Konstıtýsııalyq ózgeristerdiń tarıhı kezeńi

Elbasy elimiz ege­men­dik alǵan kúnnen bastap Qazaq­stan­nyń bolashaǵyn aldyn ala aıqyndap bergendigin atap aıtar edim. Bul jolǵy kons­tıtýsııalyq reforma da elimiz­diń keleshegin tereńinen oılas­tyryp jasalǵan taǵy da bir naqty qadam boldy dep sanaımyn. 

Osy oraıda Elbasy tarıhı qujatqa qol qoıǵannan keıin sóılegen sózinde: «Bul qazirgi basqarý júıesin jańǵyrtýǵa bastaıtyn mańyzdy qadam», dep atap kórsetýi búgingi álem­dik ekonomıka men saıasattyń damý úrdisinen bizdiń elimizdiń de keıin qalyp qoımaýy men jahandanýdyń túrli syndary men qaterlerine aldyn ala da­ıyn bolýymyzdy qamtamasyz etetin mańyzdy reformanyń biri ekenin atap kórsetti.

Elimizdiń damý baǵyty 1995 jyldyń 30 tamyzynda búkil­qazaqstandyq referendýmy barysynda qabyldanǵan Kons­tıtýsııamyzda anyq belgi­lengen bolatyn. Mine, so­dan beri de 21 jyl ýa­qyt ótti. Elbasynyń kóre­gen­­digi­niń jáne kez kelgen sát­te batyl da durys sheshim qa­byl­­daýy­nyń arqasynda Qazaq­­stan az ýaqyttyń ishinde qaryshtaı damyp, álemdegi tanymal, syıly, ózindik abyroıly orny bar irgeli de qýatty mem­leket­terdiń birine aınaldy.

Qazaqstannyń ishki jáne syrtqy saıasattaǵy tu­raq­tyly­ǵyn, ekono­mıka­sy­nyń qa­ryshty damýyn, halyq­tyń áleýmettik jaǵdaı­larynyń jyl saıyn jaqsara túsýin, rýhanı salanyń jetilip kele jatqandyǵyn aıtar bolsaq, sonyń barlyǵy Elbasy aldyn ala aıqyndap, bir júıege baǵyttap bergen baǵdarymen múmkin bolǵan jaılar edi. Árıne, damýymyzdyń ár kezeń­derinde qıyndyqtar da boldy. Alaıda, Elbasy qandaı da bol­syn sol qıyn da kúrdeli ke­der­­gilerden ótýdiń joldaryn anyqtap, der kezinde sheshim qa­­byl­dap otyrdy. Biz sonyń ná­­tı­­je­sinde álemde bolyp jat­­qan qandaı da bolsyn daǵ­darys­tar­dan qınalmaı shyǵyp kelemiz.

Ýaqyt bizdiń aldymyzǵa jańa talaptar qoıyp, qoǵamdyq ómirdegi qarym-qatynastardyń ózgerip turatyny sózsiz. Búgingi órkenıettiń damý qarqynynyń shapshańdyǵy sonshalyqty, qazirgi bilim de, ǵylym da sát saıyn qaryshtaı damý ústinde. Adam balasynyń buryn-sońdy oıyna kirip-shyqpaǵan jańa tehnologııalar paıda bolýda.

Álem boıynsha sol jańa tehnologııalardyń paıda bolýy óndiris pen óndirýshi kúsh­terdiń ara qatynasyn joǵa­ry jańa deńgeıge kótereri de anyq. Mine, sol úshin de Elbasy óziniń bıylǵy Joldaýyn «Qazaqstannyń Úshinshi jań­ǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» dep ataı otyryp, qazaqstandyqtarǵa jańa baǵyt, jańa serpilis berip, aldymyzǵa tyń mindetter qo­ıyp otyr. Qazaqstannyń osy Úshinshi jańǵyrý kezeńinde, ıaǵnı damýymyzdyń endigi jańa baǵytynda aldaǵy 10-20 jyldyń aralyǵynda oryn­dalýǵa tıisti mindetterdi to­lyq júzege asyrý úshin oǵan jańa­sha kózqaras, memlekettik bas­qarý­dyń jańa tásili qajet.

Bul jaıynda Elbasy bıyl­ǵy jyldyń 25 qańtarynda jasaǵan saıası málimdemesinde elimizdiń jáne keler urpaqtyń bolashaǵy úshin óziniń konstı­týsııalyq reforma jasaý jó­nin­de sheshim qabyldap otyr­ǵan­d­yǵyn aıtqan bola­tyn. Úndeý jarııalanǵan kúnnen bastap, halyqtyń qyzý tal­qy­syna túsip, qoldaý tapty.

Konstıtýsııalyq refor­manyń halyqtyń qoldaýy ol Elbasyna óz eliniń úlken senimi bolatyn. Halqymyzdyń óz Prezıdentine árdaıym sene­tindiginiń jáne únemi qol­daıtyndyǵynyń taǵy bir aı­qyn kórinisi de osy edi. О́ıt­keni, qazaqstandyqtar Elba­synyń jańa konstıtý­sııalyq reformasy elimizdi jańa belesterge kóteretindigin halyq ta anyq túsinip, aıqyn sezine bildi. Al reformanyń bas­ty maq­saty Qazaqstandaǵy my­q­­ty pre­zıdenttik bılik­ti sa­q­­taı otyryp, Par­la­ment pen Úkimettiń jaýap­ker­shi­li­gin art­tyrýǵa baǵyt­tal­ǵan. Bul ózgerister Elba­sy­­­nyń aldaǵy ýaqytta da el bolashaǵy úshin ishki turaqtylyqty, ekonomıkanyń damýyn, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn odan ári jaqsartý­dy, syrtqy saıasatta da bar­lyq memlekettermen dostyq qarym-qatynasty ornyqtyra túsý jolyndaǵy abyroıly isteriniń jemisti bola túsýine jańa serpin bereri anyq. Sonymen birge, Elbasynyń Qazaq­stannyń álemdik qoǵam­dastyq arasyndaǵy ımıdjin odan ári kóterý, elimizdiń qor­ǵanys qabileti men qaýip­sizdigin nyǵaıtý úshin bılik tarmaqtarynyń arbıtri bolyp qala berýi eń durys baǵyt bolyp tabylady.

Elimizdiń bolashaǵy úshin Úkimettiń ákimdermen birlese otyryp, ekonomıkanyń damýyna, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn kóterýge tikeleı jaýapty bolýy – búgingi jáne erteńgi kúnniń talaby. Kons­tı­tý­sııalyq refor­ma boıynsha en­digi arada Parlamentke de úl­ken jaýapkershilik júktelip otyr. Eń bastysy, Úkimet or­gan­­darynyń Qazaqstannyń zań tala­ptaryn oryndaýǵa par­la­ment­tik baqylaýdy kú­sheı­tý, zań qa­byl­daýdy sapaly ja­ńa deńgeıge kóterý, elimiz bıýd­je­ti­niń jumsalýyn nazarda us­­taýǵa qatysty mindetter de eli­­miz­diń aldynda turǵan san qı­­ly isterdi oıdaǵydaı jú­zege asy­rýǵa asa qajetti dep sa­naı­­­myz. О́ıtkeni, Parlament ók­i­­­let­tikterin keńeıtýdiń mem­le­ket­­­tik basqarýdy odan ári je­ti­l­­­dirý­ge múmkindik beretini sózsiz.

Bul jolǵy konstıtýsııalyq re­forma da Qazaqstannyń ár­bir azamatynyń bolashaǵyna oń óz­gerister ákelerine senimdimin.

Erbolat MUQAEV,

Parlament Senatynyń depýtaty