DÚBIR

Olımpıadanyń bastalýyna 3 kún qaldy Beket Mahmýtov: Sportshylardyń qarymyna senemin Dál qazirgi tańǵa Rıo-de-Janeırodaǵy Olımpııalyq oıyndarda Qazaqstannyń namysyn 104 sportshy saıystyń 26 túri boıynsha qorǵaǵaly turǵany belgili bolyp otyr. Al Oıyndar alaýynyń tutatylar shaǵyna nebári 3 kún ǵana qaldy. Aıtýly alaman aldynda kóńilde kúdik te kóp, úmit te jetkilikti. Kúdiktiń boı kóteretini, kúni keshe ǵana Rıoda Oıyndardyń ashylý saltanatyna arnalǵan bas repetısııa munda áli kemshilikter bar ekenin kórsetip berdi. Sonyń eń kúptisi, qaýipsizdik sharalary jetkiliksiz sııaqty. Buǵan alaý­gerge jasalǵan shabýylǵa baılanys­ty kóterilgen dabylǵa polıseılerdiń bir saǵattan keıin ǵana jetkeni dálel. Degenmen, uıymdastyrýshylar qazir Oıyndar kezinde qala kóshelerin 85 myń polıseı men áskerı qyzmetker kúzetetinin aıtyp, bári durys bolatynyna sendirip baǵýda. Al úmittiń jetkiliktiligine bizdiń talaı synnan ótken tarlandarymyz osy kezdegi qıyn-qystaý shaqtarda da alǵan baǵyttarynan taımaıtyndary sebep. El namysy bul joly da abyroımen qorǵalatynyna senim mol. Kezinde qazaq boksshynyń halyqaralyq arenalarda jarqyrap kórinýine belgili maman Beket Mahmýtovtyń qandaı eńbek sińirgenin jaqsy bilemiz. Ol bizdiń bylǵary qolǵap sheberlerine ózi qoldap júlde ápermese de, olardyń tóreshiler tepkinine túsip, ádiletsiz sheshimniń shylaýynda ketip qalmaýlaryna aıtarlyqtaı áser etti. Sonyń arqasynda qanshama tarlandarymyz sharshy alańda qaımyqpaı shaıqasyp, ózderine tıesili bıikterin baǵyndyryp alyp jatty. Mine, sol Beket Sapabekulynyń pi­kirinshe, Qazaqstannyń dál qazirgi olım­pııalyq quramasy jer-jahannyń eń iri jarysynyń tórinen tabylyp, onyń biraz bıikterin baǵyndyrýǵa qabiletti. Bizdiń terme jamaǵattyń mundaǵy áleýeti úlken. Sondyqtan, ol sańlaqtarymyzdyń Rıo jerinen oljaly oralatynyna óte senimdi bolyp otyr. – Men bizdiń sportshylardyń bul Olımpııalyq oıyndardaǵy áleýeti óte úlken dep esepteımin, – dedi ol sóziniń basynda. – Komanda quramyndaǵy árbir sportshynyń joǵary nátıje kórsetýge múmkindigi bar. Qazaqstan sportynyń flagmandary bizdi buǵan deıingi Olım­pıadalardyń barlyǵynda aıryqsha qýantyp kelgen edi. Endi sol dástúrdiń jalǵasa túsetinine, Rıodaǵy tórt jyldyq sıkldyń basty jarysynan komandanyń eńsesi bıik, mártebesi joǵary bolyp oralatynyna óz basym eshqandaı kúmán keltirmeımin. Bizge mundaı kóterińki kóńil-kúıdi boks­shylar, palýandar, aýyr atletter, jeńil atletter, mergender, eskek esýshiler, tennısshiler, sondaı-aq, sporttyń basqa da túrleriniń ókilderi syılaıdy. Mundaı tabystarǵa sportshylarymyzdyń kez kelgeni jetýi múmkin. Buǵan osyǵan deıin Olımpıadalardaǵy jetistikter aıǵaq. Biz onyń jarqyn úlgisin Atlantada da, Sıdneıde de, Afınada da, Beıjińde de, Londonda da kórdik. Kúlli álem solardyń bárinde elimizdiń