"Bala – qatal synshy" deıdi muǵalim Raýza Toqtarova

Kórnekti qazaq jazýshysy Ǵabıt Músirepov sulýlyqqa bergisiz súıkimdilik bolatynan aıt­qan eken. Bul beıneli sóz qazaq tili pániniń muǵalimi Raýza Erqanqyzy Toq­tarovaǵa da qaratyp aıtqandaı áserge bóleıdi. Bilikti ustazdyń sabaq taqyrybyn tańdaýynan da, balalarmen qarym-qatynasynan da, qysqasy ár sózinen shynaıylyq baıqalady. Negizi shynaıylyqty esh adam qoldan jasamaıtyn da bolýy kerek, sirá. Bul ár adamnyń boıynda týa qalyptasatyn adaldyqtyń, eńbekqorlyqtyń, sulýlyqqa, ómirge ynty­zarlyqtyń, ishki mádenıettiń erek­she úılesimi bolsa kerek. Ol týra­ly, árıne, bizdiń keıipkerimiz oıla­nyp ta kórmepti. Al bala – eń qatal synshy. Raýza Erqanqyzy bala oıynyń tamyrshysy sekildi. Ol synypqa kirgende olardy qandaı taqyryp, ne týraly sóz qozǵaý qyzyqtyratynyn bilgisi keledi. Keıde muny jalpy mekteptegi oqýshylardyń ózara sózinen de qaǵyp alyp, bir búıirine saqtap qoıatyny bar. Ol bul jolǵy sabaǵyn fıtnes taqyrybyna arnady. Sabaqty taza qazaq tilinde júrgizdi. Bul ádisteme balalarmen kelisilgen. Til qulaqtan kirmese, júrekke qaıdan jetpek? Aldymen balanyń tildiń dybystalýyna, maqamyna qulaǵy úırenýi tıis. «Fıtnes» – búgingi kúni úlkenniń de, kishiniń de qyzyǵatyn tirligi. Qalada aqyly klýbtar da jetedi. Bireý aryqtaý úshin barady, jastar bulshyq etterin jetildirip, óziniń symbatyn qalyptastyrý, sergek júrýi úshin barady. Muǵalimniń tańdaǵan taqyryby kókparshylar tartatyn serkesh sekildi, ortaǵa tas­tasymen balalar dýyldatyp alyp ketip, júndeı tútedi. Aldymen olardyń árqaısysynyń fıtnes týraly pikiri bar, ony qazaq tilinde aıtyp jetkizýi tıis. Qazaq tilin taza sóıleýi úshin ár oqýshy onyń grammatıkasyn saqtaýy kerek, tipti oǵan júginip te otyrady. – Oqýshylarǵa taqyryptyń unaǵany sondaı, olardyń árqaısysy pikirin qazaq tilinde jetkizý úshin keremet izdenisterge bardy. Ár bala ózi úshin ádisteme oılap tabady desem, ótirikshi bolmaspyn. Orys mektebi bolǵandyqtan munda bilim alatyndar da negizinen ózge ulttardyń balalary. Synypta árkim áli kelgeninshe tilin burap, qazaqsha sóılep jatady. Qazaq tiliniń patshalyǵy ornaǵandaı, ózim rahattanamyn. Sabaqqa bólingen 45 mınýt ylǵı azdyq etkendeı bolady, – deıdi Raýza Erqanqyzy. Adam ómir boıy úırenýi tıis degen qaǵıdany ustaz pir tutady. О́ıtkeni, ol óz basynda bar. Raýza Erqanqyzy – orys tiliniń muǵalimi. Qarasý aýdanynyń Maı degen aýylyndaǵy orys mektebinde oqydy, Qostanaı memlekettik pedagogıka ınstıtýtynyń orys fılologııasy fakýltetin bitirdi. Orys mektebinde orys tili men áde­bıe­tinen sabaq berdi. Bir kúni ol qyzmet istep júrgen №16 orta mekteptiń Florens Valgepea degen