Tórt kún tútin basqan О́skemenniń ókpesi endi ashylǵanymen, turǵyndardyń tamaǵy qyryp, áli kúrk-kúrk jótelip júr. Degenmen dárigerler tútinnen tamaq kúıgen turǵyndar qabyldaýǵa kelmegenin aıtady. Tipti tamaq kúıý degen dıagnozdyń qoıylýy da sırek kórinedi. Kúnderdiń kúni ekonomıka dep júrip, ekologııamyzdy qurtyp almaımyz ba?
Álbette, býdaq-býdaq tútin shyǵyp jatqan zaýyttardy basqa orynǵa kóshirip jiberý múmkin emes. Qystyń kúni táýligine myńdaǵan tonna kómirdi kúl etetin jylý qazandyqtaryna da tosqaýyl bola almaımyz. Jasyl júıege kóshý-kóshpeýimiz búginginiń suraǵy bolǵanymen, jaýaby bolashaqta. Qazirgi jaǵdaıda ne isteýimiz kerek? Turǵyndar dabyl qaqqanymen, óndiris oshaqtary damyl tappaıdy.
Iá, bul taqyrypty qalaı qaýzasaq ta, núktesin qoıa almaımyz. Bar alańdaıtynymyz – halyqtyń densaýlyǵy. Osy joly jel turmasa, tútin tunatyn О́skemende qolaısyz meteorologııalyq kún raıynda sabaq qashyqtan oqytylyp, oqýshylardy saqtandyrýǵa barynsha tyrysty. Aıta keteıik, byltyr oblys ákimdigi men óndiris oryndarynyń basshylary ekijaqty memorandýmǵa qol qoıysqan. Iаǵnı qandaı da ekologııalyq buzýshylyqtan kúmán týsa, arnaıy mamandar kez kelgen ýaqytta belgili óndiris oshaǵyna esh kedergisiz tekserý júrgize alady. Bul joly ekologııa departamenti ne isteı aldy?
Oblys ákimdigi usynǵan aqparatqa kóz salsaq, qolaısyz meteorologııalyq jaǵdaılar kezeńinde memorandýmǵa sáıkes ekologııa departamenti eki táýlik boıy kásiporyndardyń sanıtarlyq-qorǵaý aımaqtarynda úzdiksiz monıtorıng júrgizip, atmosferalyq aýanyń lastaný kózin anyqtaý maqsatynda tekserister júrgizdi. Biraq júrgizilgen ólsheýler nátıjeleri boıynsha kásiporyndardyń qyzmetine tikeleı qatysty shekti ruqsat etilgen konsentrasııalardyń asyp ketý faktileri tirkelmedi. Osyǵan baılanysty kásiporyndardyń óndiristik kózderinde qosymsha ólsheýler júrgizilgen joq.
Eger sanıtarlyq-qorǵaý aımaqtarynda ekinshi táýlikte de shekti ruqsat etilgen konsentrasııalardyń asyp ketýi anyqtalsa, memorandým sheńberinde ýákiletti memlekettik organdardyń qatysýymen arnaıy komıssııa qurylady. Komıssııa yqtımal lastaýshy kásiporynǵa baryp, jaǵdaıdy jan-jaqty zerdelep, qoldanystaǵy ekologııalyq zańnamaǵa sáıkes tıisti sharalar qabyldaıdy.
Mamandardyń aıtýynsha, jeldiń bolmaýynan Ertis pen Úlbi ózenderinen kóterilgen bý tútinmen aralasyp, qalanyń ústin tumshalaǵan. Mundaı kúnderi keıbir kásiporyndar óndiris kólemin, shyǵaryndylardy azaıtýǵa tyrysty.
«Qazirde mamandar aýa sapasy nasharlaǵan jaǵdaıda iri kásiporyndarǵa kez kelgen ýaqytta tekserý júrgize alady. Biraq jeke úılerdegi peshter, jylý ortalyqtary men kólikter qalpynsha jumys isteı beredi. Ádette jel bolmaı, qaladaǵy tútin tarqamaıdy», deıdi oblystyq ekologııa departamentiniń baspasóz hatshysy Arýjan Musahanova.
Aıta keterligi, aýany iri zaýyttar ǵana lastap jatqan joq. Mamandardyń málimetinshe, jylyna aýaǵa 160 myń tonna zııandy zattar taralady. Onyń 50 myńy ǵana kásiporyndarǵa tıesili. Al qalǵany – avtokólik tútini men jer úılerdegi peshten shyǵatyn qaldyqtar. Bul shyǵaryndylardyń adam densaýlyǵyna qanshalyqty qaýipti ekenin ekologter jańa mobıldi zerthananyń kómegimen anyqtap ta kórgen. Anyqtalǵandaı, qaladaǵy eń las aýdan – Menovnoe shaǵyn aýdany.
«Shań-tozań ókpege enip, qan aınalymy arqyly búkil aǵzaǵa taraıdy. Uzaq ýaqyt onymen tynystaǵan jaǵdaıda júrek-qan tamyrlary aýrýlary týyndaýy múmkin. Jergilikti bılik jeke sektordy kezeń-kezeńimen ortalyq jylý júıesine qosýdy josparlap otyr. Bul maqsatta shaǵyn qazandyqtar salý kózdelgen», deıdi ekologııa departamenti zerthanasynyń jetekshisi Farhat Knasılov.
Jalpy, dárigerler О́skemen aýasynyń adam densaýlyǵyna bálendeı zııany joq desedi.
«Aımaqtyń densaýlyq saqtaý uıymdarynda «ıngalıasııalyq aýadaǵy hımııalyq zattardyń áserinen týyndaǵan joǵarǵy tynys joldarynyń zaqymdanýy» dıagnozy tirkelgen emes. Qazir bıylǵy jyldyń ótken kezeńinde joǵarǵy tynys joldarynyń aýrýlary týraly statıstıkalyq aqparatty taldaý jónindegi jumys júrgizilip jatyr», deıdi oblystyń bas terapevi Mıhaıl Býgaısov.
Demek, qalany qalyń tuman basqanymen, kórsetkish shekti deńgeıden asqanymen, turǵyndardyń alańdaýyna negiz joq. Qolaısyz meteojaǵdaıda tumshalanyp úıge qamalǵannan basqa amal joq. Aıta ketelik, byltyr uzyn sany 112 kún meteoqolaısyz jaǵdaı bolǵan. Qala ákimdigi aýanyń lastanýyn azaıtý maqsatynda jeke turǵyn úılerdi ortalyqtandyrylǵan qazandyqtarǵa qosyp, 12 elektrobýs satyp alýdy kózdep otyr.
О́SKEMEN