǵaıa beredi