Terrorızm men ekstremızm - kez kelgen el úshin úlken qater

Álemdik deńgeıde kún tártibinen túspeı turǵan ekstremızm men terrorızmge qarsy kúres bizdiń elimizde de keńinen júrgizilýde. Quqyq qorǵaý organdary tarapynan júzege asyrylyp jatqan is-sharalar da az emes. Ony Ulttyq qaýipsizdik komıteti qyzmetkerleriniń elordada ekstremızm jáne terrorızmge qarsy kúres máseleleri talqylanǵan jıynda keltirgen málimetterinen kórýge bolady. Derekterge qaraǵanda, elimizdiń tıisti quqyq qorǵaý organdary 2011 jyldan beri aldyn ala daıyndalǵan ekstremıstik baǵyttaǵy 64 aktiniń jolyn kesken. О́tken jyly osyndaı toǵyz aktige tosqaýyl qoıylǵan. Sondaı-aq, adamdar kóp jınalatyn jerlerge terrorıstik shabýyldar uıymdastyrýǵa jol berilmepti. Aýǵanstan, Sırııa, Irak, t.b. elderde tutanǵan qarýly qaqtyǵystar áli basylar emes. Osy elderdiń birqatar aý­maqtarynda halyqaralyq terrorıstik uıymdar erkin áreket etedi. Onyń ús­tine, sol uıymdardyń «bolashaq» ter­ro­rısterdi daıyndap, olardy belgili bir núktelerge oıran salýǵa baǵyttap oty­ratyn lagerleri de bar. О́kinishke qa­raı, solardyń arasynan bizdiń eldiń adas­qan azamattary da kezdesip qalady. Qaýip­sizdik qyzmetiniń júrgizgen is-shara­larynyń nátıjesinde jat aǵymǵa erip, aldanyp qalǵan 45 qazaqstandyq eli­­mizge qaıta oraldy. Sonymen birge, 33 aza­matymyz óz erikterimen qaıtyp keldi. Ekstremızm jáne terrorızm sıpa­tyn­­­daǵy áreketter aýyr qylmys­tar­­ǵa jatady. Oǵan qatysy barlar­ zań ta­lap­taryna sáıkes jazalanýy­ tıis. Ult­tyq qaýipsizdik komı­teti­niń­ má­limetteri boıynsha, soń­ǵy bes jyl ishin­de terrorıstik jáne dinı-eks­t­re­mıstik sıpattaǵy qyl­mys­­tar ja­­sa­ǵany úshin 445 adam bas bos­tan­dy­ǵy­nan aıyrylǵan. Al ótken jyly 25 adam sottalǵan, qa­zir­gi kezde 50-ge jýyq adam tergeý ızolıa­to­­rynda otyr. Sırııa – Irak aımaǵyndaǵy qarý­ly janjaldar saldary búginde Taıaý­ Shyǵys elderiniń kópshiliginde ter­ror­ıstik belsendilik qaýpin kúsheıte tú­sýde. О́ıtkeni, terrorshylardyń qata­ry túrli elderden keletin jańa top­­t­armen tolyǵýda. Joǵaryda aıtqa­ny­­myzdaı, olardyń ishinde Qazaqstan aza­mattary da kezdesedi. Quqyq qorǵaý or­gandary olardy alǵan betterinen qaı­tarý úshin naqty is-sharalardy qol­ǵa alyp ta jatyr. Mysaly, ulttyq qaýip­siz­dik or­gandary sońǵy bes jylda 559 qazaq­stan­dyqty terrorıstik bel­sen­diligi joǵary aı­maqtarǵa ketýden alyp qaldy. Qazirgi kezde qarýly janjaldar bo­lyp jatqan jerlerden óz otan­da­ryna oral­ǵandardyń qoǵamǵa qaýip tý­ǵyza­ty­­ny belgili. Sebebi, olardyń kóp­shi­ligi óz­deriniń ustanǵan radıkaldy kóz­­qara­synan birden aryla qoımaıdy jáne olar túrli ádis-tásilderdi jaq­sy meńgergen, tájirıbeleri bar. Son­dyq­tan, qaýipsizdik organdary ondaılar tarapynan terrorıstik aktiler jasalý qaýpi joǵary ekenin joqqa shy­ǵar­maı­dy. Al terrorlyq áreketter bel­sen­­di aımaqtarda qalyp qoıǵandar ra­­dı­kalızm ıdeıalaryn taratýmen qatar, kópshilik arasynda alaýyzdyq týdyryp, qataryna jańa adamdar tartýmen de aınalysady. Sońǵy jyldary zalalsyzdandy­ryl­ǵan radıkaldy top­tardyń bir bóligi halyqaralyq terrorıstik uıymdar jetekshileriniń nus­qaý berip, jol kórsetýimen áreket ete bastady. Qalǵan bóligi ózderiniń qyz­metin aqparattyq nasıhat túrinde jalǵastyrýǵa kóshti. Sondyqtan, bú­ginde Internet jelileri boıynsha ra­dıkaldy ıdeologııanyń taralýy ne­gizgi problemanyń biri bolyp otyr. Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń máli­met­terine qaraǵanda, qazirgi kezde di­nı-ıdeologııalyq jáne terrorıstik áre­ketterdiń ádis-tásilderin oqytyp-úı­retetin ınternet-resýrstar jelisi kó­beıip ketti. Oǵan tosqaýyl qoıý úshin memleket tarapynan kezek kút­tir­­meıtin qosymsha sharalar qa­ras­tyrylýy kerek. Olardyń ba­r­­ly­­ǵy zańnamalyq deńgeıde she­shi­lgeni jón. Osyǵan baılanysty Mem­le­ket bas­shysy Qazaqstan hal­qyna arnalǵan Joldaýyn­da «Dinı eks­tremızmdi nasıhat­taý­dyń aldyn alý, ásirese, ınternet pen áleýmettik jelide onyń jolyn kesý jumysyn júrgizý kerek. Qoǵam­da, ásirese, dinı qarym-qa­tynas sala­syn­­daǵy radıkaldy kóz­qarasqa baı­la­­nysty kez kelgen áre­ketke «múlde tóz­­beýshilikti» qalyp­tas­tyrý kerek», dep atap ótti. Birqatar memleketterde bolǵan ter­ror­­lyq shabýyldar kórsetkendeı, sońǵy jyl­­dary adamdar kóp shoǵyr­lanatyn saý­da, demalys jáne oıyn-­saýyq oryn­da­ry, sondaı-aq, iri­ kólik nysandary eks­­tremıster men­ terrorshylardyń ny­­sa­na­syna aınala bastaǵany jasyryn emes. Bul bizdiń elde de qyraǵylyqty ba­rynsha kúsheıtýdi talap etedi. О́ıt­keni, elimiz­de jolaýshylarǵa kúndiz-túni qyz­met kórsetetin 20 áýejaı, 17 temir jol vokzaly jáne 21 avtovokzal bar. Osy nysandardyń barlyǵy qa­jet­ti tehnıkalyq quraldarmen to­lyq jabdyqtalǵan dep aıtý qıyn. Estýi­miz­she, tehnıkalyq qamtylýy óte nashar degen birqatar kólik nysandaryna qural-jabdyqtar satyp alý úshin res­pýblıkalyq bıýdjetten qarajat bó­li­nipti. Ekstremızm jáne terrorızmge qarsy kúreste beınebaqylaý erekshe mańyz­dy ról atqaratynyn álemdik tájirıbe kórsetti. Osy quraldyń arqa­synda ta­laı qylmystyń beti ashyldy. Biraq, aýyl-selolardy aıtpaǵanda, qala­lardyń ózi beınebaqylaý quraldarymen tolyq qamtamasyz etilmegen. Ony Aqtóbedegi qaıǵyly oqıǵa kórsetip berdi. Al qa­zirgi kezde elimizde qoǵamdyq tártipti qam­tamasyz etý maqsatynda ishki ister organ­da­ry­nyń jedel baqylaý orta­ly­ǵyna qo­sylǵan 4 myńdaı syrtqy baqylaý ka­merasy jumys isteıdi eken. Tıisti organ­dar qyzmetkerleriniń piki­rin­she, bul jetkiliksiz. Sondyqtan beı­ne­­baqylaý kameralarynyń sanyn 51 myń­­ǵa jetkizý qa­jet. Bul másele endi eks­tremızm já­ne terrorızmge qar­sy is-qımyl jó­nin­degi memlekettik baǵ­dar­la­ma aıa­syn­da she­shiletin bolady. Terrorızm qaýpiniń der shaǵynda aldyn alýda monıtorıng júrgizý men halyqtyń habarlamalaryna na­zar aýdarýdyń orny bólek. Osy­ǵan baı­lanysty Aqparat jáne kom­mý­nı­ka­sııalar mınıstrligi Ulttyq qaý­ip­siz­dik komıtetiniń barlyq aýmaq­tyq or­gandary qosylǵan úsh sannan tu­ratyn bir­tutas «110» nómirin bóldi. So­­ny­men birge, aýdandyq jáne qalalyq te­­lefon stansalary abonentterimen tu­raqty baılanys qamtamasyz etildi. Endi birtutas «110» nómirin Kcell, Activ, Altel jáne Tele-2 mobıldi baı­la­­nys operatorlaryna qosý máselesi qarastyrylýda. Búginde basym baǵyttardyń taǵy biri – jastardy ekstremıstik jáne ter­rorıstik áreketterge boı aldyrýdan saqtandyrý. Osyǵan oraı, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men Mádenıet já­ne sport mınıstrligi jańa úlgidegi «Zaı­y­r­lylyq jáne dintaný negizderi» degen oqý baǵdarlamasyn ázirledi. Son­daı-aq, tárbıe jumystarynyń jańa teh­­nologııasy daıyndaldy. Elimizdiń aı­maqtaryndaǵy jumyspen qamtý or­gan­dary – bilim basqarmalarynyń, ká­melettik jasqa tolmaǵandar isi jó­nin­degi komıssııalardyń, jastar más­elelerimen aınalysatyn basqa da me­­keme-uıymdardyń jumysyn jan­dan­dy­rý qolǵa alyndy. Terrorızmge qarsy kúres másele­sine qatysty reseılik jáne batys­tyq áleýmettik jelilermen de yn­ty­­maqtastyq jolǵa qoıylyp otyr. So­nyń nátıjesinde, Internetke orna­las­tyrylǵan ekstre­mıstik jáne ter­rorıstik sıpattaǵy kólemi biraz bolatyn materıaldardy óshirip tastaýǵa múm­kindik týdy. Naqty derekter boı­yn­sha, Internette aı saıyn terro­rı­s­tik maz­mundaǵy 70 myńǵa jýyq materıal kóri­nedi eken. So­lardyń 400-den asta­my­nyń qa­zaqstandyq aýdıtorııaǵa ba­ǵyt­ta­la­tyny baıqalǵan. Qazirgi ýaqytta shet­­elderdiń teo­lo­­gııa­lyq oqý oryndaryn bitirgen qa­zaq­stan­dyq túlekter men shet elderde teo­lo­gııa­lyq oqý oryndarynda oqyp júr­gen stýdentterdiń turaqsyzdaý ıdeo­lo­gııa­ny taratýy da problemalyq má­se­leniń biri bolyp tur. Qoǵamǵa jat osyndaı áreketterdi boldyrmaý maq­sa­tynda din isteri jónindegi ókiletti or­gandar shet elderde rýhanı bilim alý­dyń balamasy retinde olardy otan­dyq teologııalyq oqý orny – «Nur» ýnı­versıtetinde oqytý múmkindigin qara­s­tyryp jatyr. Onyń ústine «Nur» ýnıversıtetine oqyǵysy keletinderge bilim granty da bólinbek. Osylaısha, elimizdiń qaýipsizdik organdary ekstremızm men terrorızmge qarsy kúresýdiń jańa ádisin qolǵa alyp otyr. Álısultan QULANBAI, «Egemen Qazaqstan»