Zerdeli sózdiń zergeri

Jaratylystyń qansha qatparly syry bolsa da adamzat onyń sheshi­mi men jaýabyn taýyp, ýaqyt shek­siz­diginiń sheńberinde qaldyrmaýǵa tyrysqan. Dese de myń bir ǵalamnyń adam qııaly jetpeıtin pushpaǵy men taraý-taraý jumbaǵy jeterlik. О́mir fılosofııasynyń jigin tarqatýda Arıstotel men Sokrattyń kesek oılary, adamzattyń paıda bolýyndaǵy Darvınniń derbes ilimi, Jerdiń shar tárizdes ekenine kóz jetkizgen Magel­lannyń sapary, budan basqa da adam­zat óresiniń bıiginde ashylǵan jetis­tikteri órkenıettiń toqtamaı ilgerileýine jol ashyp keledi. Álem – syrǵa toly, túbi tereń san­dyq. Búginge deıingi ashylǵan san myń jańa­l­yq – bálkim syr sandyǵymyzdyń bel ortasyna da jetpegen jumbaq bolar. Aǵash jáshiktiń túbine túsý maq­sat emes, biraq onda qalǵan syrdy ashýǵa bári­niń-aq talasy bar. Solardyń biri ári biregeıi taý men tastyń syryna úńilip, ańyz-ápsanalardyń mańyzyna mán bergen, bir býynnyń ustazy  Sapar­baı aǵa Parmanqulov desek, qateles­peıtinimiz anyq. Búginde «Egemende» eńbek etip júr­gen aǵamyzdyń ár jazǵan-syzǵanyn asyǵa kútetin óz oqyrmany bar. Zerdeli zertteýleri men tanymdyq ocherkteri, sol qundy dúnıelerin bezendirip berý stıli Saparbaı Nurpeıisulynyń jýrnalıstıkadaǵy baı tájirıbesiniń jemisi, jetistigi dep bilemiz. Stýdenttik shaqtyń sońǵy kýrsyn jumyspen sabaqtastyryp júrgen kezimiz. Almatynyń «Kók bazary» tusynda jýrnalıster qalashyǵyn eske salatyn Qaldaıaqov pen Dostyq kóshe­leriniń arasynda qym-qýyt tirshiligi bar «Dáýir» atty baspahana men keńse ornalasqan. Respýblıkanyń biraz basylymynyń redaksııasy sonda. Biz de sol qaınaǵan qazannyń ortasynda, kompıýterge telmirip, qalam men qaǵaz­dy serik etip, eńbekke aralasa basta­ǵan edik. Sekretarıattyń aýyr jumysyn kótere almaı, keıde jýrnalıstıkadan bezip ketkimiz keletin. Sonda aǵalarymyz onshaqty jyl buryn ǵana qorǵasynmen jumys istep, budan da qıyn kúnderdiń bolǵanyn aıtyp jatatyn. Maketti qolmen syzyp, sýretti qalammen retýsh­tep, mátindi lınotıpke qatesiz tergizý de asqan eptilikti qajet etetinin kóldeneń tartatyn. «Mundaıdyń sheberi Saparbaı bolatyn», dep О́mirzaq Muqaı aǵamyz tańdaı qaǵýshy edi. Kompıýterdegi san myń daıyn shrıfti durys tańdaı almaı áýrege túsip jatsaq nemese sýretterdi júıesiz ornalastyryp qoısaq, О́mirzaq aǵa birden «senderdi Saparbaı­dyń ustahanasynan bir jonyp alý kerek» dep keıip otyratyn. Namysty qam­shylap, Saparbaı aǵanyń atyn qaı­ta-qaıta aıtqyzbaı, aǵalarymyzdy uıat­qa qaldyrmaıyq dep bet qattaýdy meń­gerip, dızaınǵa den qoıyp, úırenip alýǵa talpyndyq. Osylaı «Aq jol Qazaqstan» gazetiniń sekretarıatynda jylǵa jetpeı jumys atqaryp júrgenimde, «Dala men  Qala» gazetine bas redaktor bolyp  jańadan taǵaıyndalǵan S.Parmanqulovtan jaýapty hatshylyqqa usynys tústi. Aǵalardyń aıtqany qabyl boldy ma, álde talpynysym elendi me, áıteýir, maǵan gazet maketiniń sheberimen birge jumys isteý baqyty buıyrdy. Áli de stýdent ekenime nazar aýdarmaı, jaýap­ty tirliktiń tizginin ustatqanyn úlken senimge balap, Saparbaı Nur­peıi­s­uly­nyń janynan tabylyp, attaı segiz jyl birge qyzmet atqardym. Osy segiz jylda Sapaǵańnyń maket syzýdan basqa segiz qyry este qalypty.  Aldymen ol – sheber jýrnalıst. Alǵashqy eńbek jolyn «Lenınshil jasta» (qazirgi «Jas Alash») áıgili Seıdahmet Berdiqulovtyń tálimimen bastaǵan. Sonaý 1978 jyldan beri qalamy esh muqalmaǵan S.Parmanqulov dúnıe tirshiligi jaıyndaǵy fılosofııalyq oılary arqyly oımaqtaı oqıǵanyń san qatparyna áli de jetelep keledi. Tek jazýdy ǵana emes, syzýdy da qatar alyp júrip, sekretarıattyń oty­men kirip, kúlimen shyqqan kezderi de az emes, árıne. Qalamger retinde «Jy­lan­­dar kóshi» jınaǵyn jaryqqa shyǵa­ryp, oqyrmannyń yqylasyna bólen­di. Artynsha Qazaqstan Jastar odaǵy­nyń syılyǵyn ıelendi. «Jumbaq sar­qyrama» atty esseler jınaǵy da Saparbaı aǵa dúnıetanymynyń keńdi­ginen habar beredi. Ol kisi kóregen basshy bola bildi. Ujymdy uıytyp, bilgenin úıretti. Sapaǵańnyń tóńireginen Ámirhan Balqybek, Aıgúl Ahanbaıqyzy, Qal­mahanbet Muqametqalı, Eseı Jeńis­uly sekildi qazaq jýrnalıs­tıka­synda ózindik qoltańbalary bar azamattar tabyldy. Toqtaráli Tańjaryq, Nurlan Jumahan bastaǵan jastardyń da biraz legi jýrnalıstıkada baǵyndyrǵan bıigin Sapaǵańmen sabaqtastyrady. Maket mektebiniń ustazy retinde odan tálim alǵan Baqyt Oısa, Aıdyn Qaba sekildi jazýmen qatar syzýdy meńgergen bir top ókil búginde beldi basylymdardyń tizginin ustap otyr. Kishige aǵa, úlkenge ini bolyp keledi. Kreatıvti oılaı bilýiniń arqasynda biraz ýaqyt «Almaty jarnamasyna» da basshylyq jasady. Sapaǵańnyń zertteýshilik, etnograf­tyq qyryn jazýlarynan da, ómirdegi ustanymynan da baıqaýǵa bolady. Tas kórse tańyrqaı qarap, jol kórse jaǵalaı júrip, qazaqtyń jazıraly saharasynyń bar túkpirin aralap shyqty desek, artyq aıtpaǵanymyz shyǵar. Qart Qarataýdyń qoınaýyndaǵy nebir tyl­symdy, Altaıdyń ańyzǵa toly aıma­ǵyn, Jaıyqtyń jaǵasyndaǵy jádi­gerl­erdi... qalamnyń ushymen sóıletti. Jalǵyz saparlaǵandy jany súı­meı­di. Sonyń arqasynda aǵaǵa erip, Merkiniń ońtústigindegi Tıan-Shan silemderiniń birinde ajdaha meken­deıtin áıgili Kók­kóldi tamasha­ladym. Qarataýdyń kún­geıi men teriskeıin sharlap, «Kelin­shektaý» men «Jylaǵan atanyń jumbaq sarqyramasyn» kórdim. Aral teńiziniń tabanyn basyp, Qazy­ǵurttaǵy «Ata tas pen Ana tasqa» súı­­kenip, ne kerek, osy ýaqyt araly­ǵynda men de bir ki­tap­qa azyq bolarlyq maǵlumat jınap úl­ger­dim. Qaǵazǵa túspegen túrli ańyz-áńgi­me­ni de óz aýzy­nan estip, bolashaqta birge saıahat­taýǵa ýaǵdalasqanymyz da bar. Búgin Sapaǵań alpysta. Alpys degen – tal tús. Asqar BEKOV, «Egemen Qazaqstan»