aspan tústes kók týynyń shyrqaý bıikte jelbiregenine kýá bolǵan. Sodan beri atletterimiz jahannyń basty jarysynda ózderiniń joǵary nagradalar úshin kúrese biletindikterin kórsetip keldi. Olar qazir ózderine otandastary túgel kóz tigip otyrǵandaryn, árbirinen jeńis jolynda bárin salýdy tilep júrgenderin, endi Rıodan da janǵa jaǵymdy jańalyqtar kútetinderin jaqsy sezinedi. Qazaqstan sportshylarynyń dúbirli dodada jeńiske jetýleri bizdiń qoǵamdy burynǵydan beter toptastyryp, otandastar arasyndaǵy tatýlyq pen jaqyndyqty ulǵaıta túsedi. – Beket Sapabekuly, endigi sózdi byl­ǵary qolǵap sheberlerine qaraı bursaq. Bizdiń elimiz táýelsizdik alǵan jyldardan beri olardyń arasynda Olımpııalyq oıyndarda eń joǵary nagrada alyp qaıtpaǵan kezi joq. Buǵan deıin bes Olımpıadadan da olar aıdarlarynan jel esip oraldy. Al siz Rıo-de-Janeırodan ne kútesiz? – Men olardyń osy joly da jeńistiń eń bıik tuǵyrynan tabylýlaryn kútemin. Qazaqstan boksshylary jańa aıtylǵan bes Olımpıadadan 6 altyn, 5 kúmis jáne 6 qola medal alyp qaıtty. Sıdneıde bas júlde sany ekeý bolsa, qalǵandarynan bir-bir joǵary sapaly metalmen oraldyq. Osynyń ózi bizdiń elimizdiń álem boksy lıderleriniń qatarynan tabylýyna jol salyp berdi. Endi Rıoda sol joldy tabys­ty jalǵastyrýǵa tolyq múmkindik bar. Qurama komandanyń bas jattyqtyrýshysy Myrzaǵalı Aıtjanov keminde eki altyn medalmen oralatyndaryn aıtqan eken, meniń buǵan qosyp-alarym joq. Sońǵy jyldary Tımýr Qulybaev basshylyq jasaıtyn Qazaqstan Boks federasııasy sporttyń bul túri ókilderiniń jankúıerlerdi laıym qýandyra berýleri jolynda úlken eńbekter jasap keledi. Qurama sapynda qazir de óte jaqsy atletter jeterlik. Olardyń kez kelgeni týrnırdiń joǵary marapaty úshin kúrese alady. Osy oraıda tek boksshylar ǵana emes, sporttyń basqa túrleri ókilderiniń de respýblıka qorjynyna olja salýlary­na tilektestik bildiremin. Qazirgi tańda Qazaqstanda sport barlyq baǵyttarda júıeli de josparly túrde damyp keledi. Bul rette óz jumysynda udaıy tıimdi menedjerlik jáne shynaıy patrıotızmniń úlgisin kórsetip kele jatqan Qazaqstan ulttyq olımpııalyq komıtetiniń atyna zor alǵys sezimin bildirip qoıǵanymyz lázim. – Siz sońǵy tórt jyl boıyna res­pýblıkanyń dzıýdo federasııa­syn bas­qaryp keldińiz. Bul sala sań­laqtarynyń múmkindikteri jóninde ne aıtar edińiz? – Barshańyzǵa belgili, ázirge dzıýdoshylarymyz Olımpıada tarıhynda jalǵyz ǵana kúmis medalǵa ıe bolyp otyr. Ony 2008 jyly Beıjińde Ashat Jitkeev jeńip alǵan bolatyn. Dál qazir bizdiń múmkindigimiz sol kezdegiden asyp túspese, bir de tómen emes. Qurama sapynda álem dzıýdosy lıderleriniń birinen sanalatyn eki birdeı sańlaq bar. Ázirge áńgime jigitterimiz týraly bolyp otyr. Men oıǵa alyp otyrǵan Maksım Rakov pen Eldos Sámetovtiń qaı-qaısysy da týrnırde eń joǵary nagrada úshin