Eldiń keleshegi, jurttyń bolashaǵy sanalatyn urpaqtyń bilim úırenip, taǵylym alýynda muǵalimniń alar orny qashanda bólek. Qadir-qasıeti de eren, erekshe.
Ustaz degen uǵym keıin qalyptasqanmen, halqymyz atam zamannan el jaqsylaryn sol ustaz dárejesinde alaqanǵa salyp ustaǵan. Keıin urpaqty bilim nárimen sýsyndatqan abzal jandardy ustaz dep áspetteýmen keledi. Ult ustazyna aınalǵan arystar shoǵyr-shoǵyr bolyp shyqty. Onyń kósh basynda Ybyraı Altynsarın turdy. Ol ústem kúshtiń úskirigi janyn qansha jerden qarysa da ult balasyn oqytyp, ózgelerdiń qatarynan qaldyrmasam eken degen nıetin aǵartýshylyq isimen jalǵastyrdy. Al «Jurtqa tártipti mektep kerek. Mektepke saıly muǵalimder kerek... Balany ulsha tárbıeleseń – ul bolmaqshy. Qulsha tárbıeleseń – qul bolmaqshy», dep uly Ahań – Ahmet Baıtursynuly jamaǵatqa jar saldy. Jar salyp qana qoımaı, Alash jurtyn oqytýdyń úlgisin jasady. Sol alyptardyń isin, qaırat kúshin keıingiler jalǵady. Keshegi keńes dáýirinde myqtymyn degendermen ıyq tirestirgen nebir aıtýly bilim qaıratkerleri qazaqtan da qanattanyp shyqqany málim.
Olardyń aldyńǵy qatarynda surapyl soǵystan tórt múshesi kem bolyp oralsa da qıandaǵy aýyl mektebin túletip, bıik bedelge ıe bolǵan KSRO-nyń halyq muǵalimderi Qumash Nurǵalıev pen Qusaıyn Aıtalıev, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Qanıpa Bitibaeva, ózge de týma talanttar az bolmady. Sol úlgini búgin olardyń izbasarlary qalybyn buzbaı saqtap keledi. Ásirese, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy alasapyran tusta – kúnkóris dep kúmiljimeı urpaq taǵdyry, ult taǵdyry dep jumys ornyn sýytyp súıem qadam ketpeı qyzmet jasaǵan, kemeldik tanytyp, erteńge qol artqan, senimdi serik etken qaısar ustazdardyń jankeshti tirligi tarıh betinde qalary haq. Odan keıingi jerde Otanymyz órkendeý jolyna tústi. О́rkenıetti elderdiń qatarynan tabylýy úshin talpyndy.
Bul tusta da óz isine berilgen myńdaǵan muǵalimder mıllıondaǵan ul-qyzǵa bilim berýmen qatar, otanshyldyq rýhty boılaryna sińirip, balapandaı baýlyp, qyrandaı túletti. Sol asyl jandardyń dástúrli merekesi ár jyly kúz aıynda atalyp ótedi. Iаǵnı, «Alty Alashtyń balasy bas qossa, qadirli oryn muǵalimdiki», degen jyr jampozy Maǵjan Jumabaev aıtpaqshy, erteńgi kún – asqaq armandaryn úkilegen mıllıondaǵan ul men qyzdyń qurmettisi, ata-analardyń syrlasy Muǵalimder kúni. Otan Táýelsizdiginiń 25 jyl ishindegi damýyna bilim – biligimen óz úlesterin qosyp kele jatqan ustazdar qaýymyna kimniń de bolsa alǵysy sheksiz. Olardyń aldynan ótpegen birde-bir adam tabyla qoımasy belgili. Otbasyndaǵy bir-eki ári ketse onshaqty bala emes, 20-30 oqýshyǵa úlgi bolý ekiniń biriniń qolynan kele bermeıdi.
Endeshe, ustazdardy ulttyq qundylyq dese bolǵandaı. Sodan da shyǵar, olarǵa ár jyl saıyn memleketimizdiń jan-jaqty qamqorlyq kórsetip otyrǵany. Sonyń bir dáleli, bilimi myqty, biligi joǵary, kásibine adal, bala psıhologııasyn jaqsy túsinetin, jurtpen qarym-qatynas jasaýda alǵyrlyǵy basym, rýhanı turǵyda baı, adaldyq jaǵynan kelgende taza, jaýapkershilik júgin der kezinde sezinetin myqty muǵalimder arasynda sońǵy 5 jyl kóleminde respýblıkalyq konkýrs ótkizilip keledi. Bul baıqaýdyń uıytqysy da, uıymdastyrýshysy da Bilim jáne ǵylym mınıstrligi edi. Osy ýaqytqa deıingi sol jarysta mektepke deıingi jáne orta bilim, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý júıesinde qyzmet etip júrgen júzdegen muǵalim baq synap, 240 ustaz jeńimpaz dep tanylyp, «Úzdik pedagog» tósbelgisin omyraýlaryna taǵyp, birshama aqshalaı syılyqqa ıe bolypty. Bul ustazdardyń qoǵamdaǵy rólin, bedelin arttyryp, shyǵarmashylyqpen jumys isteýge, jańashyl izdenisterge talpynýǵa, daryndy jastardy der kezinde tańdaı alýyna úlken septigin tıgizýde desek, artyq aıtqandyq emes. Mundaı yntalandyrýlar keıingi jas tolqyn muǵalimderdiń de talaptanýyna keń jol ashary anyq.
Aıtalyq, ústimizdegi jyly respýblıkalyq «Úzdik pedagog» konkýrsyna aýdandyq, oblystyq jarystarda úzdik dep tanylǵan 125 muǵalim ózderiniń is-tájirıbesin usynǵan eken. Olardyń arasynda erlerdiń úlesi 15 adam. Sol ustazdardyń 48-i jeńimpaz dep tanylyp, baǵaly syılyqtarǵa ıe boldy. Máselen, sondaı júzden júırikterdiń qatarynda Aqtóbe oblysynyń Baıǵanın aýdanyndaǵy №3 orta mektebiniń tarıh pániniń muǵalimi L.Tynyshbaeva, Almaty qalasyndaǵy Sh.Smaǵulov atyndaǵy Almaty oblystyq mamandandyrylǵan daryndy balalarǵa arnalǵan fızıka-matematıka orta mektep-ınternatynyń ustazy A.Ábýova, Kókshetaý qalasynda №18 orta mekteptiń orys tili jáne ádebıeti pániniń oqytýshysy A.Kenjebaeva, Mańǵystaý oblysynyń Jańaózen qalasyndaǵy mektep-lıseıdiń hımııa jáne bıologııa pániniń muǵalimi Ǵ.Qulsımaqova, taǵy basqalar bar. Jalpy, elimiz boıynsha qazir 2,5 mıllıonnan asa oqýshyǵa 291 237 pedagog sabaq berip júrse, olardyń 112 856-sy qalada, 178 381-i aýyldy jerde qyzmet etýde. «Ar bilimi degen bilimdi» (Shákárim) urpaq boıyna sińirip kele jatqan ustazdar qaýymynyń eńbegin ulylyqtyń úlgisi desek jarasady.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan»