AIаLDAMADA
Sen jáne men, — aıaldamada turmyz ekeýmiz. Jaryq sáýle jutyp Jalǵannan. Bir aıaǵyńnyń kemtarlyǵyn birden ańǵarǵam. Kúıik shalǵan júzińdi jáne baıqaǵam, salǵannan.
Ne boldy eken saǵan, qyz bala? Aıaldamada — biz ǵana. Kóshe boıy — arqyraıdy kileń kóktemir. Alaıa Aspanǵa qaraıdy, ǵımarattary quj Qala.
Dátiniń dýy dýlyǵaly zamandar únimen saryndas, men bir beıtanys aǵańmyn ǵoı, lapyldaǵan jalyn-Bas. Jarymjandyǵyńdy jaýtań kózińmen jasyryp, azaptanýyń-aı, qaryndas…
Bezbúırek tasbet Qala, jezúndi, aıaýsyz janyshtaı bere me sendegi tózimdi?!.. Yńǵaısyzdana jótkiringenińnen tómenshiktengeniń tipten sezildi. Kóz jasym kókirek ishi ezildi…
О́zge jaqqa oqtalyp qyzylkóz shylymym, ózińdi jotammen de kóre alýymnyń syry — myń. Qarashy, áne, qandaı ádemi burymyń!.. Aınaladaǵy suq kózder men sýmań sózderden qorǵansyz, tap-taza, beıkúná, tiri Muń — ishki Nuryńdy súıip turmyn ǵoı men, qulynym…
***
SEMEI. ShAHKERIM DAŃǴYLY — 86-87
Jumys bólmemde — dombyram. Baqsylansam, — dańǵyram. Shaıtantıegi — Umaıterekten. Ata Tegi — Baıterekten. Pernelerinde — Baq Qusynyń úni bar.
Erige qolǵa alsam, sóılemeı qoıatyn jyny bar. Ishegin Seksek Ata yzyp bergen. Qýanyshym men qaıǵymda ǵana qyzyp bergen…
Jumys bólmemde, sondaı-aq, Shúńkildesedi qaǵaz ben qalam, taǵy da basqa aǵaıyn. Tereze aldynda — tıtimdeı erke toǵaıym. Qabyrǵada — nemerelerimniń sýretteri, júregimnen nur sińgen. Myńdaǵan qarııa-kitaptar, kúrsingen… Baǵzy zamanadaǵy Túz Demi… Álem aınasy… ol — meniń ústelim. Sodan kóremin shóp shyqqanyn qaı jerge. Qaı jerge jasyn túskenin…
Jatyn bólmemde uıyqtap ketip perǵaýyndyq pishinde, Qudaımen de tildesemin túsimde. Sondaı danamyn men, ári túk bilmeıtin balamyn. Úıimniń bir qýysynda pendeshe kúńsip te alamyn. Bir qýysynda kúnádan da jýynyp-shaıynam, ólimdeı. Tór bólmemde Qydyr otyrady kórinbeı. Ol keńistik — ózimizge de qut, elge de. Yńyldaıdy ylǵı kók sháýgim, jan Jarym júrgen bólmede. Keseler kúledi syńqyldap… Al, mendik mańdaıdan shalqıdy ǵumyr-Jan. Tańdaıda balqıdy ǵumyr-dám. Syldyrap ýaqyt aǵady qubyrdan…
O Jaryq Dúnıe, osylaı ǵana tursań — qup. Kókiregimde О́leń kóship júr, Qazaǵymnyń ıisi ańqyp!
***
KEIDE
Keıde, men qyryq jyny eren qyzyl kárlengen aıazǵa shyǵa salamyn jalańbut… dymqyl jeıdemen. Keıde, men perishteshe sóılesip otyram pendemen. Kúnám joq pa? Qaıdaaǵy… o jaǵynan da kende emen.
Keıde, qaladaǵy el-jurtqa sypyra sálem berýge de shyǵam, án ańqyp. Keıde, jap-jaryq kúlki alyp kirem, top ishine qarańǵy. Qaıǵym joq pa? Qaıdaaǵy… keıde, súrte almaı esim shyǵady soramdy.
Keıde, ıilip tájim etem, qyz kórsem dara kórik. Keıde, shalshyq jaldap ketem, es bilmeıtin balaǵa erip. Basqa jumysym joq pa? Qaıdaaǵy… keıde, ósirgim de keledi sanama órik.
Keıde, mezetinde myıishindik kúńgir Tún, kádimgideı qolymmen ustaǵym da keledi muń qurtyn. Ýaqytsha ólip, qabirge qulaǵym da keledi, suraǵym da keledi hal-jaǵdaıyn Ańqyr men Múńkirdiń. Esalańmyn ba? Qaıdaaǵy… ázázilden de aıla urlaǵan jymqyrmyn.
