Qala qazany ortaımaıdy

Almatydan – Mıra BAIBEK

Almatynyń elimizdegi aýyl­sharýashylyq ónimderin ótkizý­diń negizgi naryǵy bolyp otyr­ǵany shyndyq. Osy múmkindikti paıdalana otyryp, turǵyndar­dy ekologııalyq taza ónimder­­­men qam­­tamasyz etý maqsatynda aýyl­­­­­­­­­sharýashylyq ónimderi jár­meńkelerin jıi ótkizip otyrýdy qala ákimshiliginiń dástúrge aınal­dyrǵanyna biraz boldy. Qazan aıynyń alǵashqy kú­ninde Ońtústik Qazaqstan ob­ly­synyń aýylsharýashylyq ónim­deri jármeńkesi ótti. Ta­bıǵı taza ónimderdi satyp alý úshin qala turǵyndary dem­a­lys kúni «Astana» alańyna aǵyl­­­­dy. Jármeńkege qatysqan Oń­tústik Qazaqstan oblysynyń 3 qalasymen (Shymkent, Túrkistan, Arys) jáne 11 aýdanymen birge, Almaty qalasynyń 40 saýda, ta­maq kásiporny da jurtshylyqqa óz ónimderin usyndy. Jármeńkege jetkizilgen 50-den astam taýar túrleri, onyń ishinde, et-sút, je­mis-jıdek, balyq sııaqty ónim­derdiń baǵalary qala bazarlarynan 15-20%-ǵa tómen boldy. Sondaı-aq, Almatyǵa Shyǵys Qazaqstan oblysynan 50 tonna bal alyp jetken omartashylar­dyń da Bal jármeńkesi ótti. Sapaly baldyń 25 túri jetkizilgen bul jármeńkede omartashylar satyp alýshylarǵa baldyń dámin ta­typ, ara ónimderin durys tań­daýǵa múmkindik berdi. Al qala ákim­­digi óz tarapynan ónimin saý­da­laýshylarǵa saýda oryndaryn tegin berip, jumys isteýge qajetti múmkindik jasaýǵa tyrysty. Mundaı jármeńkelerdi ótkizý qaladaǵy saýda qaýipsizdigi men ınflıasııany tómendetýge yqpalyn tıgizetini ári turǵyndardyń negizgi azyq-túlikti qoljetimdi baǵa­men alýyna múmkindik týǵyzatyny anyq.

Shymkentten – Baqtııar TAIJAN

Bıyl Ońtústikte bıdaıdan re­kordtyq kórsetkish alyndy. Ár gektardan 22 sentnerden aınalyp, egis kólemi ótken jyldan 13 myń gektarǵa artty. Azyq-túlik qaýipsizdigin ny­ǵaıtý úshin aýyl sharýashylyǵy salasy tabysty jumys jasaý kerek. Bul baǵytta 29 mlrd teńge bólinip otyr. Osyndaı memlekettik qol­daýlardyń nátıjesinde birinshi jartyjyldyqtyń qorytyndysy boıynsha aýyl sharýashylyǵy­nyń jalpy ónim kólemi 123 mlrd teńgege jetti. Aǵymdaǵy jyly dándik jú­geriden 108,4 myń tonna, kók­ónisten 811 myń tonna, baqshadan 1 252 myń tonna, kartoptan 195 myń tonna, masaqty daqyldardan 470 myń tonna ónim jınaldy. Jyl basynan fermerlerge «Yrys» qarjylandyrý uıymy ar­qyly tómengi paıyzben 486 jobany qarjylandyrýǵa 1,2 mlrd teńge kóleminde nesıe berildi. Oblys ákimi Beıbit Atam­qu­lovtyń bastamasymen Shym­kentte azyq-túlik beldeýi qurylyp jatyr. О́ıtkeni, qala halqy bir mıl­lıonǵa jetti. Bul bir jaǵynan aýdan, qalalardaǵy sharýalar men dıqandardyń daıyndaǵan mal eti jáne daqyldaryn ótkizýge sep­tesedi. Sonymen qatar, aýyl­sha­rýashylyq ónimderin qaı­ta óńdeýge úlken mán berilip otyr. Sonda syrttan tasymalda­nyp kelgen taýarlar aǵynyn shek­teý­ge bolady.

