Iýrıı Melnıkov: Qurama qurysh qalpyn saqtap qalady

О́tken jyldyń Qazaqstannyń sport álemindegi aıtýly oqıǵasynyń biri Aýyr atletıka quramasy tizginin 22 jyl ustaǵan, osy jyldarda komandany 6 Olımpıadaǵa bastap baryp, 5 altyn, 5 kúmis, 1 qola medalǵa qol jetkizgen bas jattyqtyrýshy Alekseı Nıdiń otstavkaǵa ketýi boldy. Jyldyń sońǵy aıynda onyń ornyna Qazaqstannyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy Iýrıı Melnıkov keldi. Biz jyl almasar shaqta onymen az-kem áńgime quryp úlgerip edik. – Iýrıı Alekseevıch, siz úshin bul taǵaıyndaý tym tosyn bolyp shyqqan joq pa? – Olaı dep oılamaımyn. Men taǵaıyndaýǵa deıin respýblıka quramasy sapyna uzaq jyldar boıy úzdik aýyr atletter daıyndap berip kele jatqan Ońtústik Qazaqstan oblysynda qyzmet ettim. 1994 jyldan elimiz ulttyq quramalary jattyqtyrýshylar shtaby quramyndamyn. Al 2000-jyldary eki komanda tiz­gini bir qolǵa alynǵanǵa deıin elimizdiń áıelder quramasynyń bas jattyqtyrýshysy boldym. – Iá, eki birdeı shákirtińiz – Sergeı Kopylev pen Vıacheslav Nıý 1994 jyly Hırosımada Azııa oıyndarynyń chempıony atandy ǵoı. – Durys aıtasyz. Bul Qazaq­stan sportshylary qatysqan birinshi Azıada bolatyn. Osynda respýblıka aýyr atletteri úsh altyn medal alsa, solardyń ekeýin men shyǵardym. Al úshinshi altyn júldeniń ıesi – semeılik Andreı Makarov Atlantadaǵy Olımpıadadan keıin Shymkentke kóship kelip, meniń qaramaǵymda jattyqty. Bulardan basqa, Beıjiń Olımpıadasynyń kúmis júldegeri Anna Vajenına, Azııanyń chempıondary Baqyt Ahmetov pen Tatıana Hromova meniń shákirtterim boldy. Buǵan qosatynym, quramadaǵy atlet­terdiń barlyǵyn bile­tinmin. Keıbirimen tipti jeke qarym-qatynasym da bar edi. Meniń kandıdatýramdy Aýyr atletıka federasııasy da, Shtat­tyq ulttyq komandalar men sport rezervi dıreksııasy da, Jattyqtyrýshylar keńesi de bekitti. Ol Qyzylordada aýyr atletıkadan Qazaqstan kýbogy úshin jarys ótip jatqan kezde oryn aldy. Demek, eshteńe de oılamaǵan jerden bolǵan joq. – Jumys barysynda qura­manyń burynǵy basshysy Alekseı Nımen keńesip alatyn kezińiz bola ma? – Men osy jyldardyń bá­rinde onymen qoıan-qoltyq birge jumys jasastym. Alekseı Nı respýblıka aýyr atletteriniń álemdegi eń myqtylar qatarynan tabylýy jolynda orasan zor jumystar atqardy. Ony umytýǵa bolmaıdy. Meniń mindetim endi komandany sol deńgeıden túsirmeý bolmaq. Álbette, kerek kezinde keńesýden qashpaımyn. Meni Alekseı Gennadevıchtiń qalyptasqan jaǵdaıǵa qaraı tez sheshim qabyldap, erlershe ornyn bosatyp ketkeni rıza etti. Qazirgi turǵydan budan artyq qadam bolmas edi. Biraq mamandar men jankúıerler meniń bireýdiń arqasynda kún kórýdi kózdep otyrmaǵanymdy jaqsy uǵynsa degen oıdamyn. Men munda bárin jan-jaqty oılastyryp, óz betimshe jumys jasaýǵa táýekel etip kelgen adammyn. – Sol jumystardyń negiz­gisi qandaı bolmaq? Sizdiń al­dy­ńyzǵa qandaı mindetter qoı­ylyp otyr? – Ondaı mindetter kóp. Onyń birinshisin – komanda qýatyn qazirgi deńgeıinen túsirmeý eke­nin joǵaryda aıtyp óttim. Negizi, munyń da aldynda turǵan asa mańyzdy bir tapsyrma bar. Ol – dopıngimen kúres. Osy zulym zalaldy túbirimen joıyp, onyń qursaýynan aman shyǵý birinshi kezektegi mindet bolady. Men bul kesapatta atletterdiń kinálary joq dep esepteımin. Buǵan solardy teksergender aıypty. Segiz jyldan keıingi dúrligis osyǵan aıǵaq. Sodan keıingi kezekte nátıjeli óner kórsetý tur. Muny da oıdaǵydaı etip jasaýǵa bolady. Men qazir qırap qalǵan astaýdy qolymda ustap turǵan joqpyn. Burynǵy dańqty komandanyń negizi, qańqasy bar. Tek sony jańasha, jańa sportshylarmen jańǵyrtyp, jalǵastyra bilýimiz kerek. Qurama qalaı degende de óziniń kúreske daıyn qurysh qalpyn saqtap qalatyn bolady. – Iýrıı Alekseevıch, biz mu­nyń alǵy adymyn qu­ra­ma­nyń sizdiń basshyly­ǵy­ńyz­ben osy kezge deıin eki bir­deı ja­rystan – Azııa kýbogy men Qatar halyqaralyq kýbogy úshin