Keıde, mendegi shyryldaǵan Jan — shegirtkelermen de jarasymda. Keıde, qýana qabyl alam anturǵannyń jalasyn da… Men áıteýir, el sııaqty josyp-bosyp júre bergim kelmeıdi, as pen dáret… hanalarynyń arasynda.
***
Qaraýylda, avtobekette, Seni alǵash kórgennen-aq, bir shuǵylańdy sezgenmin, shalqyp turǵan. O mezet — ózim de aýada qalqyp turǵam!.. Umytqanmyn jynysymdy. Kóktegi Kún — Táńiriniń Bizge ǵana arnaǵan nury syndy!..
Sol bekettiń Basynda — shilde aıy ǵajap gúldegen. Soǵan qarap, jazmyshymdy bilmek em.. Shashy da ańqyp ósken Muńymdy da kórdim men sonda! Sáýleli de bolady eken-aý — Muń degen!..
Sodan beri otyz tórt Shilde ketti ótip. Jemisin birge terip jep talaı ker Kúzdiń, Shúkir, japasyn shekpedik jalǵyzdyń. Al, shashy da ańqyp ósken Muńym — so qalpy… Qorǵaýshy perishtemiz — Ol bizdiń. Poezııa!
***
Mende de — sol, bir-aq Sana, bir-aq Ar. Minezim bar — alqońyr. О́leńnen tys tirshiligim — kúnáhar. Minájathanam — toǵyzynshy qabattaǵy balkonym.
Sol balkonda shylymymnyń tútinine ashýym óler asylyp. Terezelerinen jalt-jult kórinedi eser ǵasyrym. Tuman enedi esinep. Kógershinder, ǵashyǵym…
Sol balkonymda eresen, О́sip turǵan jupary kókshil ýsoıqym… Túgi qulpyrǵan túngi kóbelegim…
Bári — ásem. Al, Kún qulaqtanǵanda, Muńly álemdi úshkirip, Jyndy Oılarymmen keńesem.
Negizinde, balkonym men jazý bólmem — eki ómir. Ekeýinde de izdep júremin dát emin. Tómenge ushsam, — qabirge… Joǵaryǵa ushsam, Táńirige ketemin!
Qaıta túsem, jarym shaıǵa shaqyrsa. Ne, pyraqtaı pysqyrynǵan qymyzyn sapyrsa. Men balkonda juldyzdy óleń oqımyn, Kosmostyq Aqynsha.
Túkpirinde onyń Kókáláıimniń* oıynshyqtary da bar tamasha. О́zim keıde kúlip te júremin, O Dúnıemen janasa. Qaıǵyram ba? Árıne, qaıǵyramyn, Jahandaǵy barsha mártebe balkonymnan alasa.
*Aıbúbi (Kókáláı) nemerem
***
Otan, Men Seniń aldyńda kimmin? Qybyrlaǵan bir qumyrsqamyn. Oılap júretin ózinshe jumys qamyn. Biraq, Ileýim túrinde bolsa da, Taýyńdy turǵyzýǵa tyrysqanmyn.
Kúbirmen ǵana ótip árbir kúpirli kún, Taba almaı qoısam Sen úshin utyrly uǵym, Bókseńe tóselsin, Únemi kúrsinispen ǵana toqylyp kele jatqan bu tirligim.
Ekeýmizge — Táńirim alaqanyna salyp, Kúndi usynǵan. О́kinishti, Qushaǵyńda sumdar da kóp, jyn qyshynǵan. О́zińdi sondaıda talaı ret atyp jibersem de, Ylǵı qus ushyp shyǵady perenimniń uńǵysynan!
Otan, Eger, Saǵan, bir márte bolsa da, haıýandyq istesem, Moınyma minip al da, Barsha laǵynetińmen tilgilep ber saýyrymdy. Tizesimen de qandy óleń jazatyn Ermin men, jaýyryndy. Alaıda, Ata Jaýyńa aınalamyn — Qazaqsha sóılemeseń! Tárk etseń — kóńi de ańqyǵan Aýylymdy!
***
QALAMYM
Qalamymnyń arqasynda, men ne kórmedim!.. Qalamym ne kórmedi, meniń arqamda!.. Haq aldynda da ıilmeıtin ór beınesi — kózimde. О́rt-sııasy… bar — qanda. Súıegi de — jasyl, óndirden. Kúmis qalpaqshasy da — mór-tańba. Jan jarym da bilmeıtin talaı qupııa syrdy da bilip alǵan ol, Jasyrynyp turyp qaltamda. Ishinde de jatty qamalyp sansyz kitaptyń. Jer-jahandy juldyzdarymen qutyrtqanda synaq-Tún, Talaı kesir Oıdy da sonyń qarasymen janyshtap, Talaı esil Oıdy da qalamushymen tutattym…
Janymnyń baıraǵyna sap ta qyldym men ony. Jamanǵa atar oq ta qyldym men ony! Qamshy ornyna, dat ta qyldym men ony!
