Ulttyq Bank habarlaıdy, túsinikteme beredi, túsindiredi

Eger 2004-2005 jyldary tutynýshylardy qarjylyq qyzmetterdiń talaptary, keńestik kezeńdegi salymdardyń ótemaqysy kóbirek tolǵandyrsa, 2007 jyldan bastap qarjy uıymdarynyń áreketine shaǵymdar kóbeıe tústi. Bul – ótinishterdiń kólemdi muraǵatyn zerdeleý qorytyndysy boıynsha Ulttyq Bank mamandary jasaǵan qorytyndylardyń biri. Bul jaıynda tolyǵyraq QR UB Qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne syrtqy kommýnıkasııalar basqarmasynyń basshysy Aleksandr TERENTEVPEN áńgimelessek. 

– Qarjy naryǵyn retteýshiniń negizgi fýnksııalarynyń biri – qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń múddesin qorǵaý. Aleksandr Leonıdovıch, azamattarymyz mundaı múmkindikti qanshalyqty jıi jáne qandaı jaǵdaılarda qoldanady?

– Zańdylyq aıtpasa da túsinikti: qarjylyq qyzmetterdi tutynýdyń ósýine qaraı Ulttyq Bankke kelip túsetin ótinishterdiń aǵyny da arta tústi. Retteýshige kelip túsken ótinishter­diń kópshiligi zańnamanyń buzylýy ma nemese shart talaptarynyń buzylýy ma, ol anyqtalmaǵanyn atap ótemin. Soǵan qaramastan ótinishterdiń kópshiligi, bir jaǵynan, azamattardyń alatyn qarjylyq qyzmetterdiń saldarlary men táýekelderin jete túsinbeıtinin kórsetse, ekinshi jaǵynan, qarjy uıymdarynyń ózderiniń túsindirý jumysyn jetkilikti túrde júrgizbeıtinin bildiredi, sondaı-aq zańnamanyń jekelegen normalarynyń jetildirilmegenin kórsetedi.

– Bul faktige retteýshi, eń bastysy, zań shyǵarýshylar kóz juma qaramaǵanyn biz bilemiz. Zańnamadaǵy negizgi olqylyqtar qaı jerde anyqtaldy?

– Júıeli sıpattaǵy ótinishterdiń sebep­terine jasalǵan taldaý qarjylyq qyz­met­ter­di tutynýshylardyń quqyqtaryn qo­rǵaý sala­syndaǵy negizgi qaǵıdattar men tujy­rym­da­malyq tásilderdi ázirleýge múmkindik berdi. Máselen, 2007 jylǵa deıin saqtandyrý sek­tory boıynsha ótinishterdiń ósýi baıqaldy. Olar­dyń úlesi ótinishterdiń jalpy sanynyń 35%-na deıin jetti. Olar kóbine saqtandyrý uıym­dary men baǵalaýshylardyń josyqsyz qyz­metine yqpal etken kólik quraldary ıeleri­niń AQJ mindetti saqtandyrý másele­lerine qatysty boldy. Tıisti túzetýler men ózgerister de engizil­di. 2007 jylǵy 7 mamyrdaǵy zańmen osy ol­qy­lyqtardy joıatyn normalar da engi­zil­di. Olardyń keıbirin eske túsire keteıin. Saqtandyrý kompanııalarynyń 3 kún­dik merzimde ótinish berýshilerge saqtan­dyrý tólemi týraly máseleni qaraý úshin jetkiliksiz qujattar týraly habarlaý mindeti kózdelgen. Baǵalaýdy uıymdastyrý tártibi jetil­dirildi, máseleni tikeleı retteýdiń tár­tibi men talaptary belgilendi. Sonymen qatar, saqtandyrý ombýdsmany ınstıtýty qu­ryldy. Osy sharalardy qabyldaý nátıje­sinde saqtandyrý sektorynyń atyna kelip túsetin ótinishter sany qysqardy jáne bul kór­setkish ótinishterdiń jalpy sanynyń 4%-nan aspaıdy. Al shaǵymdardyń kópshiligi erik­ti saq­tandyrý túrlerimen baılanysty boldy.

– Ǵalamdyq qarjy daǵdarysynyń bastalýymen shaǵymdardyń kópshiliginiń «fıgýranttary» bankter bolǵany bizdiń bárimizdiń esimizde. Turmystyq deńgeıde bul túsinikti de: buryn berilgen kredıtterge qaryz alýshylardyń shamasy jetpeıdi. Onyń sebebi de ártúrli. Al taldaýshylar bul jaıynda ne deıdi?

– 2008 jyldan beri, rasynda da, bank sektory boıynsha ótinishter sanynyń ósýi baıqaldy. Qazir bankterge qatysty shaǵymdar ótinishterdiń jalpy kóleminiń 68%-yn quraıdy. Bul 2015 jylǵy 6480 ótinishtiń 4 407-si! QR UB mamandary bank qaryzy sharttary taraptarynyń quqyqtary men múddeleriniń arasyndaǵy anyq teńgerimsizdikti anyqtady. Atap aıtqanda, sharttardyń talaptary qaryz alýshylardyń mindetteri men bankterdiń shekteýsiz quqyqtaryna qatysty boldy. Sharttardyń talaptaryn, onyń ishinde syıaqy mólsherlemeleriniń kólemin bankter­diń birjaqty ózgertý, qosymsha komıssııalardy engizý jáne/nemese qoldanystaǵy komıssııalardy ulǵaıtý, shetel valıýtalarynyń baǵamdaryna qatysty tólemderdi ındeksteýdi bankter úshin tıimdi jaǵdaılarda ǵana qoldaý múmkindigin qosa alǵanda qatysty boldy. Kredıt dúrbeleńi kezinde kredıtterge qol­jetim­dilik te sondaı-aq bereshekti ýaq­ty­ly óteýge múmkindiktiń bolmaýy týraly ótinish berýge sebep boldy. Bankter sol kezde qaryz alýshylardyń tólem jasaý qabi­­letine qoıylatyn talaptardyń shegin tómendetý esebinen qarjylyq múmkindikteri mindettemelerge qyzmet kórsetýge múmkindik bermegen azamattarǵa qaryzdy barynsha kóbirek berýge tyrysa otyryp, shetelden barynsha arzan resýrstardy qaryzǵa alǵany belgili. Sonymen qatar, bankterdiń kredıt­terdiń talaptary men olardyń qunyn ashyp kórsetýiniń tıisti deńgeıi bolmady. Qaryz alýshylardyń boryshtyq júkte­me­siniń ulǵaıýyna sondaı-aq: bankterdiń pro­blemalyq qaryz boıynsha sharalardy ýaqtyly qabyldamaýy; qaryzdyń negizgi boryshyna qatysty syıaqyny, aıyppul men ósimpuldy óteýdiń basymdyǵy sebepshi boldy. Iаǵnı, merzimi ótip ketken kezde birinshi kezekte ósimpul, odan keıin syıaqy jáne sońǵy kezekte negizgi borysh boıynsha bereshek óteldi. Ulttyq valıýtanyń baǵamyn túzetý de tıisti ról atqardy.

– Osy ótkir máseleler júıeli jáne mańyzdy túrde sheshildi. Sondaı-aq, naryq­tyń barlyq qatysýshylarynyń ókil­derin tarta otyryp. Nátıjesinde zańnama qarjylyq qyzmetterdi tutyný­shy­lardyń quqyqtaryn qorǵaý turǵysy­nan alǵanda qanshalyqty ózgerdi?

– Aıtarlyqtaı ózgerdi dep aıtýǵa bolady. Anyqtalǵan kemshilikter men teńgerimsizdikti túzetý úshin 2006 jyldan bastap bankter klıentteriniń quqyqtary men múddelerin qorǵaý deńgeıin arttyrý jóninde birqatar normalardyń qabyldanǵanyn eske salamyn. Máselen, esepteý ádistemesi qabyldandy jáne bankterdiń qaryzdar men salymdardyń jyldyq tıimdi syıaqy mólsherlemesi dep atalatyn naqty qunyn ashyp kórsetý týraly talaptar belgilendi. Odan keıin qaryzdar/salymdar sharttarynda JTSM kórsetý mindeti engizildi. Bul klıentterge barlyq yqtımal shyǵysty esepteı otyryp, kredıtter men depozıtterdiń naqty qunyn baǵalaýǵa, birneshe banktiń osyndaı ónimderiniń quny men talaptaryn salystyrýǵa múmkindik berdi. Sondaı-aq 2008 jyly qazanda zańnamalyq deńgeıde bankterdiń jeke tulǵalarmen jasalǵan qaryz sharttaryna qyzmet kórsetý boıynsha syıaqylar mólsherlemelerdiń mólsherin, tarıfterdiń, komıssııalardyń jáne basqa da tólemderdiń mólsheri men esepteý tártibin birjaqty ózgertýine tyıym salyndy. Jeke tulǵamen jasalǵan banktik qaryz shartynda syıaqynyń belgilengen nemese ózgermeli mólsherlemesin belgileý týraly talap engizildi; mólsherlemeni esepteý tártibi aıqyndaldy, munda bazalyq kórsetkish retinde QR UB qaıta qarjylandyrý mól­sher­lemesi aıqyndaldy. Qabyldaǵan normalarmen tartylatyn resýrstar qymbattaǵan kezde bankterdiń táýekelderin qaryz alýshy­lar­ǵa aýdaryp tastaý, sondaı-aq qaryz alý­shy­larǵa qatysty emes sebepter boıynsha borysh­tyq júktemeniń ulǵaıý táýekeli alyp tastaldy. 2011 jyly ıpotekalyq kredıtterdi quqyq­tyq retteý jáne kepilge salynǵan múlikti sot­tan tys ótkizý kezinde anyqtalǵan olqy­lyq­­tar retteldi. Birqatar mańyzdy norma­lar qa­byl­dandy. Atap aıtqanda, kepil berý­shi jeke tulǵadan jazbasha bas tartý bolǵan kez­de kepilge salynǵan múlikti sottan tys ót­kizý­ge tyıym salý, sondaı-aq MQU men kre­­dıt­­tik seriktestikterdiń kepilge salynǵan tur­­ǵyn úıdi sottan tys ótkizýge tyıym salý engizil­di. Banktik salym sharttary boıynsha jańa ko­mıs­sııalardy engizýge tyıym salyndy. Bank­­ter­diń birqatar mindetteri de kózdeldi. Onyń ishinde – kepildiń qalǵan obektileriniń quny jetkilikti bolǵan kezde qaryzdyń óte­lýine qaraı kepil obektilerin bosatý. Bank­­tik salym sharttaryn resimdeýge jáne maz­mu­ny­na, shart aldyndaǵy negizde tolyq konsýl­ta­sııalar berýge qoıylatyn talaptar aıqyndaldy. Bul tizbe aýqymdy jáne áleýetti ıpoteka alýshy osy erejelermen tanysa alady. Barlyq qujattar QR UB saıtynda keńinen qoljetimdi.

– Zań shyǵarýshylardyń túzetýlerdiń úlken blogyn qabyldaý jumysy praktıkada qalaı oryn aldy, shaǵym-talaptar, kelispeýshilikter, daýlar azaıdy ma?

– О́kinishke qaraı. 2011 jyldan keıin, túzetýler kúshine engen kezde, ótinishterdi júıeli túrde taldaý qaryz alýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtý boıynsha júıeli sharalardyń qosymsha keshenin qajet etetin máselelerdiń bolýyn rastady. Sondyqtan 2015 jyldyń aıaǵynda zańna­maǵa teńdessiz túzetýlerdiń úlken blogy qabyl­­dan­dy. Olar qaryz alýshylardyń borysh­­tyq júktemesin tómendetýge, sol sııaq­ty bola­shaq­ta qaryz alýshylardyń mindet­temeleriniń syrt­qy faktorlarǵa táýel­diligin alyp tastaýǵa baǵyt­taldy. Qabyl­danǵan zań – ony qysqasha aıt­qanda Jumys istemeıtin kredıtter týraly zań dep ataıdy – aǵymdaǵy jyldyń basynda kúshi­ne engen birqatar sharalardy kózdeıdi. Atap aıtqanda, zańda shetel valıýtasymen kiris­teri joq jeke tulǵaǵa shetel valıýtasymen ıpo­te­ka­lyq qaryzdar berýge tyıym salý kózdelgen. Ipotekalyq turǵyn úı sharty boıynsha mindettemelerdiń merzimi ótken soń 180 kúnnen keıin eseptelgen syıaqy men turaq­sy­z­dyq aıybyn talap etýge tyıym salý; son­daı-aq osyndaı qaryz boıynsha negizgi boryshqa syıaqy men turaqsyzdyq aıybyn kapıtaldandyrýǵa tyıym salý engizildi.

– Jańa túzetýler tolyǵymen kúshine endi me?

– Keıbir normalar aǵymdaǵy jylǵy 1 shil­deden bastap qoldanyla bastaıdy. Mysaly, 90 kúnnen astam merzimi ótken qaryz boıynsha joǵary turaqsyzdyq aıybyn (ósimpul men aıyppul) esepteýge tyıym salý retindegi norma. Normanyń keri kúshi bar. Joǵaryda kórsetilgen kúnnen keıin tólenbegen ósimpul bolǵan kezde ol jańa talaptarǵa sáıkes qaıta esepteledi. Bul naqty túrde qaryz alýshynyń turaqsyzdyq aıyby boıynsha kúndelikti tólemin 10 eseden astam tómendetedi. Sonymen qatar, qaryz alýshynyń aqsha jetkiliksiz bolǵan kezde merzimi ótken negizgi boryshty jáne syıaqyny birinshi kezekte óteý quqyǵy kózdelgen jáne onyń tólem qabilet­tiligi uzaq bolǵanda – turaqsyzdyq aıyby men aıyp­puldardy sońǵy kezekte óteý quqyǵy kóz­delgen. Túzetýlerdiń bul blogy barynsha úlken jáne olarmen ashyq túrde tanysýǵa bolady. 2017 jylǵy 1 qańtardan bastap qaryz alýshylar úshin taǵy bir mańyzdy norma kúshine enedi – qaryz alýshy jeke tulǵanyń shotynan shotta turǵan jáne/nemese túsetin somadan 50%-dan aspaıtyn aqshany óndirip alýǵa shekteý qoıý. Zań birqatar zań aıasyndaǵy aktilermen nyǵaıtylady. Olar máseleniń praktıkalyq jaǵyna qatysty. Mysaly, banktik qaryzdar jáne mıkrokredıtter boıynsha júıeli tólemderdi esepteý ádistemesi. Komıssııalar men tólemderdiń tolyq tizbesi aıqyndaldy, bankter jáne HQU olardy qaryzdar berý jáne qyzmet kórsetý kezinde qaryz alýshylardan óndirip alýǵa quqyly. Eger buryn bankterge kredıtterdiń qunyn aıtarlyqtaı qymbat­tatatyn túrli komıssııalar men tólem­derdi belgileýge shekteý qoıylmaıtyn bolsa, endi olar 11-den astam komıssııa jáne ózge tólemder ala almaıdy. Budan basqa, jasyryn túrde qosymsha syıaqy mólsherlemesi bolyp tabylatyn qaryzdarǵa qyzmet kórsetýge komıssııa alý quqyǵy tolyq alyp tastaldy. Sonymen qatar, naryqqa shyǵarylǵan ónimderge taldaý júrgizý maqsatynda qarjy uıymdarynyń jáne HQU-nyń osyndaı ónimderdiń belgilengen tizbesine sáıkes jańa ónimderdi naryqqa shyǵarý týraly retteýshige habarlaý mindeti belgilengen. Bul qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtary men múd­delerin buzýshylyqtardyń yqtımaldy­lyǵyn birshama qysqartýǵa múmkindik beredi. Osylaısha, qazirgi kezde klıentterdiń quqyqtary men múddelerin qorǵaý máselele­rin­degi bank qyzmeti kóbinese halyqaralyq quzyretti organdardyń usynymdaryna sáıkes keledi jáne qarjy sektorynyń barynsha ústeme rettelgen bóligi bolyp tabylady. Aǵymdaǵy jyldan bastap basqarma qyz­­meti saqtandyrý qyzmeti naryǵynda klıen­t­­­t­er­di qorǵaý júıesin kúsheıtýge ju­myl­­­dy­­ry­lady. Atap aıtqanda, saqtandyrý ónim­­deriniń talaptaryn zertteý, retteýdegi kem­shilikterdi anyqtaý, sondaı-aq naryqqa qaty­sý­shylarmen birlese otyryp ónimderge talap­tardy ázirleý maqsaty bolyp tabylatyn erikti saqtandyrý salasynda úlken taldaý jumysyn júrgizý talap etiledi. Qoǵamdyq birlestiktermen qaryz­dary jalǵyz baspanamen qamtamasyz etilgen qaryz alýshylarǵa qoldaý kórsetý úshin usynystar men tetikterdi ázirleý boıyn­sha jumys ta jalǵastyrylady.

– Qaryz alýshylardyń máseleleri ózektigin joǵaltty, alaıda tolyq sheshilgen joq. Búgingi kúni ıpotekalyq kún tártibinde ne tur?

– Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatynda, QR UB ıpotekalyq qaryz alýshylardyń problemalaryn sheshýge 130 mlrd. teńge bólgenin eske salamyz jáne «Ipotekalyq turǵyn úı qaryzdaryn/ıpotekalyq qaryzdardy qaıta qarjylandyrý» baǵdarlamasyn iske asyrýda. Onyń maqsaty – jalǵyz turǵyn úıdi saqtap qalý, 2004-2009 jyldar aralyǵyndaǵy kezeńde qaryz alǵan qaryz alýshylardyń boryshtyq júk­te­me­siniń deńgeıin tómendetý. Aǵymdaǵy jyl­ǵy 1 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha turǵyn úı jyl­jy­maı­­tyn múlikpen qamtamasyz etilgen jeke tul­ǵa­lardyń 355 911 ıpotekalyq qaryzy boldy. Olardyń ishinde 1 279 mlrd. teńge (76,8 %) somaǵa 333 511 teńgemen qaryz jáne 386,2 mlrd. teńge (23,2%) somaǵa 22 400 valıýtalyq qaryz. 405,8 mlrd. teńge somasyndaǵy 41 424 qaryz boıynsha 90 kúnnen astam merzimi ótken tólem tirkelgen. Baǵdarlama sheginde 25 000 shartty qaıta qarjylandyrý josparlanyp otyr. Olardyń ishinde 92 mlrd. teńge somasyndaǵy 16 000 – valıýtalyq qaryz jáne 38 mlrd. teńgege jýyq somadaǵy 9000 teńgemen qaryz. Qarajatty ıgerýdiń revolverlik sıpatyn eskere otyryp, qaıta qarjylandyrylǵan qaryzdardyń somasy shamamen 47 000 bolýy múmkin. 15 maýsymdaǵy jaǵdaı boıynsha bank­terge 22 000 astam ótinim berildi, olardyń ishinde 97 mlrd. teńgeden astam somaǵa 16 121 ótinim maquldandy. Qoǵamdyq birlestikterdiń, bankterdiń jáne QR UB-tyń birlesken is áreketteri ar­qa­­syn­da 2014 jáne 2015 jyldary 9800-den as­tam qaryz alýshylarǵa kómek kór­setil­di. Min­det­temelerdi oryndaý talaptaryn óz­ger­týge qatysty, onyń saldarynan qaryz alýshylardyń kóbi ózderiniń tólem tártipterin jaqsartty, keıbireýi kredıtterin japty, problemany sheshý joldaryn izdestirý úshin ýaqyt aldy. QR UB-tyń bastamasy boıynsha 2014 jyly birqatar banktermen jáne qoǵamdyq bir­les­tik­termen azamattardy jalǵyz baspanasynan jylytý beretin maýsymda shyǵarýǵa tyıymdy kózdeıtin memorandýmǵa da qol qoıyldy.

– Bizdiń azamattarymyzdyń Ulttyq Bank­­tiń mamandarynan jeke konsýltasııa alý múmkindigi bar ma? Zańdy oqıtyn jáne tú­­si­netin adam az ekeni eshkimge qupııa emes...

– QR UB-da Almaty qalasy, Áıteke bı kóshesi, 67 (tel. 727 2 619-213) meken­jaıy boıynsha 2014 jyldan bastap Qoǵam­dyq qabyldaý bólmesi jumys istep jatyr, onda bizdiń mamandar kún saıyn azamattarǵa konsýltasııalar beredi jáne qarjy uıymdarynyń qyzmetti kórsetýimen baılanysty máseleler boıynsha quqyqtyq kómekti kórsetedi. Mysaly, 2015 jyly Qoǵamdyq qabyldaý bólmesine ótinish bergen 1 067 azamatqa konsýltasııa berildi. Olardyń 80%-yn ıpotekalyq qaryzdardy qaıta qarjylandyrý baǵdarlamasy boıynsha konsýltasııalar qurady. О́ńirlerde turatyn azamattar da konsýltasııa alý úshin Ulttyq Banktiń aýmaqtyq fılıaldaryna ótinish berýlerine bolady.

– Ipotekalyq qaryz alýshylar bo­ıynsha barlyq áleýetti problemalar jo­ıyldy dep aıtýǵa senimdi emespin. Ulttyq Bank bul salada jumysyn jalǵastyra ma?

– Qazirgi kezde bizdiń mamandar jumys istep jatqan máseleler turǵyn úıin kepilge qoıǵan qaryz alýshylardy odan ári qoldaýǵa baǵyttalǵan. Baǵdarlamaǵa qatysýshy banktermen ózara qarym-qatynas jasaý jáne yntymaqtastyq týraly memorandýmdy jasaý kózdeldi. Memo­randýmnyń ózekti máselesi – qaryz alýshy­larǵa qoldaý kórsetýdiń qosymsha quraldaryn ázirleý maqsatynda qaryz alýshylardy jal­ǵyz baspanasynan shyǵarýdy bir jylǵa toqtata turý. Qazirgi ýaqytta árbir bankpen memo­randým talaptary pysyqtalýda. Sonymen qatar, biz salyqtyq jeńildikter má­se­lesiniń júıeli sheshimin tapqymyz keledi. Bir­qa­tar jaǵdaılarda bankter, qaryz alýshy­lar­­dyń boryshtyq júktemelerin jeńil­detý maq­satyn­da, negizgi borysh somasy­nyń jáne qa­­ryz boıynsha ózge bereshek soma­sy­nyń bir bó­li­gin ne barlyǵyn esepten shy­ǵarý­ǵa da­­ıyn. Qoldanystaǵy salyq zańna­ma­syn­da qa­ryz alýshylardyń jekelegen top­tary­nyń qaryzdary boıynsha bereshekti esep­ten shy­ǵarý kezindegi tólenetin aqylardan bank­­ter­­­di bosatý kózdelgen. Alaıda, bul nor­­ma jetki­liksiz. Sondyqtan qazirgi tańda Ult­tyq Bank Salyq kodeksine qaryz alýshylardy, son­daı-aq bankterdi jáne baǵ­dar­lamany iske asy­rýǵa ýákiletti uıymdardy qaryz alý­­shy­­lar­dyń bereshegin keshirý kezinde týyn­­­daı­tyn salyqtardy tóleýden bosatýdy kóz­deı­tin birqatar túzetýler ázirledi. Onyń ishin­de, qaryzdy 2015 jylǵy 18 tamyzdaǵy baǵam boıynsha konvertasııalaý nátıjesinde qaryz alý­shyǵa qoıylatyn talaptardyń mól­sherin azaı­tý kezinde. Biraq ol úshin múddeli organ­dar­dyń kelisimi talap etiledi. Valıýtalyq qaryz alýshylardyń jáne halyqtyń áleýmettik osal toptaryna jatatyn qaryz alýshylardyń problemalary da sheshimin tappaı tur. Halyqty áleýmettik qorǵaý memleket saıasatynyń bir baǵyty bolyp tabylatyndyǵyn eskere otyryp, Ulttyq Bank qazirgi tańda ahýaldy jan-jaqty taldaýda ári osyndaı qaryz alýshylarǵa qoldaý kórsetýdiń sheteldik tájirıbesin zerdeleýde.  

– Taǵy bir ózekti másele – kóptegen adamdarǵa aýyrtpalyq salǵan valıýtalyq baǵamdy túzetý. Onyń ishinde, bank salymshylary úshin de. Memleket shyǵyndardy barynsha azaıtýǵa ýáde berdi. Bul jaǵdaı qalaı bolýda?

– Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, depozıtorlardyń quqyqtaryn qorǵaý, ulttyq valıýtaǵa senim bildirý maqsatynda, QR UB basqarmasy Jeke tulǵalardyń ult­tyq valıýtamen ashylǵan depozıtteri boıyn­sha ótemaqy tóleý tártibin bekitti. Ol jeke tulǵalardyń 2015 jylǵy 1 tamyzda 1 000 000 teńgeden aspaıtyn somada teńgemen ashyl­ǵan merzimdi salymdary boıynsha QR UB qara­jatynyń esebinen ótemaqy tóleýdi kózdeıdi. Bankter usynǵan aqparat boıynsha, 2016 jylǵy mamyrdyń sońynda jeke tulǵalardyń arnaıy shottaryndaǵy somalardyń qaldyǵy 69,2 mlrd. teńge bolady. Boljamdy ótemaqy somasy 60,2 mlrd. teńge. Bul, QR UB-tyń qarjylyq qyzmetterdi tu­ty­ný­shylardyń quqyqtary men múddelerin qor­ǵaý jónindegi kóp jyldyq jumysy týraly qys­­qasha málimet. Qarjylyq qyzmetter nary­­ǵyn­daǵy ahýaldy, oǵan syrtqy faktor­lar­­dyń yqpalyn, tutynýshylar ótinishteriniń maz­­mu­nyn ári sebebin, sondaı-aq qoǵamdyq bir­­les­­tik­termen ózara is-qımylyn tereńinen tal­daý zań­nama normalarynyń olqylyqtaryn any­q­taýǵa jáne ony qaıta qaraýǵa múmkindik beredi. Qysqa merzimdi perspektıvada tutyný­shylardy qorǵaýdyń eń tıimdi nysandarynyń biri retinde halyqtyń qarjylyq saýattylyǵy deńgeıin arttyrýǵa basa nazar aýdarý jospar­lanyp otyr. Azamattarda derbes qarjy sala­syn­daǵy qajetti bilim men daǵdynyń bolmaýy, oılanbaı sheshimder qabyldaýy kóbinese kóp­sh­iligimiz úshin aıanyshty jaǵdaılarǵa ákep soǵa­dy. Birinshi kezekte – ózimizge birshama borysh­­tyq aýyrtpalyq qabyldaý. Úkimet pen Ult­­tyq Banktiń 2016-2018 jyldarǵa arnalǵan eko­no­­mı­kalyq jáne áleýmettik turaqtylyqty qam­tama­syz etý jónindegi daǵdarysqa qarsy is-qı­myl jospary sheńberinde, qazirgi tańda Halyq­tyń qarjylyq saýattylyǵyn arttyrý baǵdar­la­masynyń jobasy daıyndalýda, biz ony ekin­shi deńgeıdegi banktermen birlesip iske asyra­tyn bolamyz.  

Áńgimelesken Alevtına DONSKIH

 