týr­nırlerge qaty­sýynan kórip otyrmyz. – Atalmysh jarystar bir elde bir mezgilde qatarlasa ótti. Onyń Qatar kýbogy úshin jarysyna bizden tek 19 jasar Selımhan Abýbakarov qana qatysty. Nátı­jesinde, ol úshinshi oryn aldy. Al Azııa kýbogy úshin saıysqa qatysqan eki atletimizdiń ekeýi de altyn medalǵa qol jetkizdi. Atap aıtqanda, 75 kılodan aýyr salmaqta Aleksandra Aborneva aldyna jan salmasa, 77 kıloǵa deıingi salmaq dáre­jesinde 21 jastaǵy Aıdar Qazov top jaryp shyqty. Degenmen, bul dodany deńgeıi jaǵynan asa bir kúshti boldy dep aıta almaımyn. Sebebi, jyldyń sońy bolǵasyn, oǵan Olımpıadadan keıin birshama tynyǵyp alýdy jón kórgen kóptegen saıyp­qyran sańlaqtar qatysa qoıǵan joq. Biraq, bul báribir bizdiń atletterdiń daıyn­dyqtary deń­geıine shúbá keltire almaıdy. – Endi qurama quramy qat­ty ózgeriske túse me? – Bıylǵy jazda dopıng daý­ynan keıin birqatar ziltemir­shilerimiz sporttyq mansaptaryn toqtatatyndary týraly málim­deme jasap qoıdy. Osyǵan oraı komanda quramyn bir­shama jasarta túsý úderisiniń qolǵa alynatyny anyq. Eń birinshi kezekte jasóspirimder men jastar quramalary sapynda tabysty óner kórsetip kele jatqan ulandarǵa nazar aýdarylady. Olardyń arasynda meniń shákirtim Nadejda Nogaı men Albert Lınder de bar. Sonymen qatar, biz dopıngpen aıyptalǵandar arasynan kimniń qansha ýaqyt­qa dıskvalıfıkasııaǵa ushy­raıtynyn áli bile almaı otyrmyz. Munyń ózi aldaǵy josparǵa tikeleı áser etedi. Jaǵdaı qalaı bolyp qalyptasqanda da, biz Zúlfııa Chınshanlodan úmitimizdi úze qoımaımyz. Onyń aıtar sózi áli taýsylǵan joq, áli de talaı básireli básekelerde top jarady dep oılaımyn. –  Ulttyq quramanyń 2017 jylǵy josparlary qandaı? – Bul jyly birneshe mańyzdy jarystar ótedi dep josparlanyp otyr. Sonyń birinshisi – sáýir aıynda Ashhabadta ótetin Azııa chempıonaty. Budan ári Ýnıversıadaǵa qatysamyz. So­syn AQSh-tyń Anahaım qala­synda jalaý jelbiretetin álem chempıonaty tur. Biz qazirdiń ózinde 2018 jyly kerege keretin Azııa oıyndary men 2020 jylǵy Olımpıadaǵa lısenzııa bóletin álem chempıonatyna daıyndyq júrgizip jatyrmyz. – Quramanyń quramy, onyń birinshi nómirli atletteri belgili me? Aldaǵy Olımpııa oıyndarynda kimderge úmit artasyzdar? – Birinshi nómirli atletter Azııa kýbogy kezinde-aq bel­gilenip qoıylǵan. Olar ǵana emes, ekinshi nómirli ziltemirshiler de belgili. Osy tusta jastar quramasynan biraz sportshy osynda aýystyryldy. Olardyń ekeýin joǵaryda aıtyp óttim. Ras, olar aýyr atletıka úshin áli jas. Sonda da bolsa, bul býyndy da tárbıeleı bastaýymyz kerek. Al negizgi salmaq Rıoda óner kór­setken tájirıbeli tolqynǵa salynady. – Ilıa Ilınniń sporttyq mansapty aıaqtaǵany týraly ne aıta alasyz? – Men Ilıanyń zamanynan asyp týǵan asa talant ekenine ımandaı senemin. Ol – júz jylda bir ret týylatyn tulǵa. Árıne, mundaı lıderdiń quramada bolǵany bizge úlken demeý bolar edi. Onyń bizdiń sapymyzdan tabylyp qalatynynan áli de úmittimiz. Buǵan qosatynym, meni Ilıanyń osy kúnderi ózin ustaý máneri qatty rıza etti. Ishi ıt tartqandaı bolyp jat­sa da, ol bylaıǵy jurtqa pá­len­deı syr bere qoımady. Bárine aqylmen keldi, parasat turǵy­synan qarady. Ol óziniń osy kezde barynsha tárbıeli jigit ekenin anyq kórsetti. Ishki mádenıeti óte joǵary adam ózge bireýler sııaqty bolyp jatqan zobalań úshin quramanyń bas jattyqtyrýshysyn aıyptaǵan joq. Báleniń bárin áldekimge qaraı aýdaryp, laı sýdy sonyń ústine tóge salǵan joq. Mine, naǵyz azamat degen osyndaı bolady! – Jańa jylda sport jan­kúıerleri úshin qandaı tilek bildirer edińiz? – Barsha qazaqstandyqtarǵa birinshi kezekte zor densaýlyq tileımin. Eń bastysy da osy ǵoı. Deni saý adamnyń jany da jadyrap júredi. Osynyń nátı­jesinde elimizdiń qaryshtap damı berýine bárimiz laıyqty úles qosa beretin bolaıyq. – Áńgimeńizge rahmet! Áńgimelesken Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan»  ASTANA