Iá, dátim de — sol — zatym da! Qaıratty da qarymdy! Talaı ret emdeımin dep te zarymdy, Ar nuryna malyndy! Shımaıǵa da armansyz salyndy… Ańqyp bergende kúzgi alma, О́zimmen birge ǵashyq ta boldy talaı-talaı perielindik qyzdarǵa… Ár saýsaǵymmen de bir súıip, aıalaımyn men ony Júregim syzdarda ıa muzdarda.
***
Kúzge baraıyn… Joq, Túzge baraıyn! Qarlyǵashy qanatymen súrtip soramdy, Qasqyry jalap, jazyp berýshi edi-aý Jan-Dúnıemdegi jaramdy!.. Qalaǵa beker kelippin. Janyp turǵan shamdary da qarańǵy. Munda ótirik aqyn bolyp júrgenshe, Qańǵybasy bolaıyn Dalamnyń!
Túzge baraıyn. Bıdaıyǵyn jeıin úgitip, Bulaǵynyń dámin tamsaıyn. Jańa bir ómir bastaıyn tań saıyn. Maǵan onyń qaraqusy da — Han, Qarǵasy da — Hanshaıym!
Túzge baraıyn. Qalada — ataq pen bılikke mas báıgi. Janashyr joq. Týys túgil, dos — qaıǵy. Túzde, eńirep jylasam da, Jartastary jańǵyrysa qoshtaıdy.
Qalada qurmetteıdi aqshasymen kúshtini. Qazaq Tiliniń qaıyrshy sııaqty usqyny. Dalamda bult pen jel, jýsan men kórtyshqan… Bári — bir tilde uǵysqan týysqan!.. Túz Tili!
Túzge baraıyn, muńymnyń Anasy!.. Qaıtys bolarmyn sonda, shamasy. Janym Kúnge ushqanda, Shirigen tánim shıpaǵa aınalyp, Bitip te ketse eken Dalamnyń jazylmaıtyn bir jarasy.
***
Jynym kelip tur… muńaıǵan… Aýmaıdy-iı ózi qumaıdan! Meniń júrisim — mynaý, erbeńdep — bir aıǵa sekirip bir aıdan…
Jynym kelip tur… qapaly.. Kúz shýaǵyndaı ap-aryq. Ár talynyń túsi — ártúrli, ne istep qoıǵan-iı saqalyn?!..
Jynym kelip tur… ósh pıǵyl?.. Butynda – dambal, kesh kıimi. О́leń qaıda? — dep qoıady ún-túnsiz. О́zim de — jynmyn ǵoı, estımin.
Jynym kelip tur… qaqshıǵan. Tóbequıqasyna ósken kóp shı bar… — Nemeneńe qaldyń-eı yrjııa? Saıtanymdy qozdyrmaı, ketshi-iı, bar!… –
Jynym kelip tur… sezikpen… Seziledi, ıá, názik dem!.. Shaǵanaıym kelgen eken-aý qasyma!.. Otyryppyn ǵoı óleń jazyp men!..
***
Bes jasymda, Saqaly tumandanǵan Seksek Atadan Temirdi de kemirgen Teke mindim. Áke-Sheshemniń jebeýimen, jeke mindim. Ol kezde úsh О́mir ekenin bilmeımin ǵoı, dindarlar kókıtin «eki О́mirdiń»…
Alty jasymda, Asa-taıaǵy da aqyl ańqyǵan Shopan Atadan Qoıtastan iri Qoshqar mindim. Jamandyqty — qasymdaǵy qurdas qastan bildim, Jaqsylyqty — muńdas dostan bildim. Alaýlatyp sanamdy, Aýyldan úzdim qaramdy…
On úsh jasymda, Biıshigi ot bop tutanǵan, Tasty da saýyp, sút alǵan, Bir Sózi qyryq san tabyndaı, qasıetti Zeńgi Babadan Múıizi bult iregen Buqa da minip, keýdesi Altaı taýyndaı… Sıyrsáskede móńiregen, Qazaq degen ańqaý Elge de jettim, eńiregen…
Otyz jasymda, Kiıesi jelden de júırik Oısyl Qaradan Býra minip, aqqan teriniń kóbigi de — qurban qan… Alasurma búkil álemdi kórdim jyndanǵan, «Jalǵan Dúnıe» atty alapat zyndannan!..
Elý jasymda, Quryǵy qurdymnan da najaǵaı sýyrǵan Qambardan Adamkózdi Aıǵyr mindim, áýselesin áýede alqyntyp… Kúnge de baryp keldim — ǵajap jasampaz salqyn Nur!.. Tozaǵynda da árkim — Pir!..
Endi, Orqyratyp olaı da, bulaı da, Saıtan mingim bar… Sálem berip qaıtý úshin Qudaıǵa! Biraq, Ol Aspandaı Arymnyń salmaǵyna shydaı ma?!..
***
ǴAShYQTYQ
Ǵashyqtyq, ol – kózder nury súıisken. Gúl jaratý – Sózdegi qosh ıisten. Ǵashyqtyq, ol – daýryǵysqan tirlikke Tynyshtyq bop tıisken…
Samal jeldiń Esinde úni saqtalǵan Ǵashyqtyqty Taba almaısyń aqpardan. Ǵashyqtyq, ol – Perishteni kórgenniń alpys eki tamyryndaǵy kókpar-qan!..
Ǵashyqtyq, ol – tirlik izdeý tastan da. Tik turatyn tóbe shashyń, sasqanda. Ǵashyqtyq, ol – túsiniksiz túsinik, Myıyń – Jerde, Al júregiń – Aspanda!..
Ǵashyqtyq, ol… uqsas qubylys bıge de. Sezinbeseń, kóńildegi kúı – kedeı. Ǵashyqtyq, ol – Jaryq Dúnıeni Basyńa kóterip, Qalt-qult etý, kúdik ushynda ınedeı…
Ol sezimdi múmkin emes negizdeý. Ol sezimdi tym turpaıy «teńiz» deý. Ǵashyqtyq, ol – essizdiktiń ishinde Qudaıdan da tysqary bir jol izdeý…
***
Qaǵazym ólse óler, súıegi ábden sarǵaıyp. Qalamym ólse óler qansyraýmen. Ol – ǵaıyp. Kókireginde kózi barlarǵa oqylady Sher juparyna shylqyǵan óleń-mańdaıym.
Kóre alamyn men aýany da adamdyq pishinde. Kúnniń otyz eki nury saqtalǵan – otyz eki tisimde. Tilimniń ushynda da kóz bar! Sheksizdik bar ishimde!
О́mirdi súıemin erteń de, búgin de. Aspandaı zor – júregimmen arqalaǵan júgim de. Adamdarǵa ǵashyq bolamyn sát saıyn, Nur qulpyryp, otyz eki omyrtqamnyń da túbinde!
Alpys eki tamyrymnyń bári — qosh tamyr. Muńym da – pendelerdikinen basqa muń. Men — — búrshikteı ǵana jupar Oıy ishinde de Qudaıdy qabyldaı alatyn Aqyn degen qasqamyn!
***
ALDIIаR OQYRMANYM MENIŃ
Aldııar Oqyrmanym meniń, О́zińnen basqaǵa bas urmaımyn. О́leń jazbaǵan ýaqyttarda, Ene-tirliktiń emshegine jabysqan masyldaımyn. Sondaı sorlylyqtan tutanady jasyl qaıǵym…
Teksergende Dúnıeniń aq-qarasyn, Aqıqatty kórmes kóz – tek sora-sý. Men О́zińe júginem sondaı kezde de, Sensiń – dosymnan da qymbat baqtalasym.
Oń jaǵyma jaıqaltyp Kún daraǵyn, Sol jaǵyma jaıqaltyp Tún daraǵyn, Esil-dertime erkeligin de jıyp alyp myń balanyń, Saǵan ǵana perishtelik mahabbatpen quldanamyn.
Aldııar Oqyrmanym meniń, Armanyma, adaldyǵyma… el senbeı bir, Tabalaı ketkende óńsheń beıpil, О́ler bolsam, óńmenime suǵylyp semserdeı muń, Sózden jáne Seniń qolyńnan ólsem deımin.
Múmkin, bozqasqasy da aqylymnyń boshalar myń. Múmkin, qara tasyna da kóńilimniń qashalar muń. Sonda meni jalǵyz tastap ketseń, Jyn-shaıtandarǵa da oqyrmyn óleńderimdi. Iá, men sondaı da esalańmyn!
Aldııar Oqyrmanym meniń, Aldııar Oqyrmanym meniń, Tutansa, pendeshilikten tutanady jasyl qaıǵym… О́leń jazyp otyrǵanymda, Qudaıdyń qolyndaǵy jasyndaımyn! Tek, sondaıda bóget bola kórmeshi, Ne ózimdi, Ne О́zińdi mert etip alarymdy jasyrmaımyn!
Tynyshtyqbek ÁBDIKÁKIMOV