Tımýr Qulybaev, Ulttyq Olımpıada komıtetiniń prezıdenti: Jańa bıikterdi baǵyndyrýǵa daıynbyz!

– Qazaqstan Respýblı­kasy­nyń Ulttyq Olımpıada komıteti syndy iri, bedeldi uıym basshy­lyǵynyń qura­mynda búginde kórnekti saıası jáne qoǵam qaırat­kerleri bar... UOK komandasy týraly aıtyp ótseńiz, negizgi baǵyt­tarǵa kimder basshylyq etip otyr?

– Bizdiń komandamyzda bel­gili saıası jáne qoǵam qaı­ratkerleri bar ekeni ras. О́ziniń orynbasarlarynyń qabyldaýyna aldyn ala jazylatyn jalǵyz basshy men shyǵarmyn. Ol kisiler, sonymen qatar, belgili sport fýnksıonerleri, naǵyz sport jankúıerleri. Birneshe mysal keltirip óteıin.

Qazaqstan fýtbolynyń jetis­tikteri UOK jazǵy sport túr­leri boıynsha vıse-prezıdenti Ádilbek Jaqsybekovtiń esimimen tyǵyz baılanysty. Jaqynda ol elimizdiń Jeńil atletıka fede­rasııasynyń basshylyǵyna keldi. Astanada jańa jeńil atletıka keshenin salý jospary qazirdiń ózinde belgili bolyp otyr, ol keıin el quramasyn daıarlaıtyn negizgi jattyǵý bazasyna aınalady. Ádilbek Ryskeldiuly ózi de tamasha sportshy: bárimizge úlgi bolyp, 42 shaqyrymdyq marafon qashyqtyǵyn tolyǵymen júgirip ótedi, velosıped tebedi.

Ulttyq Olımpıada komıte­tiniń qysqy sport túrleri boıynsha vıse-prezıdenti Asqar Mamın de sportqa baıaǵydan-aq etene jaqyn. Ol elimizde shaıbaly hokkeıdi damytýǵa serpin bergen «Barys» hokkeı klýbynyń qalyptasýyna kóp eńbek sińirdi. Asqar Uzaqbaıuly ózi de ýaqyt taýyp, hokkeı oınap turady.

UOK paralımpııalyq sport túrlerin damytý jónindegi vı­se-pre­zıdenti Qaırat Bo­ran­baev – elimizde jemisti jumys­tar júrgizip otyrǵan sport bas­shylarynyń biri. Ol quramynda ba­lalar fýtbol akademııasy men za­­­manaýı sporttyq bazasy bar «Qaı­­rat» fýtbol klýbyn jasaq­tady.

UOK halyqaralyq máseleler jónindegi vıse-prezıdenti An­dreı Krıýkov halyqaralyq Olım­pıada qaýymdastyǵyna 2022 jyl­ǵy qysqy Olımpıadany Al­maty qalasynda ótkizý týraly usynysymen tanys. Almatynyń qysqy sport túrleri boıynsha bolashaǵy zor qala retinde ha­lyqaralyq deńgeıde moıyndalýy osy adamnyń basqarýshylyq darynymen baılanysty. Buǵan qosa, Sý sporty túrleri ulttyq fe­derasııasynyń bas hatshysy retinde osy salany damytýǵa kóp eńbek sińirip keledi. Ol Qazaq­stan sý sportyn kútpegen jer­den olımpıadalyq deńgeıge kó­tergen Dmıtrıı Balandınniń «ókil ákesi» deýge bolady.

UOK Bas hatshysy Danııar Abýlgazınniń basqarýshylyq mol tájirıbesi bar. Ol Qazaqstannyń Sporttyq jekpe-jek jáne kúsh qoldanylatyn sport túrleri konfederasııasyn basqarady. Boks, kúres, dzıýdo, taekvondo, aýyr atletıka jáne qazaq kúresi boıyn­sha ulttyq federasııalardy biriktirgen uıymnyń qurylymy da, basqarý ádisi de biregeı.

– Kóptegen oqyrmanda­ry­myz Ulttyq Olımpıada ko­mıtetiniń basshysy sportqa qa­laı kelgenin bilgisi keletini anyq?

– Sportpen men erte jasymnan aınalystym. Tennıspen, júzýmen shuǵyldandym. 7-shi synypqa deıin jattyǵýdan qalǵan emespin. Al jetinshi synyptan bas­tap respýblıkalyq fızıka-matematıka mektebine aýys­tym da, ne sportty, ne oqýdy tańdaýǵa týra keldi. Men ekinshisin tańdadym. Degenmen, sportshy men bapkerdiń qanshalyqty ter tógetinin sol kezden-aq bilemin.