kúrese alady. Ekeýiniń de álem chempıony degen ataqtary bar. Eger jaǵdaı durys qalyptasyp jatsa, olar alǵa qoıǵan maqsattaryn tolyq oryndap shyǵady. Sol sııaqty ahýaly ońynan órbise, Jansaı Smaǵulov pen Dıdar Hamza da aıdy aspannan bir-aq shyǵarýǵa daıyn. Al qyzdar arasynan  Galbadrah Otgonseseg pen Marıan Ordabaevanyń jeńiske jetý úshin baryn salatyndaryna óz basym senemin. Ekeýi de otandyq sport shejiresine eń bir jar­qyn paraqtar qosa alatynyna kúmánim joq. Men dzıýdoshylardyń da tatamı ús­­tinde jasyndaı jarqyldap, barsha básekelesterinen jeńisti kúshpen tartyp áketýlerin tileımin. Buǵan olardyń qarym-qabileti jetedi, múmkindikteri mol. Sońǵy jyldary respýblıka dzıýdo federasııasy, sondaı-aq sport jekpe-jekteri men kúshtik sport túrleri konfederasııasy bul salalarda orasan zor jumystar atqaryp, elde kóptegen iri týrnırler uıymdastyrdy. Qazaqstan dzıýdo federasııasynyń qazirgi prezıdenti Keńes Raqyshev – sportty janyndaı súıetin, elimizdiń naǵyz patrıoty retinde kórinip júrgen atpal azamat. Onyń salaǵa kórsetip jatqan qyzmeti ushan-teńiz. – Qalaı oılaısyz, Qazaqstan qurama­sy osydan 4 jyl buryn Londonda qol jetkizilgen jetistikterin osy joly qaıtalaı ala ma? – Men buǵan bylaı jaýap beremin: eshqashan múmkin emes nárse bolmaıdy. Álbette, qazirgi ahýalymyz burynǵydan birshama qıyndaý. Buǵan aýyr atle­tıka quramasynyń basynan keshken teperishteri birinshi sebep bolyp otyr. Do­pıng janjalynyń kesirinen Beıjiń men Londonda juldyz bolyp jarqyraǵan Ilıa Ilın bastaǵan 4 Olımpıada chempıony jarys jolynan shyǵyp qaldy. Soǵan qaramastan, Rıoda eń joǵary nagrada úshin kúresetin atletterimiz bar. Qurama komanda jattyqtyrýshylar shtaby bizge qazir osyndaı boljam aıtty. Biz sol ýájge turaıyq. Shynynda da Aleksandr Zaıchı­kov pen Nıdjat Ragımov Olımpıadanyń bıik tuǵyrynan kórinip jatsa, tań qalýǵa bol­maıdy. Eń bastysy, bizde aqyryna deıin kúresetin keskekti erler jeterlik. Solardyń joldary bolýlaryn tileıik. Boksshylar daıyndyqty bastap ketti Qazaqstan boksshylar quramasy Rıo-de-Janeıroda Olımpıada aldyndaǵy alǵashqy jattyǵýyn bastady. Ulttyq olımpııalyq komıtet osy týrasynda habarlady. Bizdiń bylǵary qolǵap sheberleri birinshi synaqty Athlete’s Hall atty jańa sport kesheninde ótkizdi. Bul olımpıadashylar úshin arnaıy jabdyqtalǵan arena bolyp shyqty. Mundaǵy basty erekshelik, jattyǵý prosesi yqtımal básekelester kózinen tasada júrgiziledi. Buǵan rıngtiń qorǵanysh ekrandarmen jabdyqtalý arqyly ony syrt kózdiń suǵynan saqtap turatyny áser etedi. Brazılııaǵa – eń qymbat bıletpen Brazılııanyń Rıo-de-Janeıro qalasyna alyp baratyn eń qymbat ushaq bıletin qazaqstandyq azamat satyp aldy. Muny Forbes.kz portalynyń aqparynsha, TMD-daǵy iri týrıstik Aviasales kompanııasynyń ókili Iаnıs Dzenıs málimdegen. Qazaqstandyq jolaýshy mundaı qymbat bıletti eki áýe kemesimen ushyp jetý arqyly satyp alǵan. Onyń osy eki reıs úshin tóleıtin aqshasy 957 054 teńge bolǵan. Al bılet bıylǵy 5 qańtar kúni satyp alynypty. Ol sol kezdegi 343 teńgelik baǵammen eseptegende, 2800 dollardy quraǵan. Bul Rıo-de-Janeıroǵa ekonom-klaspen aparatyn bıletterdiń eń qymbaty bolyp shyqqanyn kórsetedi. Aıtqandaı, onyń qańtar aıynda alynýy arqasynda baǵasyn az da bolsa arzanǵa túsirgen kórinedi. Áıtpese, dál qazir bulaısha eki sapar arqyly jol júrý 2,5 mıllıon teńgege ($7000) túsedi eken. Lýsenkonyń ornyn Zeıs basady «Astana» velokomandasynyń múshesi, 23 jasqa deıingiler arasyndaǵy álem chempıony Alekseı Lýsenko jaraqattanyp qalýyna oraı Olımpııalyq oıyn­darǵa qatysa almaıdy. Ol jaqynda Fransııada úlken sóre aldyndaǵy qorytyndy jattyǵýyn ótkizip jatqan kezinde avtomobılmen soqtyǵysyp qaldy. Osynda alǵan jaraqaty aıtarlyqtaı zardapty bolyp shyqty. Veloshabandoz sonyń nátı­jesinde Monakodaǵy sport gos­pıtaline shuǵyl jetkizildi. Osy jerde dárigerler onyń tabanynan jaraqat alyp qalǵanyn anyqta­dy. Budan keıin komandanyń dári­ger­ler quramy Alekseıdi qarap shyǵyp, jarys jolyna ázir shyǵa almaıtynyna kóz jetkizdi. Oǵan endi keminde úsh apta tynyǵý kerek. Bul aralyqta sportshy dárigerlerdiń muqııat nazarynda bolady. Olar veloshabandoz ahýalyn udaıy tekserýden ótkizip turady. – Alekseı endi ǵana «Týr de Frans» kópkúndigin tabysty aıaq­tap shyǵyp edi. Osy jarys onyń Olımpıadaǵa daıyndyǵynyń túıini bolyp edi. Tap Oıyndar al­­dynda, soǵan fınaldyq jat­tyǵý kezinde mynadaı jaǵdaıǵa dý­­­­shar bolǵany qandaı ókinishti, – dedi komandanyń bas menedjeri Aleksandr Vınokýrov. – Munyń ústine, sportshy qazir óziniń na­ǵyz babynda bolatyn. Biz onymen uzaq ýaqyt boıy tabandy túrde jumys jasasyp keldik. Ony qazirgi deńgeıine jetkizdik. Sondyqtan, kenetten Leshanyń jaraqat alyp qalýy bizdi qatty qapalandyryp jiberdi... Onyń ózi de osy Olımpıadada medal úshin kúrese alatynyn sezinip kelgen-tin. Árıne, biz velosporttyń sport­shyǵa kóp jaraqat ákeletin jarys túri ekenin jaqsy bilemiz. Munda táýekelshilik kóp. Mundaı jaǵdaılar bolyp turady. Endi tek Aleshanyń tezirek saýyǵyp, qa­tarǵa qosylýyn tileımin. Komanda osydan keıin Alek­seı Lýsenkonyń Oıyndarda ornyn basatyn veloshabandozdy tez anyq­tady. Ol – «Astana» ko­mandasynyń kelesi belgili mú­shesi Andreı Zeıs. Ol buǵan de­ıin Qazaqstannyń velosport qu­ra­masynyń rezervinde turǵan. Rıoda toptyq jarysqa da, jeke saıysqa da qatysady. Al onyń janynda «Astana» komandasynyń Baqtııar Qojataev, Artem Zaharov syndy taǵy eki múshesi bolady. Ortalyq Azııadaǵy shoqtyǵy bıigi – Qazaqstan Táýelsizdik jyldarynda osy­ǵan deıin ótken 5 Olım­pııalyq oıyndarda Ortalyq Azııa elderi arasynda Qazaqstan quramasynyń aldyna túsip kórgen komanda bolǵan joq. Bizdiń respýblıka jamaǵaty burynǵy Odaq el­deri qatarynda da Reseı men Ýkraınadan keıingi úshinshi belesti aldy da otyrdy. Qazaqstan Oıyndarda báıge tórinen kóringen sańlaqtaryn laıyqty marapattaý jaǵyna kelgende de, kórshilerinen biraz alda. Bul artyqshylyq osy Olımpıada tusynda da kóringeli tur. Qazaq­stannyń altyn júldegeri munyń aldyndaǵy alamandaǵy sııaqty, bul joly da jeńisi úshin 250 myń dollar syı alady. Bul – Ortalyq Azııadaǵy eń joǵarǵy kórsetkish. Sol sııaqty, kúmis júldegerge – 150 myń, qola júldegerge 75 myń dollar kóleminde syıaqy beriledi. Qazaqstan Rıoǵa sporttyń 26 túrinen 104 sportshy attandyrdy. Halyqaralyq sarapshylardyń boljamdary boıynsha, bizdiń delegasııa 10-15 nagrada alyp qalýy, olar­dyń 2-3-i altyn medal bolýy múmkin. О́zbekstan olımpııalyq qurama komandasy 70 atletpen tolyǵyp tur. Olar sporttyń 13 túri boıynsha jarys jolyna shyǵady. Bul eldiń sport sheneýnikteri ártúrli sapadaǵy 4-5 medal úshin kúresetinderin aıtady. Buǵan deıingi bes Olımpıadada bul eldiń terme jamaǵaty 5 altyn, 5 kúmis, 10 qola, barlyǵy 20 medal alǵandaryn aıta keteıik. Al bıyl ózbek úkimeti altyn medal jeńip alǵan sportshysyna 200 myń dollar aqsha tapsyrýdy moınyna alyp otyr. Kúmis medal úshin munda – 100, qola medal úshin 75 myń dollar kóleminde syı-sııapat beriledi. Qyrǵyzstan Brazılııaǵa 16 sportshysyn attandyrady. Olar sporttyń 6 túri boıynsha kúsh synasady. Kórshi el aıryqsha úmitti áıelder kúresiniń sheberi Aısýlýý Tynybekovaǵa aýdaryp otyr. Ol Azııa oıyndarynyń, Ýnıversıadanyń jáne Azııanyń chempıony degen ataqtarǵa ıe bolǵan. Eldiń bıligi altyn júl­deger atanǵan sportshyǵa – 104 myń dollar, ekinshi oryn alǵanǵa – 74 myń dollar, úshinshi bolǵanǵa 51 myń dollar shamasynda tartý daıyndap qoıǵan. Túrikmenstan quramasyn 8 sportshy quraıdy. Bulardyń tórteýi ǵana Rıoǵa tikeleı joldama jeńip alǵan. Qalǵandary qosymsha kvota esebinen lısenzııaǵa ıe bolǵan. Biraq, bul elde Olım­pıadada ozǵandardy qandaı syı­aqylardyń kútip turǵany týraly eshteńe aıtylyp jatqan joq. Buǵan, sirá, respýblıkanyń Ortalyq Azııadaǵy osy kezge deıin birde-bir Oıyndarda medal alyp kórmegen jalǵyz memleket bolyp otyrǵany sebep shyǵar. Tájikstan olımpııalyq komandasy 7 sportshymen Rıoǵa jol júredi. Olardyń ishinde júl­degerler sapynan kórinýge múmkindigi úlkeni ıadro laqtyrýshy Dılshod Nazarov bolsa kerek. Komandanyń týyn da osy sportshy alyp ótedi. Resmı aqparǵa qaraǵanda, respýblıka sportshylary arasynan altyn júldeger shyqsa, oǵan 38,1 myń dollar bonýs tapsyrylady. Al kúmis júldeger úshin – 31,8 myń, qola júldeger úshin 25,5 myń dollar syılyq daıyndalyp tur. Tájik sportshylary táýelsizdik jyldarynda ótken Olımpııalyq oıyndarda 1 kúmis jáne 2 qola medal jeńip alǵan. Betti daıyndaǵan Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan»