Jýyrda О́skemen metallýrgııalyq kesheniniń mys elektrolızi sehy konveıerinde katodty mystyń 5 mıllıonynshy tabaǵy óndirildi. Osylaısha, shyǵysqazaqstandyq metallýrgter «Qazmyrysh» tarıhynyń taǵy bir jarqyn belesi bolǵan mys zaýytynyń alǵashqy 5 jyldyq mereıtoıyn laıyqty qarsy aldy. Mys zaýyty bes jyl buryn «Jańa metallýrgııa» atty aýqymdy joba aıasynda iske qosylǵan bolatyn. Iаǵnı, О́skemen qorǵasyn-myrysh kombınaty qurylǵan kezden beri, odan keıingi «Qazmyryshtyń» ýaqytymen qosa alǵanda kásiporyn tórtinshi márte jańa taýarly ónimdi óndiriske shyǵardy. Aıtalyq, 1947 jyly – myrysh, 1952 jyly qorǵasyn óndiristeri iske qosylsa, 1992 jyly baǵaly metall óndirý qolǵa alyndy, al 2011 jyly mys zaýyty jumys isteı bastady.
Jańa zaýytta baǵasy ústemelengen ónim – M00K joǵary markaly katodty mys shyǵarylýda. Jobany júzege asyrar kezeńde úzdik tehnologııany tańdaý mindeti alǵa qoıylyp, 14 eldiń (Germanııa, Shvesııa, Fınlıandııa, Belgııa, Kanada, Japonııa, Qytaı, Reseı jáne basqalar), sonymen birge, qazaqstandyq jetekshi zaýyttardyń jumys tájirıbesi saralandy. Qorytyndysynda, mamandar ekologııalyq turǵydan qaýipsiz jáne zamanaýı Isasmelt tehnologııasyna toqtaldy.
Ádette, álemde mundaı zaýyttardy qurýǵa 10 jyl ýaqyt jumsalady. «Qazmyrysh» zaýyt qurylysyn 3 jylda saldy. Bes myńnan astam adam bir iske jumyldyryldy. Tehnologııany tańdaý, jobalaý, esepteý, qurylys, barlyǵy bir ýaqytta júrdi. Jumys istep turǵan óndiris bir mınýtqa toqtamaı, qysqa merzimde ekologııalyq taza, tolyǵymen avtomattandyrylǵan biregeı óndiriske aınaldy. Qurylysqa paıdalanylǵan tehnologııalar sol kezdegideı áli de álemdegi eń ozyǵyna jatady.
– 5 jyl buryn katodty mystyń tuńǵysh tabaǵy óndirildi. Bul mys zaýytynyń ashylýy ǵana emes, otandyq metallýrgııanyń jańa deńgeıge shyǵýy, úlken serpilisi boldy. Erekshe oqıǵa Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyq mereıtoıymen tuspa-tus keldi. Bıyl Táýelsizdikke – 25 jyl. Shyrqaý bıikterdi baǵyndyrǵan 25 jyl. Bul bıikti baǵyndyrý úshin kóp kúsh-jiger, tózimdilik pen bilim jumsaldy. Biz baǵyndyrǵan bıigimizde toqtap qalmaýymyz kerek. Umtylys jańa jeńisterge bastaıdy. Men zaýyttyń mańyzdy mindetterin sheshýde eren eńbegimen birge úlken jaýapkershilik pen túsinistik tanytqan ár jumysshyǵa, mamanǵa, jetekshige shynaıy alǵys aıtamyn, – dedi О́skemen metallýrgııalyq kesheniniń dırektory, «Qazmyrysh» JShS metallýrgııa boıynsha atqarýshy dırektory Turarbek Ázekenov. Osydan keıin joǵary sapaly mys óndirýde 5 jyl boıy tyǵyz baılanysta jumys istegen kompanııanyń úsh bólimshesiniń ókilderi konveıer núktesin saltanatty túrde basty.
Tuǵyrǵa mys zaýyty elektrolız sehynyń tehnology Azamat Tuspaev, «Qazsınk-Avtomatıka» óndiristik kesheni qyzmetiniń jetekshisi Vladımır Lepehın jáne «Kazsınk-Remservıs» JShS servıstik qyzmetiniń №8 teliminiń jonýshy-jóndeýshisi Arkadıı Andreev kóterildi. Saltanatty sát! Konveıerden shyqqan mereıtoılyq ónim tuǵyrǵa ornatyldy. Qazmyryshtyqtar 5 mıllıonynshy ónimge zor qoshemet kórsetti. Konveıerden shyǵyp, ystyq-sýyǵy basylmaǵan mereıtoılyq mys tabaǵymen estelik sýretke túsýshi metallýrgterdiń qatary qalyń boldy. «Kazsınkteh» JShS dırektory Sergeı Moskalenko «5 jyl – adam ómiri turǵysynan qarasaq, es bilip qalǵan balanyń jasy. Al qurylys jaǵynan kelgende, máselen, biz úshin mys zaýyty balamyz ispetti. Oǵan boıymyzda bar jaqsylyqtyń bárin berdik. Sondyqtan, bizdiń úmitimizdi aqtaıdy deýge bolady. Mys zaýyty – maqtanyshymyz! Bizdiń ónim álemdegi suranysqa ıe tanymal ónimderdiń biri bolady», dedi ishki tolqynysyn irikpeı.
– Biz qospasy kóp kúrdeli shıkizatty óńdeımiz. Degenmen, túrli kezeńdegi tazalaý satysy bizge M00K joǵary markaly mys ónimin alýǵa múmkindik beredi. Bul maqtanýǵa turarlyq dúnıe. Kóp jumys istelindi, aldymyzda atqarylýy tıis sharýa da kóp. Eń birinshi ári mańyzdy maqsat – jumystyń qaýipsizdigi bolsa, ekinshisi jylyna 70 myń tonna ónim óndirý qýatyna jetý. Bul mindetti tolyǵymen oryndadyq. Mys zaýytynyń ári qaraı tehnologııalyq úderisti jetildirý jáne óndiris qýatyn 87,5 myń tonnaǵa deıin jetkizý boıynsha belgilengen josparlary bar, – dedi mys zaýytynyń dırektory Dmıtrıı Tılılıaev.
«Úlbi» ortalyq demalys úıinde ótken keshte «Kazzinc Holdings» JShS dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Nıkola Popovıchtiń mys zaýyty jobasyn júzege asyrýdy «Aqyl-oı jetelegen senim saltanaty» deýi beker emes. N.Popovıch kezinde «Jańa metallýrgııa» jobasynyń bastamashysy ári jandandyrýshysy bolǵan edi. Sondaı-aq, mys quramdy jeke shıkizatty qaıta óńdeıtin zaýyt salý týraly ıdeıanyń avtory. Ideıa óte aýqymdy bolǵandyqtan, bastapqyda ony júzege asyrý múmkin emesteı kóringen. Alaıda, «Qazmyrysh» ujymynyń almaıtyn asýy joq ekenin ýaqyt dáleldedi. Tóraǵa zaýytty jobalaýshylar men salýshylarǵa, barlyq jumysshylarǵa rızashylyq bildirdi. Sonymen birge, jobany júzege asyrýǵa janyn salyp eńbek etken, dúnıeden ozǵan áriptesteri – О́skemen metallýrgııalyq kesheniniń dırektory bolǵan Hamıt Jaqypov pen mys zaýytynyń dırektory qyzmetin atqarǵan Erbol Imanqulovty eske aldy.
Bir ereksheligi, atalǵan zaýyttyń qurylysy álemdik ekonomıkalyq daǵdarys kezeńinde bastaldy. Jobanyń aýqymy men mıllıard dollarǵa jýyq qarjy quıylýy álemdik qoǵamdastyqty tańǵaldyrǵan edi. Osy oraıda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Bul biregeı oqıǵa bizdiń memleketimizge ǵana arnalǵan joq. Álemniń birde-bir eli sońǵy jyldary ónerkásiptik kásiporyndardy damytýǵa mundaı ınvestısııa quıǵan emes» degen bolatyn.
Bul keshte mys zaýytynyń ujymyn quttyqtaýshylar qatary kóp boldy. Sergeı Moskalenko Dmıtrıı Tılılıaevke zaýyttyń aldaǵy mereıtoılarǵa tabyspen jetýi úshin «5 jyl» sózi jazylǵan sımvoldyq kilt syılady. Al zaýyt basshysy 10 mıllıonynshy tabaqtyń 10 jyldyqqa jetpeı konveıerden shyǵatynyna áriptesterin sendirdi. Mys zaýytynyń 32 qyzmetkeri «Qazmyrysh» JShS, О́skemen metallýrgııalyq kesheni, «Qazsınk-Avtomatıka» óndiristik kesheni, «Kazsınk-Remservıs» JShS, «Kazsınk-Trans» JShS jetekshileriniń marapatyna ıe boldy. Sondaı-aq, ınjenerler men jumysshylar da óz lebizderin bildirdi. Máselen, mys balqytý sehynyń balqytýshysy Sálim Qabdulashev zaýyt qurylǵan alǵashqy kúnnen beri eńbek etip keledi. Ásirese, zaýytty iske qosar kezde ońaı bolǵan joq. Tájirıbe jınaqtadyq, jańa tehnologııany úırendik. Búginde júrip ótken jolymyzben maqtanamyz, dedi ol. Qazirgi kezde jas kásiporynnyń óz dástúri de qalyptasyp úlgergen. Máselen, aýysymdar arasynda mańyzdy óndiristik kórsetkishter boıynsha jarys uıymdastyrylady. Toqsan qorytyndysy boıynsha úzdik mamandar men qyzmetkerlerge qurmet kórsetiledi. Qyzmetkerler mys zaýytynyń menedjeri Naraın Lal Goıal sııaqty tájirıbeli sheteldik mamandardan tehnologııalyq úderisterdi engizýdi úırenýde. «Men mys zaýytynyń óziniń tabysty jolyn jalǵastyryp, taıaý jyldary álemdik mys óndirisi jetekshileriniń birine aınalatynyna senemin», deıdi sheteldik menedjer. Jas kásiporyn bolǵanyna qaramastan, zaýyttyń kishigirim jeńisteri men óz eńbek áýletteri qalyptasyp úlgerdi. Jýyrda Rystov (jalpy eńbek ótili 7 jyl) jáne Aldııarhanov (jalpy eńbek ótili 10 jyl) áýletteri «Áýlet kýáligin» aldy. Mys elektrolızi sehynda jumys isteı júrip tanysqan jastar Fedor Malyshev pen Svetlana Ostanına kóńilderi jarasyp, otbasyn qurdy. Olardyń shańyraǵynda 4 jasar Bogdan esimdi ul ósip keledi. Jas qyzmetkerler sanatyndaǵy aýysym sheberi Alına Janykına men mys elektrolızi sehynyń sý eritindisi elektrolızshisi Dmıtrıı Gerasımov «Jas metallýrgter antyn» qabyldady. Bul da aldaǵy ýaqytta zaýyttyń óz dástúri bolyp berik ornyǵady. Mys zaýytynyń óz ánurany bar ekenin de aıta ketken lázim. Mereıtoı saltanaty metallýrgterdiń osy jańa ánuranymen aıaqtaldy.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
О́SKEMEN