Qoǵamdyq qabyldaý bólmesi

Qarjylyq qyzmetterdi tutyný­shylardy qorǵaý maqsatynda Almaty qalasynda Áıteke bı k-si, 67 mekenjaıy boıynsha QR UB Qoǵamdyq qabyldaý bólmesi ashylǵan. Munda kún saıyn saǵat 10.00-den bastap saǵat 17.00-ge deıin (saǵat 13.00-den bastap saǵat 14.00-ge deıin úzilis) Ulttyq Banktiń mamandary qarjy­lyq qyzmetterge baılanysty azamattardy, zańdy tulǵalardyń ókilderin, dara kásipkerlerdi qabyldaý­dy júrgizedi. Atap aıtqanda, qarjylyq qyz­met­terdi tutynýshylardyń quqyq­taryn qorǵaý máseleleri boıynsha konsýltasııalar beriledi, bank­tik, saqtandyrý, zeınetaqy sala­­laryndaǵy, sol sııaqty baǵaly qaǵaz­dar naryǵy salasyndaǵy qolda­nys­taǵy zańnamalardyń normalary túsindiriledi. Sondaı-aq qoǵam­dyq birlestikterdiń ókilderimen bir­le­sip problemalyq qaryz alý­shy­­lar­­dyń ekinshi deńgeıdegi bank­ter­­diń, bank operasııalarynyń je­ke­legen túrlerin júzege asyratyn uıym­dar­dyń ókilderimen kezdesý­leri uıym­dastyrylýy múmkin. О́tinish­ter­di qabyldaý jáne olardy máni bo­ıynsha odan ári qaraýdy qamtamasyz etý «Jeke jáne zańdy tulǵalardyń ótinishterin qarý tártibi týraly» QR Zańyna sáıkes júzege asyrylady. Basqa aımaqtardyń turǵyndary – qarjylyq qyzmetterdi tutyný­shylar quqyqtyq kómek jáne konsýltasııalar alý úshin Ulttyq Bank­tiń aýmaqtyq fılıaldarynyń qarjy uıymdaryn baqylaý jáne qarjylyq qyzmetterdi tutyný­shy­lardyń qu­qyq­taryn qorǵaý bólim­derine ótinish jasaı alady. Bólimderdiń, sondaı-aq QR UB Qoǵam­dyq qabyldaý bólmesiniń mindeti mynalar: qarjylyq qyz­met­terdi tutyný­shylardyń quqyq­t­ary men zańdy múddelerin qorǵaý­dyń tıisin­­she deńgeıin qamta­ma­syz etý; qarjy­lyq jáne mıkroqar­jy­lyq qyzmetter kórsetý/tutyný máseleleri, osy qyz­met­terdi tutyný­shy­lardyń quqyq­taryn qorǵaý bo­ıynsha túsindirý jumy­syn júrgizý. Sondaı-aq qyzmet­terdi kórsetý jáne jeke jáne zańdy tulǵalardyń kelip túsken ótinishteri boıynsha aqparatty jarııa etý kezinde zańna­malyq túrde belgilengen talaptardy saqtaý boıynsha qarjy naryǵy sýbektileriniń jáne mıkroqarjy uıymdarynyń qyzmetin jospardan tys jáne qujattamalyq tekserýlerdi júrgizý olardyń quzyretine kiredi. Qoǵamdyq qabyldaý bólmesine jáne aýmaqtyq fılıaldarǵa ótinish jasaý úshin aldyn ala jazylý talap etilmeıdi. Anyqtama úshin telefon (727) 2 ­619-213. Ulttyq Banktiń  aýmaqtyq fılıaldarynyń baılanys  derekteri:

Fılıal Aty-jóni Telefony E-Mail Mekenjaıy Ortalyq fılıal Aıtqojına Klara Orynbaıqyzy +7 (7172) 70 33 33 ast_80@nationalbank.kz 010000, Astana q., Beıbitshilik k-si, 21 Aqmola fılıaly Besembaev Darhan Naýryzbaıuly +7 (7162) 25 07 25 kokch_80@nationalbank.kz 020000, Kókshetaý q., Áýezov k-si, 214 Almaty  qalalyq fılıaly Bashanov Serikbaı    Qurmanbaıuly +7 (7272) 44 36 78 Af_80@nationalbank.kz 050000,  Almaty q., Panfılov k-si, 98 Almaty  oblystyq fılıaly Dıhanchınov Baǵlan Murataldyuly +7 (7282) 24 00 50 tald_80@nationalbank.kz 040008, Taldyqor-ǵan q., M.Tólebaev k-si, 58/64 Atyraý fılıaly Qabesov Aslanbek Sherkeshbaıuly +7 (7122) 32 23 10 Atyur_80@nationalbank.kz 060002, Atyraý q., Ýálıhanov k-si, 2a Aqtóbe fılıaly Ospanov Nurlan Tursynǵalıuly +7 (7132) 21 14 59 akt_80@nationalbank.kz 030006,  Aqtóbe q.,  Asaý Baraq k-si, 45 Shyǵys Qazaqstan fılıaly Sertaev Murat Maratuly +7 (7232) 25 49 13 vko_80@nationalbank.kz 070019, О́skemen q.,   Qazaqstan k-si, 3 Jambyl fılıaly Ázimhanov Erlan Jandosuly +7 (7262) 45 85 82 zhumb_80@nationalbank.kz 080000,  Taraz q.,  Qazybek bı k-si, 137 Batys Qazaqstan fılıaly Haırlıeva  Valentına Sergeevna +7 (7112) 50 93 28 ura_80@nationalbank.kz 090000, Oral q.,  Dosmuhamedov k-si, 16 Qyzylorda fılıaly Ábenova Zabıra Ábdilatıpqyzy +7 (7242) 27 70 20 kyz_80@ nationalbank.kz 120019,  Qyzylorda q., Jaqaev k-si, 20 Qostanaı fılıaly Qýanyshbaev Áset Ahmedjanuly +7 (7142) 53 27 89 kost_80@nationalbank.kz 110000, Qostanaı q.,  Baımaǵam-betov k-si, 195 Qaraǵandy fılıaly Hýdıakova Anna Vasılevna +7 (7212) 41 93 71 kar_80@nationalbank.kz 100000,  Qaraǵandy q.,   Buqar jyraý d-ly, 19 Mańǵystaý fılıaly Mashanov Nurtas Baǵdauly +7 (7292) 43 54 59 Mang_80@nationalbank.kz 130000,  Aqtaý q., 23- shaǵyn aýdan Pavlodar fılıaly Júsipova  Svetlana Muratbekqyzy +7 (7182) 32 39 10 Pavl_80@nationalbank.kz 140000,  Pavlodar q., akademık Sátbaev k-si, 44 Soltústik Qazaqstan fılıaly Dáýrenbekova Alma Manaıdarqyzy +7 (7152) 46 06 09 petro_80@nationalbank.kz 150000,  Petropavl q., Qazaqstan Kons­tıtýsııasy k-si , 6 Ońtústik Qazaqstan fılıaly Ospanova  Márııash Baıanqyzy +7 (7252) 21 26 37 chimk_80@nationalbank.kz 160012,  Shymkent q.,  Tórequlov k-si, 2

