ishki naryqtyń suranysyn óteıtin bolady
Osydan birneshe jyl buryn elimizde álemdik astyq derjavasyna aınalý týraly uran kóterilgen-di. Agrarlyq sektordyń ónimdiligin arttyrýǵa bıýdjetten de, jekeleı ınvestorlardyń tarapynan da qyrýar qarajat salynyp, sonyń arqasynda astyq eksporty jylyna 9 mıllıon tonnadan asyp túsken edi. Sóıtip, dúnıe júzi boıynsha alǵashqy ondyqqa enip, halyqtyń jan basyna shaqqandaǵy astyq kólemi boıynsha Avstralııa, Reseı, Kanada sııaqty alpaýyttardyń ózin artta qaldyrǵan bolatynbyz.
Alaıda, qazirgi tańda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń alǵa qoıyp otyrǵan maqsatynda azdaǵan ózgerister bar. Ony, birinshiden, agrarlyq sektordy bir ǵana salaǵa baılap qoımaı, ártaraptandyrýǵa baǵyttaý dep túsingen jón. Ekonomıkany ártaraptandyrýdyń mańyzy qanshalyqty zor bolsa, ol aýyl sharýashylyǵy úshin de sonshalyqty mańyzǵa ıe. Sol úshin de 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan agroónerkásip keshenin damytýdyń memlekettik baǵdarlamasynyń aıasynda bıdaı alqaptarynyń kólemin azaıtý qarastyrylǵan. «Bul ne úshin kerek?» degen saýal týyndaıtyny túsinikti. Soǵan toqtalyp kóreıik.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginen alynǵan derekter boıynsha, jyl saıyn elimizde 2-3 mıllıon tonna astyq qory qajetti mólsherden artylyp qalady eken. Bul ónimdi durys eseptemeýden týyndaıtyn artyq shyǵyn ekeni túsinikti. Demek, astyqty alqaptardyń kólemin azaıtý arqyly basqa daqyldarmen arasynda tepe-teńdik ornatýǵa qadam jasalsa quba-qup!
Ekinshiden, jalpy ósimdik sharýashylyǵyna bólinetin memlekettik sýbsıdııanyń tórtten bir bóligi astyq sharýashylyǵynyń úlesinde. Esesine, onyń tıimdiligi basqa suranysqa ıe daqyldarǵa qaraǵanda birshama tómen. Sol úshin de aldaǵy ýaqytta bıdaı alqaptaryna tıimdiligi joǵary ári suranys kóp maı daqyldary, júgeri, tary, qyzylsha, qant qyzylshasy, suly jáne basqalaryn ekken jón. Sáıkesinshe, astyqty shıkizat kúıinde shetelge shyǵarǵannan góri, ishki naryqtaǵy óńdeýshi salany shıkizatpen qamtýǵa múmkindik kóbeıedi. Iаǵnı, naryqty daıyn ónimmen qamtýǵa jol ashylady. О́simdik maıy, qant syndy negizgi tutyný taýarlarynyń eksporty kemıdi. Bul aýyl sharýashylyǵyn ártaraptandyrýdyń aıqyn kórinisi bolmaq.
Taǵy bir aıta keterligi, bıylǵy jyly elimiz un eksporttaýdan álem boıynsha alǵashqy úshtikke enipti. Bul, árıne, úlken jetistik. Sonymen birge, ishki naryqty daıyn un, makaron ónimderimen qamtamasyz etý ekonomıkalyq jaǵynan tıimdirek ekeni de dáleldenip otyr.
Úshinshiden, mal azyǵyn kóptep ósirýge múmkindik týmaq. Iаǵnı, bıdaı alqaptarynyń kólemin azaıtý mal sharýashylyǵynyń damýyna da yqpal etýge tıis. Bul oraıda, agroónerkásip keshenin damytý baǵdarlamasy boıynsha mal sharýashylyǵynyń tıimdiligin arttyrý basty baǵyttardyń biri ekenin eske sala ketken jón.
Sóz basynda Qazaqstannyń álemdik astyq derjavalarynyń birine aınalýǵa talpynǵany týraly aıtqan edik. Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń birinshi orynbasary Qaırat Aıtýǵanovtyń aıtýynsha, bıdaı alqaptarynyń kólemi kemigenimen, astyq derjavasynyń áleýeti saqtalýǵa tıis. Oǵan qol jetkizilgen kórsetkishter de múmkindik beredi.
– Bıylǵy jyly astyqtyń jalpy jıyny 23,7 mıllıon tonnany qurady. Bul byltyrǵy jylǵy kórsetkishten 3 mıllıon 900 myń tonnaǵa artyq. Ortasha túsim 15,4 sentnerge jetti. Bolashaqta egistik kólemi azaısa da, ónim kólemi men sapasyn arttyrýǵa múmkindigimiz bar. Ol úshin alqaptardy tyńaıtý, tuqymdardy asyldandyrý, aýylsharýashylyq tehnıkalaryn jańartý, sharýashylyqta ozyq tásilderdi qoldaný syndy sharalar qolǵa alynyp jatyr.
Elimizde jyl saıyn 3 mıllıon tonnaǵa tarta bıdaı artyǵymen qalatynyn bilesizder. Endi sonyń ornyna basqa da daqyldardy ósirý kózdelip otyr. Sebebi, elimizde osy sanattaǵy ónimderdiń tapshylyǵy qatty baıqalýda, – dep jaýap berdi mınıstrdiń birinshi orynbasary.
Q.Aıtýǵanovtyń aıtýynsha, buryn bıdaımen aınalysqan, endi basqa daqyldy egýge kóshetin sharýalardyń alańdamaýyna bolady. Sebebi, buryn bıdaı satyp alyp kelgeni sııaqty, mınıstrlik maıly daqyldardy da memlekettik qorǵa satyp alýǵa ázir.
Úkimettiń qolǵa alǵan sharýalarynyń baǵyt-baǵdaryna bir qarap, aldaǵy ýaqyttaǵy munaıymyz da, gazymyz da aýyl sharýashylyǵy bolýǵa tıis ekenin birden baıqaýǵa bolady. Bul oraıda, mal sharýashylyǵymen qatar, astyq sharýashylyǵyna da erekshe kóńil bólinip otyr. Qalaı degende de, Qazaqstan syndy astyq derjavasy úshin agrarlyq sektordy ártaraptandyrý qajetti qadamdardyń biri bolmaq.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»