Aqtóbeden – Satybaldy SÁÝIRBAI

Aqtóbede jaz boıy uıym­dastyrylǵan aýdandardyń kún­deri aıasynda jármeńkeler ót­kizilip, qalalyqtar arzan  azyq-túlikpen qamtamasyz etildi. Qala turǵyndaryn jetkilikti kó­lemde kókónis ónimderimen qam­­tamasyz etý maqsatynda 2015 jyly «Nıka-99» JShS jáne «Agrofırma Kóktem» JShS jy­ly­­jaı qurylysy jáne keńeıtý boıynsha jobalar iske asyryldy.  Sondaı-aq, makaron ónimderin óndirý boıynsha qýaty 11 myń ton­nany quraıtyn «Jańa-Áljan dıirmen kombınaty» JShS-niń óndirisi iske qosyldy. Qazirdiń ózinde «Aıbek» ÁKK» JShS qýaty 5,0 myń tonnany quraıtyn et konservileý sehyn paıdalanýǵa berdi. Sondaı-aq, «Aıs» JShS qýat­tylyǵyn táýligine 50 tonnaǵa deıin jańartty,  «Tolerıs» JShS táýligine 3 tonna sút óndirý sehyn iske qosty. Ústimizdegi jyldyń tamyz aıyn­da «Bazarlar basqarmasy» JShS men «Prıgorodnyı» aýyl sharýashylyǵy fırmasy» JShS arasynda turaqtandyrý qoryna kılosyn 50 teńgeden 1000 tonna kartop, 45 teńgeden 136 tonna sábiz, 30 teńgeden 68 tonna qy­ryq­qabat, 55 teńgeden 10 tonna qyzylsha satyp alýǵa kelisim shart jasasty. Jalpy somasy 58710000 teńge quraıdy. Qazir osynshama kólemdegi kókónisti qoımalarǵa salý bastaldy, bul jumys ústimizdegi jylǵy 10 qa­­ra­­shada aıaqtalady. Sondaı-aq, turaqtandyrý qoryn qurý komıssııa­synda  satyp alynatyn kartop kólemin 300 tonnaǵa arttyrý máselesi  qaraldy, «Aqtóbe Fýds» JShS-nen  lıt­rin 300 teń­geden 100 tonna kúnbaǵys maıyn satyp alýǵa she­shim qabyldandy. 200 tonna pııazdy elimizdiń oń­tústik aımaqtarynan satyp alý kóz­delýde. Qostanaı oblysynan un satyp alý qarastyrylýda. Qalada 35 osy zamanǵa saý­da nysandary jumys isteıdi. Jer­gilikti taýar óndirýshilerdiń ónimderi iri saýda jelileri arqy­­ly da usynylady. «Anvar», «Dına» iri jelilik dúkenderimen, azyq-túlik bazarlarymen saýda ústemesin 10 paıyzdan arttyrmaýǵa me­mo­randýmǵa qol qoıyldy. Jam­­byl, Ońtústik Qazaqstan, Qyzylorda jáne Qostanaı oblystarymen óńiraralyq koope­rasııa aıasynda negizgi azyq-túlikti tolyqtyrýǵa  forvardtyq kelisimshart ja­salǵan. О́ńirde 33 áleýmettik azyq-túliktiń baǵasy turaqty qoljetimdi deńgeıde ustalýda.

О́skemennen – Dýman ANASh

Halyqty azyq-túlikpen qamta­masyz etýmen birge taýardy tómen baǵamen satý da ózekti. Bul tarapta О́skemen qalasy ákimdigi arnaıy jumystar júrgizýde. Búginde saýda nysandarynyń jetekshileri­men kelisý barysynda 24 áleýmettik bólim uıymdastyrylyp otyr. Munda áleýmettik mańyzy bar taǵam ónimderiniń ústemesi 10 paıyzdan aspaıdy. Bul bólimder qalanyń iri saýda ortalyqtary sanatyndaǵy «KP «Torg» JShS («Kolos», «Samal», «Volna», «45-shi gastronom»), «Rıdder» JShS,  «Tehmarket» dúkenderi, «Jár­dem», «Dına», «Zarechnyı», «Dostyq» bazarlarynda ornalasqan. Qala turǵyndaryna qol­jetim­di baǵalarmen ónimderdi satý bo­ıynsha  taýar óndirýshilermen, kásipkerlermen, bazarlarmen, tolaıym satýshylarmen jáne dúkendermen memorandýmdar jasalýda.  Nan baǵasyn turaqtandyrý maqsatynda О́skemen qalasy ákimdigi glýbokoelik «Shahan Ata» PKF» JShS  naýbaıhanasymen ke­lisim jasady. Aǵymdaǵy jyldyń qyrkúıek aıynda «Járdem» bazary aýmaǵynda qala ákimdiginiń qoldaýymen «Bokov» fırma­lyq saýda núktesi ashyldy. Onda makaron ónimderiniń alýan túri, unnyń ár túrli suryptary, qant, shaı, jarma túrleri naryqtan tómen baǵalarmen halyqqa usynylýda. «Fresh market» saýda orta­lyǵy, «Metallýrgterdiń máde­nıet saraıy» aýmaqtarynda tur­­­ǵyndardy 10-15 paıyzdyq tó­men baǵalarmen qamtamasyz etý maqsatynda apta saıyn senbilik jármeńke uıymdastyrylýda.