Ýran saqtaý qaýipsizdigi qamtamasyz etiledi

Keshe Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalyǵymen palatanyń kezekti jalpy otyrysy boldy. Kún tártibine sáıkes qaralǵan máselelerdiń ishinde Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttik (MAGATE) arasyndaǵy Qazaqstanda Tómen baıytylǵan ýran bankin qurý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy depýtattardyń nazaryn ózine kóp aýdaryp, uzaq talqylandy. Zań jobasy týraly Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev baıandama jasady. Tómen baıytylǵan ýran banki (TBÝB) MAGATE-ge múshe elderiniń atom stansalaryna ıadrolyq otyndy kepil­di túrde jetkizýdi qamtamasyz etý úshin agenttiktiń qoldaýymen qoıma retin­de qurylady. Ol MAGATE-ge múshe el­derdiń birine ornalasady. Agenttik ondaı elge tómendegideı talaptar qoıady: ıadrosyz mártebege ıe bolýy kerek; tıisti ınfraqurylymdary bolýy shart; MAGATE-niń senimine jáne eksporttyq baqylaýdyń júıesine ıe bolýy kerek; Qazaqstan osy talaptardyń údesinen tabylǵan. Sonymen qatar, Qazaqstannyń joǵary baıytylǵan ýrandy beıbit maq­sattarǵa qoldanylatyn tómengi baıy­tylǵan ýran túrine qaıta óńdeı alatyn tájirıbesi bar. 2009 jyly Prezıdent N.Nazarbaev Qazaqstan óz aýmaǵynda osyn­daı bankti ornalastyrý múmkindigi bar ekenin málimdegen. Bankti ornalas­ty­rý úshin eki alań usynylǵan. Olar О́s­kemen qalasynda ornalasqan Úlbi metallýrgııa zaýyty jáne burynǵy Semeı ıadrolyq synaq polıgony. Osylardyń ishinen MAGATE-niń ma­mandary Úlbi metallýrgııa zaýytyn tań­dap­ty. 65 jyldyq óndiristik tarıhy bar bul ká­siporyn 45 jyldan beri osyndaı ma­te­rıaldarmen de jumys isteıdi eken. TBÝB tikeleı MAGATE-niń ıeliginde jáne onyń tikeleı baqylaýynda bolatyn kórinedi. Ákelinetin ýrannyń kólemi 90 tonna, olar 60 sılındrde saqtalady. Mınıstrdiń aıtýyna qaraǵanda, odan álemdik naryqta daǵdarys týyndaǵan kezde ǵana tómen baıytylǵan ýran alynady. Qorytyndy sózinde Q.Bozymbaev TBÝB-tyń bizdiń elimizde ornalastyrylýy – elimizdiń ıadrolyq qarýdy taratpaý rejimine qosylǵan asa mańyzdy úles eke­nin atap ótti. Suraq berý rásimi bastalǵanda alǵashqy sózdi depýtat Serik Seıdýmanov alyp, TBÝB-tyń kelýi Qazaqstan bıýdjetine qo­symsha júkteme emes pe, sonymen qatar, basqa elderde TBÝB bar ma dep sura­dy. Mınıstr TBÝB-tyń barlyq shyǵyn­dary MAGATE-niń moınynda ekenin aıtty. Al ekinshi suraqqa – TBÝB Reseı aýmaǵynda da bar ekenin kóldeneń tartty. Biraq ol Reseı Federasııasynyń menshigi eken. Depýtat Aıgúl Nurkına Májilis otyrysyna qatysyp otyrǵan Úlbi metallýrgııa zaýytynyń dırektory Aleksandr Hodanovtan zaýytta ýrandy saqtaý qaýipsizdigi qalaı qamtamasyz etiletinin surady. Bizdiń kásiporynymyzǵa ákelingen ýrannyń qaýipsizdigi tolyq saqtalady. Iаdrolyq qoıma zaýyttyń aýmaǵynda ornalasqan, al ony tutastaı Ulttyq ulan kúzetedi. Zaýyt aýmaǵyna qosymsha qorshaý turǵyzyldy, dep jaýap berdi dırektor. Depýtat Ýálıhan Qaınazarov ıadrolyq materıaldardy saqtaý barysynda apat oryn alsa, ony sóndirý múmkindigi qarastyrylǵan ba dep surady. Oǵan mınıstr mundaı jaǵdaıǵa qajetti qural-jabdyqtar Úlbi zaýytynda burynnan bar ekenin aıtty. MAGATE tarapynan da osyndaı jaǵdaıdyń aldyn alatyn jańa tehnıkalar jetkizilmekshi eken. Osy jerde mınıstr kóp adam bile bermeıtin bir fakt týraly aıtty. Onyń aıtýyna qaraǵanda, Úlbi zaýytynda tómen baıytylǵan ýran 40 jyldan beri sılındrlerde saqtalyp keledi eken. Sondyqtan bul kásiporynnyń ýrandy saqtaý tájirıbesi ábden qalyptasqan, dedi ol. Depýtat Vasılıı Oleınık TBÝB Shyǵys Qazaqstannyń ekologııalyq ahýa­lyna zardabyn tıgizbeı me dep surady. Oǵan Q.Bozymbaev qaýipsizdik máseleleri tolyqtaı eskerilgenin jetkizdi. Depýtat Murat Temirjanov Kelisimde Qazaqstan jaǵy osy jumysqa tartylatyn barlyq qazaqstandyq personaldardyń shyǵynyn kóteredi dep jazylǵan. Sonda olar qansha adam bolady, olardyń eńbekaqy qory belgilendi me, qansha jańa jumys oryndary ashylady dep surady. Oǵan mınıstr Qazaqstannyń qoımalardy jylytý, elektrmen jabdyqtaý, kúzetpen qamtamasyz etý shyǵyndaryn ǵana óz moınyna alǵanyn aıtty. Al zaýyt dırektory A.Hodanov jańadan jumys oryndary ashylmaıtynyn, barlyq qyzmetti zaýyttyń óz personaly atqaratynyn jetkizdi. О́ıtkeni, 60 sılındr bir-aq joly jetkizilip, qoımaǵa qoıylady, oǵan qosymsha jumysshylardyń keregi joq, dedi ol. Osyndaı uzaqqa sozylǵan suraqtardan soń qosymsha baıandamany Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komı­te­tiniń múshesi Iýrıı Tımoshenko jasady. Shaǵyn talqylaýdan keıin zań jobasy tolyǵymen maquldandy. Osy kúni palata Jer kodeksiniń jekelegen normalarynyń qoldanysyn jáne oǵan ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly 2015 jylǵy 2 qarashadaǵy zańnyń qoldanysqa engizilýin toqtata turý týraly 2016 jylǵy 30 maýsymdaǵy zań­ǵa ózgerister engizýge baılanysty zań jo­basy boıynsha qorytyndy ázirleý merzimin belgiledi. Sonymen birge, qarsy barlaý qyzmeti, probasııa, sondaı-aq, daktıloskopııalyq jáne genomdyq tirkeý týraly jáne olarǵa ilespe zań jobalaryn jumysqa qabyldady. Kún tártibindegi máseleler qaralyp bolǵan soń birneshe depýtat ortalyq atqarý organdaryna ózderiniń depýtattyq saýaldaryn jarııalady. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»