 

Mólsherlemeniń bári birdeı emes

Bazalyq mólsherleme degenimiz ne jáne ol resmı qaıta qarjylandyrý mólsherlemesinen qalaı erekshelenedi? Bulardyń qaısysyna kóńil bólgen jón?  Maıra D., stýdent, Almaty Suraqqa QR UB Zertteýler jáne statıstıka departamentiniń dırektory Vıtalıı TÝTÝShKIN jaýap beredi:

– Bazalyq mólsherleme aqsha naryǵyndaǵy nomınaldyq paıyzdyq mólsherlemelerdi retteýge múmkindik beretin Ulttyq Banktiń aqsha-kredıt saıasatynyń negizgi quraly bolyp tabylady. Bazalyq mólsherlemeniń deńgeıin belgileı otyryp, retteýshi orta merzimdi kezeńde baǵalardyń turaq­tylyǵyn qamtamasyz etý jónin­degi maqsatqa qol jetkizý úshin aqsha naryǵynyń targetteletin (nysanaly) qysqamerzimdi mólsherlemesiniń nysanaly mánin aıqyndaıdy. Ulttyq Bank, óziniń baǵalaýy bo­ıynsha, orta merzimdi kezeńde ınflıa­sııa­nyń nysanaly baǵdaryna qol jet­kizýge múmkindik beretin deńgeıde baza­lyq mólsherlemeni belgileıdi.  Aqsha naryǵynyń targetteletin qysqa merzimdi mólsherlemesi TONIA ındıkatory, ıaǵnı Qazaqstannyń qor bırjasyndaǵy avtomatty repo sektorynda bir jumys kúni merzimimen jasalǵan repo ashý mámileleri bo­ıynsha ortasha saralan­ǵan paıyzdyq mólsherleme bolyp tabylady.  Bazalyq mólsherlemeniń ózgerýi júrgizilip otyrǵan aqsha-kredıt saıasatynyń baǵytyn aıqyndaıdy. Bazalyq mólsher­lemeniń azaıýy teńge­degi qarajat quny­nyń tómendeýine, al artýy kerisinshe joǵarylaýyna yqpal etedi. Osylaısha, bazalyq mólsherlemeniń  deńgeıin ózgerte otyryp, QR UB ekono­mı­kad­aǵy teńgedegi qarajat qunyn basqarady. Bul rette, bazalyq mólsherleme men qaıta qarjylandyrý mólsher­lemesi ártúrli quraldar bolyp tabyla­tyndyǵyn atap ótý qajet.  5,5%-ǵa teń qaı­ta qarjylandyrý mólsherlemesi fıs­kaldyq qyzmetti oryndaıdy jáne zııandy óteý, alynbaǵan paı­da­ny eseý úshin ósimpuldar, aıyp­pul­dar esepteý kezinde paıdala­nyla­dy. Qazirgi ýaqytta qaıta qarjy­lan­dy­rý mólsherlemesi aqsha-kredıt saıa­satynyń operasııalary úshin paıdalanylmaıdy. Osylaı­sha, Ulttyq Banktiń aqsha-kredıt saıasaty­nyń baǵyttalýyn kórsetetin naqty ekonomıkalyq ındıkator retin­de bazalyq mólsherlemege kóńil bólý qajet, óıtkeni bazalyq mólsher­leme ǵana aqsha naryǵyndaǵy mólsherlemeni qalyptastyrady, olar óz kezeginde, ekinshi deńgeıdegi bankterdegi kredıttik resýrstardyń qunyn qalyptastyrady.