dırektory muny kabınetine shaqyrtyp aldy. – Raýza Erqanqyzy, siz endi qazaq tili páninen sabaq beresiz, – dedi tóbeden tars urǵandaı. – Florens Rıhardovıch, ne aıtyp tursyz? Men, men... – Raýza Erqanqyzy tuttyǵyp qaldy. – Qazaq tilinen sabaq berý úshin qazaq tilin jetik bilýi kerek emes pe? Grammatıkasyn qalaı túsindirmekpin? Al dırektor munyń oıyn oqyp qoıǵandaı, «Sen qazaqsyń ǵoı? О́z ana tilińdi bilmeısiń be?» dedi. Sosyn «Maǵan orys tili pániniń muǵalimin tabý bes mınýttyq is, al qazaq tili mamandaryn sham alyp júrip tappaısyń. Qazaq tili páni sabaǵynyń saǵaty kóbeıip jatyr», dedi sóziniń sońyn jumsartyp. Dırektordyń sońǵy sózderi Raýzanyń qulaǵyna kirgen de joq, ol namystan jarylardaı bolyp turǵan. – Qazaqty óltiretin de, ósiretin de namys ekenin meniń júregime jet­kiz­gen Florens Rıhardovıchke qazir rızamyn. Men sol joly onyń ból­me­sinen tastúıin bolyp shyqtym. Til­di meńgerý úshin damylsyz kún­der men uıqysyz túnder ótti ǵoı. Al­­ǵash­qy kezde salt etistik pen sa­baq­ty etistikti umytyp qalmaý úshin, ájem­­nen bala kúnimde estigen «salt at­ty jolaýshy» degen sózdi qaı­ta­laı­­tynmyn, – deıdi Raýza Erqan­qyzy. 2008 jyly «Ozat» daryndy balalar mektebi ashylǵanda onyń dırektory Nıkolaı Kolodı ony tańdaýly muǵalimder qatarynda qyzmetke shaqyrdy. Bul bilim oshaǵynyń talaby boıynsha oqýshylar jyl saıyn qalalyq, oblystyq, respýblıkalyq olımpıadalarǵa jáne ǵylymı jumystarmen baıqaýlarǵa qatysýy tıis. Raýza Erqanqyzy tárbıelegen shákirtter jyl saıyn osyndaı jarystardan júldesiz oralmaıdy. Basqasyn aıtpaǵanda, bıyl 11-synyp oqýshysy Stanıslav Drobkov degen oqýshysy «Jarqyn bolashaq» baıqaýynyń oblystyq deńgeıinen I oryn, respýblıkalyq deńgeıden II oryn aldy. Al segizinshi synypta oqıtyn Valentına Dýnaeva men qyrǵyz qyzy Ásel Alıpsatarova 10-shy jáne 9-shy synyptar bo­ıynsha oblystyq baıqaýǵa qatysyp, júldeli oryndy ıelendi. Raýza Erqanqyzynyń ózi de oblystyq, respýblıkalyq muǵalim­der baıqaýlaryna, tájirıbe almasý semı­narlaryna qalmaı qatysady. Astana qalasynda ótken ZIAT ádis­temelik ortalyǵy uıymdastyrǵan III respýblıkalyq «Úlgili sabaq» pedagogtar saıysynda birinshi oryndy qanjyǵasyna baılap qaıtty. Bıylǵa deıin respýblıkalyq ult­tyq biryńǵaı testileýge arnalǵan (UBT) test tapsyrmalarynyń ázirleý­shileri jáne sarapshylary tobynda boldy. Esiminiń «Tańdaýly adamdar» ha­lyqaralyq ensıklopedııasy­na kirýi onyń elge, tilge degen kir­shik­siz qyzmetiniń qaıtarymy sekildi. – Men qazaq tiliniń bolashaǵyna senemin. Jas urpaq barda, mektep barda tilimizdiń tamyry sýalmaıdy, – deıdi Raýza Toqtarova. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan» QOSTANAI