– Búgingi qazaq boksynyń damýyn sizdiń atyńyzben baılanystyrady. Bul salaǵa qalaı keldińiz?

– Meniń sporttyń bul tú­rine degen qumarlyǵymdy elimizge belgili boksshy, kezinde Odaq kólemindegi jarystarda óner kórsetken ákem Asqar Altynbekuly oıatty. Ol kisi maǵan ómirde de, sportta da úlgi boldy. Sport tártipke úıretip, minezdi shyńdap, rýhty janıtynyn bala kezimizden bilip óstik. Ákemniń jolyn qýyp, boks salasyna keldim (A.A. Qulybaev Qazaqstan Boks federasııasynyń qurmetti prezıdenti bolǵan. – avt.). Federasııada tártip ornatyp, óńir sportyn damytýǵa, mamandar daıarlaýǵa den qoıdyq, sporttyq ınfraqurylymdy ny­ǵaıtyp, el quramasyndaǵy básekelestikti arttyrdyq. Us­tan­­ǵan baǵytymyzdyń durys bol­ǵanyn nátıjeler kórsetip otyr.

Odan keıin birneshe federasııany tıimdi basqarýdyń úl­gisi bolǵan Sporttyq jekpe-jek jáne kúsh qoldanylatyn sport túrleri konfederasııasy qu­ryldy. Ulttyq Olımpıada komı­tetiniń burynǵy prezıdenti Temirhan Myńaıdaruly Dos­muhambetov 2015 jyly osy komıtetti basqarýdy usynyp, Atqarýshy komıtettegi árip­testerimiz qoldady. Bul úlken jaýap­kershilik, degenmen ári qa­raı qaı baǵytta damý qajettigi aıqyn. Buryn da, qazir de eń aldy­men sportshylarymyzdyń múd­desin qorǵaý – negizgi maqsat.

– Sportty damytý boıynsha alǵa qoıyp otyrǵan maq­sattaryńyz qandaı?

– Árıne, sportty damytý «buqaradan – sheberlikke» qaǵı­dasy boıynsha júzege asyrylýy tıis. Elbasy da jyl saıynǵy Joldaýlarynda árdaıym osy máselege nazar aýdarady. Elimizde jeti myńnan astam mektep bar jáne solardyń besten birinde sporttyq ınfraqurylymdar joq. Bul jerde, eń aldymen, mek­tepterdi sporttyq qural-jabdyq­tarmen qamtamasyz etip, sporttyq ınfraqurylymyn jaqsartý qa­jet. Biz seksııalyq jumystar júrgizgen dene shynyqtyrý mu­ǵalimderine ústeme aqy tóle­nýin usynamyz. Bul máselede bizdi oblystyq ákimdikter qoldaıdy dep úmittenemiz.

Sport salasynda kásibı mamandar daıarlaý jaıyna kelsek, UOK bastamasymen, «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasyn berý basymdyǵyndaǵy mamandyqtar tizimine bıyl «Sporttyq menedj­ment» jáne «Sporttyq marketıng» mamandyqtary tuńǵysh ret engizilip otyr. Sonymen qa­tar, sport kolledjderin de da­mytýymyz kerek. Qazir eli­mizde sondaı bes-aq kolledj bar. Ár oblystan keminde bir sport kolledjinen ashyp, olar ári jattyqtyrýshylar men dene shynyqtyrý muǵalimderin daıar­laıtyn ortalyqqa aınalýy tıis. Sondaı-aq, Almatydaǵy Tý­rızm jáne sport akademııasyn nyǵaıtyp, Astanada UOK qam­qorlyǵymen zamanaýı Dene shy­nyqtyrý jáne sport ýnıver­sıtetin ashamyz.

Qazaqstannyń kolledjderi men joǵary oqý oryndarynda 1 mıllıonnan astam adam bilim alýda. Elimizde 2014 jyldan be­ri Ulttyq Stýdentter Lıgasy ju­mys isteıdi. Stýdentter spor­­tyn damytyp, joǵary oqý oryn­­darynyń sporttyq ınfra­qu­rylymyn nyǵaıtyp, jarystar baǵdarlamasyn keńeıtýge kúsh salatyn bolamyz.

Sportshylarǵa medısınalyq qyzmet kórsetý máselesi de asa mańyzdy. Qazirgi ýaqytta koman­dalarǵa ǵylymı turǵydan qoldaý kórsetpeıinshe joǵary sporttyq jetistikterge qol jetkizý múmkin emes. Bul ásirese dopıngke qarsy jahandyq úderiste zor mańyzǵa ıe jáne muny Qazaqstan Ulttyq Olımpıada komıteti de qoldaıdy.

– Rasynda da, dopıng qazirgi ýaqytta sporttaǵy eń bir daýly máselege aınalyp otyr. Ásirese byltyr kóp aıqaı-shý shyqty. Eń bir jaǵymsyz daý Rıodaǵy Olımpııa oıyndarynyń qar­sańynda oryn aldy. Elimizdiń sport qaýymdastyǵy sol jan­jaldyń saldarynan zardap shekken joq pa?

– Kez kelgen jankúıer sııaqty, elimizdiń sport tarıhyndaǵy osynsha úlken dopıng daýy bizdi de sergeldeńge saldy. Daǵdarǵan kúıden arylý úshin jedel shara qoldaný qajet boldy. Qalyptan tys, degenmen, jalǵyz durys qadamǵa barýymyzǵa týra keldi. Men Halyqaralyq Olımpıada komıtetiniń prezıdenti Tomas Bahqa bizdiń barlyq 104 sportshymyzdy qosymsha dopıng-tekserýden ótkizip, Rıo Olımpıadasyna qatysýyna ruqsat berýin surap hat joldadym. Taǵy da shı shyqpasyn dep, synamalardy taldaý jasalýy úshin Drezdendegi dopıngke qarsy táýelsiz zerthanaǵa jiberdik. Barlyq sportshylarymyz bul dopıng-testileýden oıdaǵydaı ótti. Aýyr atletter komandasy negizinen ekinshi qurammen óner kórsetse de, olar Qazaqstan aýyr atletıka mektebiniń myqtylyǵyn dáleldeı bildi. Desek te, dopıng daýynyń saldarymen áli de biraz jumystar júrgizýimiz kerek.

– Ulttyq Olımpıada komı­teti dopıng qoldanýǵa úzildi-kesildi qarsy ekenin únemi má­lim­dep keledi. Osy oraıda is jú­zinde qandaı sharalar at­qaryldy?

– Byltyr Mádenıet jáne sport mınıstrligimen, Ulttyq An­tıdopıng Ortalyǵymen bir­lesip, Qazaqstannyń dopıngke qarsy júıesin jetildirý boıynsha ózara áreket pen sharalar kesheniniń josparyn jasadyq. Búkilálemdik antıdopıng agenttigimen (WADA – avt.) birlesip, qazir oryndalyp jatqan Jol kartasyn bekittik. UOK-tyń bastamasymen, sonymen qatar, WADA-men jumys jasaıtyn táý­elsiz antıdopıng komıs­sııa­sy qu­ryldy. Rıo-de-Janeıroda ótken Olımpııa oıyndarynyń qorytyndylary boıynsha an­tıdo­pıng zerthanasynyń bas­shylyǵyna qatysty qajetti sheshimder qabyldandy. Qazirgi ýaqytta Ulttyq Antıdopıng Ortalyǵyn qaıta tirkeý aıaqtaldy, WADA baǵdarlamalaryn júzege asyrý úshin qosymsha shtat jınaq­talýda, dopıngke qarsy erejeler halyqaralyq standarttar men talaptarǵa sáıkestendirilýde, álemniń jetekshi antıdopıng zerthanalarymen kelisimder jasaldy.

Sonymen qatar, sport­shy­lardyń bıologııalyq pasporttaryn saraptaý bastaldy, turaqty komıssııalar reformalandy, Almatydaǵy antıdopıng zert­hanasynyń qyzmetin reformalaý men jetildirý sharalary júrgizilip, onyń jumysyna WADA usynǵan halyqaralyq be­deldi sarapshylar qatysýda. Bizdiń negizgi maqsatymyz – dopıngpen qaı deńgeıde bolsyn kú­resýge qaýqarly, sonymen qatar, «taza» sportshylardy qor­ǵaı alatyn tıimdi júıe qurý. Dopıng qoldanatyndarǵa bizdiń qa­tarymyzda oryn joq. Ondaılar anyqtalǵan jaǵdaıda biz olardy burynǵy marapattary men ataq-dárejesiniń bárinen aıyramyz.

– Dopıngke qarsy saıasatty júzege asyrý barysynda UOK pen Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń birlese jumys isteýi artty. Qazir sport týraly zańǵa ózgertýler engizý máselesi qyzý talqylanýda, onyń ishinde sportty basqarýdyń jańa júıesi de qarastyrylýda. Osy oraıda salalyq vedomstvomen áriptestik qalaı jalǵaspaq?

– Jasyratyny joq, ke­zinde Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń basshylyǵyna kelgen mádenıet salasynyń ókili Arystanbek Muhamedıulyna sport qaýymdastyǵy kúmánmen qaraǵany ras. Alaıda, mınıs­tr salǵannan-aq sportqa degen qyzyǵýshylyǵyn tanytyp, jan­kúıerlik tabıǵatyn kórsetti. Oǵan Rıo-de-Janeıroda ótken Olımpııa oıyndarynda kýá boldyq. Mádenıet jáne sport mınıstrligimen ózara jaqsy til tabysyp otyrmyz. Alǵa qoıǵan maqsat-mindetimiz ortaq – el sportyn damytý.

Qazirgi ýaqytta dene shynyq­tyrý jáne sport týraly zańǵa ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy Par­lament qaraýynda jatyr. Jobada sportty basqarý men qarjylandyrý júıesi je­tildirilip, Ulttyq Olımpıada komı­teti men sporttyq fede­rasııalarǵa aıryqsha mańyz berilgen. UOK olımpıadalyq sport túrlerin damytý boıynsha jaýapkershilikti óz moınyna alýǵa daıyn. Soǵan baılanysty, Parlament depýtattary men Úkimet múshelerine zań jobasy boıynsha kórsetip jatqan qoldaýlary úshin barsha sport qaýymdastyǵynyń atynan rızashylyǵymdy bildiremin. Osy zań jobasyn qoldaǵan Parlament Májilisiniń tóraǵasy Nurlan Zaı­rollauly Nyǵmatýlınge erekshe rahmet. Aıtqandaı, Nur­lan Zaırollauly Qazaqstan sportynyń úlken jankúıeri, ózi de boks quramasynyń bazasynda jattyǵyp turady.

– Májilis depýtattarynyń qatary jaqynda taǵy bir sportshymen, Olımpıada chempıonymen tolyqty ǵoı...

– Serik Sápıev laıyqty depýtat bolatynyna senimdimin. Ol depýtattar korpýsyndaǵy alǵashqy Olımpıada jeńimpazy emes. Ataqty jeńil atlet Olga Shıshıgına da Parlamentte. Kezinde Temirhan Dosmuhambetov, Serik Qonaqbaev, Iýrıı Shaı, Dáýlet Turlyhanov jáne basqa da ataqty sportshylar men bapkerler de Parlament depýtaty bolǵan.

– Tımýr Asqaruly, áńgi­memizdi qoryta otyryp, Qazaq­stan spor­tynyń keleshegi týraly oıy­ńyzben bólisseńiz...

– Elimiz táýelsizdigin alǵan 25 jyldyń ishinde sport salasynda aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizdik. Qazaqstan álemniń eń myqty 30 sport derjavasynyń qataryna kirgen. Elbasy Nursultan Ábishulynyń álemniń neǵur­lym damyǵan elderiniń sanaty­na kirý týraly tapsyrmasyn sport salasynda júzege asyryp jatyrmyz.

Jańa bıikterdi baǵyndyrý úshin elimizde barlyq jaǵdaı bar. Otandyq sportshylardy daıar­laýǵa zamanaýı sporttyq ın­fra­qurylym jasalǵan. Qazaqstanda 11 myńnan astam sport nysany bar. Oǵan elimizde ótken Azııa oıyndary men Ýnıversıadadan qalǵan biregeı sport arenalaryn qosyńyz. Olar qurama komandalardy daıarlaý bazasy qyzmetin atqarady. Elimiz birneshe ret álem chempıonattaryn, Álem kýbo­gynyń kezeńderin, jazǵy jáne qysqy sport túrlerinen qur­lyqtyq birinshilikter ótkizdi. Qazaqstan halyqaralyq Olım­pıada qozǵalysynyń eń belsendi músheleriniń birine aınaldy.

Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa el sportyn damytýǵa únemi kó­ńil aýdaryp, qamqorlyq jasap otyrǵany úshin sport qaýym­das­tyǵynyń atynan alǵy­sym­dy bildirgim keledi. Jeńis tuǵyr­larynan kóringen sportshylarymyz jyldan-jylǵa kó­beıip keledi. Sondyqtan, olar qa­zaq­standyqtardy jańa jeńis­terimen qýanta bererine biz ár­daıym senimdimiz.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken

Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan»