Biz búgin óz oqyrmandarymyzǵa bir top óleńin usynyp otyrǵan Shandor Lejak ‒ majardyń kórnekti aqyny, ustaz, saıasatker, Majar Demokratııalyq Forýmynyń negizin qalaýshylardyń biri. 2006 jyldan beri Majarstan Parlamentiniń spıkeri. Lakıtelek Qory men Halyq mektebiniń negizin qalaýshy.
1949 jyly 30 qazanda Kıshpeshte (qazir Býdapeshtiń 19-ynshy aýdany) dúnıege kelgen. Toǵyzdar ádebı syılyǵy (1982, syılyq alpysynshy jyldardaǵy majardyń toǵyz aqyn-jazýshysynyń qurmetine taǵaıyndalǵan), Klıvlend majarlarynyń Attıla Iojef Qoǵamynyń ádebı syılyǵy (1984), florıdalyq «Helıkon» Halyqaralyq Mádenı Qoǵamynyń syılyǵy (1990), Iаnosh Pılınskı syılyǵy (1993), Gabor Betlen syılyǵy (2003), Sent Adalbert syılyǵy (2013) jáne taǵy basqa ádebıet pen mádenıet, qoǵamdyq qyzmet boıynsha memlekettik syılyqtardyń ıegeri. «Tynysh tún» (1983), «Aq bulttar, sháı japyraqtary» (1988), «Dostary Qutqarýshyny kórýge ketti» (2015) atty óleńder jınaqtarynyń, sondaı-aq «Seksen shelek aýa» (1988) atty dramanyń, «Attıla, Qudaı qylyshy» (1993) rok-operasynyń, «Saıasat mektebi» (2007) atty saıası taqyryptaǵy jazbalardyń avtory.
Shandor LEJAK,
majar aqyny
Anam, Madıar Ilona
Shoqty da tazartqan
Qushaǵyńnan úzildim.
Paraqtap Ӏnjil-júzińdi
otyram.
Mańdaıym- taǵdyryń.
Qorǵanym- sabyryń.
Sensiń meni qoldaıtyn,
О́zińsiz maıysqaq jas taldaımyn.
Uıqysyz Aıǵa ıyq taıadyń,
Juldyzdy túnderde aıaǵyń
syzdaıdy,
Dertiń meni de qınaǵan.
Sen barda ómir bar, ılanam,
Anashym ‒ Madıar Ilona.
Qus qanatynda …
Alysqa ketkim keledi, kóshkim keledi …
Sam jamyraǵanda aýyssam
anaý aq qabyrǵaǵa ‒
Anamnan qalǵan maıly boıaý sýretke,
bala shaǵymnyń jasyl baǵyna!
Terek pen aq taly maıysqan
Sol qaıyńdy jazdy saǵynam,
Aǵashy, adamy, armany taza-taza,
muntazdaı …
Sáninde bar edi maǵyna.
Sózińdi órip, qosyp kór ásem áýenge
Shoshkýtqa baratyn arbanyń jolyn,
Qumdy shól, qumaıtty soryn …
Sýrette ortada ─ anaý ádemi qarııa
ájemnen aýmaıdy.
Forgash Jýjanna ─
kókiregi jazǵan hatpen teń edi,
túpsiz de tereń bir darııa.
Alaqanymen jyp-jyly,
bala mańdaıymnan sıpap ótetin
Boıyma shıpa jetetin …
Komaromdaǵy aǵama
Rahmet, aǵa, din amanmyn.
Qandaı jaqsy suraǵanyń.
Silkindi jer, jyra qaldy,
Teńseldim tek, qulamadym.
Qaıǵyrmadym, nalymadym,
Qatty aıaz da qarymady.
Túk qylmaı sý tasyǵany,
Qaırattandym, jasymadym.
Basym aman, baýyr bútin,
Jaqsylyqtyń tańyn kúttim,
Qaq aıyrylsa da kók pen jerde,
Uly toı dep kóppen kórgen,
Otbasymmen «shúkir» dedim,
Tórt qabyrǵam bútin dedim.
Otanymyz bombalanbaı,
Jerdi dushpan qanǵa malmaı,
Shańyraǵymyz shaıqalmasyn,
Ketsin alys shaıtan qashyp,
Arbaýynan saqtanaıyq,
Bolmasyn kez almaǵaıyp.
Jaqsy deımin, halim jaqsy,
Jamandyq tek alystasyn.
Mármár tastaı densaýlyǵym,
Janym taza, tánim myǵym.
Aına-kóńilim dersiń ‒ kúndiz
kók tósinde kórseń juldyz.
Hal suraıtyń aǵa barda,
Jaman deýge shama bar ma?!
О́leńim sharshady ishimde …
О́leńim sharshady ishimde,
Qarııadaı qaýqarsyz tósek tartqan,
Qazannyń ala aspanyn baǵyp.
Qasynda sý qumyra, sóngen sham …
Áınekti qaraǵash butaǵy tur qaǵyp.
«Qudaıym!‒ deıdi sol qarııa ‒ qoldaı gór,
Qustarǵa jem shashyp keleıin.
Keshegi sorpa da jaraıdy búginge.
Kıimdi jýmasam bolmaıdy,
Estisem radıo únin de».
О́leńim sharshady, muqtaj jylýǵa,
Qarııadaı tósekte otyr oılanyp,
Qııal ma, eles pe ‒ keshegi súıgen qol
taza sý ákelip aldyna qoıǵany?
Esiktiń aldynda ıt uzaq ulýda …
Qara shańyraqty jańalaý
(óleńder shoǵyry)
Qarttyń ósıeti
Kezinde,
Otbasym túgelinde,
Muń joq ed júregimde.
Qarttyqta jalǵyz qaldym,
ıtim de meni qorymaı,
baq ta qorshamaı.
Nasharlap óz halim,
Aıaǵym áreń qozǵalyp,
Taıaqsyz júrý muń boldy.
Janarym soldy.
Úıdiń de qırap shatyry,
Keshegi gúlzar-baqtyń
shyqqan búgin taqyry.
Qysta jylytý qıyn-dy,
Kóshemin qalaǵa, tastap úıimdi.
«Bir bólmeni saǵan beremiz,
Baǵamyz-qaǵamyz», – deıdi bala-shaǵa.
Satamyn, qalasań al!
Úıdiń bil, biraq, qasıetin,
Bar meniń ósıetim:
– Shıe aǵashyn kespegin!
Sol aǵashtyń astynda
Mahabattymdy ópkemin,
Ǵumyrymnyń kóktemin.
Jolyǵam onymen taıaýda
ϴmirdiń keship ótkelin.
Úı buzý, salý
Shatyrdyń astynan
Jel keýlegen
Kúrsinip qaradym.
Qııalymda bóreneler
Jeńil qonyp ıyǵyma
Aýyrlap barady.
Shatyrdy buzyp,
Kóterý kerek jańasyn.
Qabyrǵasy bar jáne de.
Tıyn-tebennen dáneńe …
Biraq týys kóp, dos kóp,
Salamyz asarlap, eptep.
Shatyrdan basqyshpen tústim,
«Ǵasyrdaı kórindi-aý úsh kún».
Iske asar áli-aq oıymyz,
Jaqyn qonys toıymyz.
Qara shańyraq
Jutaǵan sol baqta,
Eski jurttaǵy
saman úıde keshken
dáýren-ǵumyr
kórgen bir tús edi …
Kóne syryǵy qolym tıse-aq
úgilip túsedi.
Bela kórshimen
Erteń buzamyz.
Ata-babamyzdyń
Qolynyń taby qalsa da,
bolsa da muramyz,
Jonylǵan
bórenelerin
kerekse, jyǵamyz,
Túzýin tastamaı,
qaıta is qylamyz.
Qoıamyz keıbirin ońasha,
qaıta salýǵa jarasa.
Asar
Aýyl shetindegi bóreneli, eski
saman úıdi jatyrmyz buzyp,
Shatyryn tazalap, tańbaly kirpishin
suryptap, bútinin bólek tizip.
Dos-jaran «Ánshi qus» degen ánge erip,
Ystyq nan, palınka dastarhanǵa sán berip
qyzǵan jumys.
«Mine, bereke» , –
deıdi qısyq shegeni túzetip kári áke.
Qııaldaǵy erteń
Otyrarmyn bir kún
úı aldynda
ótkendi eske alyp,
Kári shıe aǵashy
búrshik jaryp.
Kóktem lebi esip:
kók aspan, kún nury …
Jemis baǵyna tonalǵan
Qararmyn
Qoıýlap kóńildiń muńy.
О́tken kún sýreti:
Deva qamaly, tastar,
Ákem qabirindegi ‒ raýshan
jáne qara shańyraq
kók shóp basqan.
Otyrarmyn oılanyp sheksizdikte
ótkennen qalǵan úıde
estelikterdi talǵap
ótkizip kóz aldymnan,
búgingimmen jalǵap.
Ýaqyt-saǵym shaqyryp,
Qart ájemizdiń tamshy kóz jasy sol sát
bala-nemerelerdiń júzderin
jasyryp alyp ishine
domalap túser aqyryn.
Qara shańyraqta
qalǵan mıras
Atamnan qalǵany ‒ qylyshy qudiretti
jáne kózáınegi kitap oqıtyn.
Ájemnen qalǵany ‒ táspıyq,
Anamnan ‒ Ӏnjil sýretti.
Ákemniń hattaryn aqtardym:
Arasynda pirádar-shákirt
Ishtvan Kasaptyń sýreti,
utpaǵan 31-inshi apta lotereıasy
júr eken saqtaýly.
Halyq qalaýlysynyń qabyldaý saǵaty
Kómektesesiz ǵoı maǵan, ıá?‒
dep jalbaryna qaraıdy.
Ár sózin júregime qadaımyn.
Taǵdyryn maǵan tapsyryp
turǵanyn túsinem janymmen,
júregimdegi soqqan dabylmen.
Jalǵyzbyn, jetem be myń kisige?!
Kóp bolsam etti, shirkin,
Shirkeýdegi san músindeı.
О́leńderdi majar tilinen aýdarǵan Tólegen Aıbergenov atyndaǵy syılyqtyń laýreaty, aqyn Raýshangúl ZAQANQYZY