Igerilmegen jerdiń ıgiligi joq...

Investor kelse, másele sheshile me?

Oblystyq jer qatynastary bas­qar­ma­synyń málimetinshe, ótken jylǵy 1 qarashadaǵy jer esebi boıynsha ob­lys­tyń jer qory 14 mıllıon 426 myń gek­tardy qurap otyr. Al jer esebine sáı­kes, oblys aýmaǵynda paıdalanýǵa já­ne jekemenshikke berilmegen 1,9 mı­llı­on gektardan astam bosalqy jerler bar. Bul oblys aýmaǵynyń 13,4 paıy­zyn quraıdy. Bosalqy jerlerdiń 41 myń gektary egistik jerler esebinde tur­ǵanyn da aıta ketý kerek. Iаǵnı, osyn­­daı úlken aýmaqtyń ıesiz jatýy ıgi­­likti istiń bastaýyna kedergi bolyp tur­­ǵandaı. Degenmen, basqarma basshysy Beıbitbek Jaılybaev jerlerdiń orna­la­s­ýyn jáne kólemin naqtylaı otyryp, jerdiń kádege aspaı bos jatýyna jol bermeý maqsatynda ótken jyldyń so­ńynda bosalqy jerler túgendeýden ót­ki­zil­genin aıtty. Nátıjesinde taýarly aý­ylsharýashylyq óndirisin júrgizýge qo­laıly dep tabylǵan, qaıta aınalymǵa ta­rtýǵa jatatyn 25 myń gektar egistik jerler anyqtalǵan. «Bul egistik jerlerdi ın­­vestorlarǵa berip, tolyqqandy paı­­dalanýǵa múmkindikterimiz bar. Osy maqs­atta aýdan ákimdikterimen bir­lesip ag­rarlyq sektorǵa qarjy sa­lý­ǵa nıet bil­dirgen ınvestorlar úshin re­ze­rvtik jer qoryn qalyptastyrý ju­mys­tary júrgizilýde. Qazirgi ýaqytta Moı­yn­qum, Merki, Sarysý, Talas jáne Shý aý­dan­dary aýmaǵynan 293 944 gektar aýyl sharýashylyǵy jer ýchaskeleri bel­gilengen», degen basqarma basshysy oblystyń eldi mekenderiniń jańa bas jos­parlaryn jer resýrstarymen qam­ta­­masyz etý maqsatynda aýyldyq eldi me­­kender shegine jańadan 1,3 myń gek­tar­­dan astam jerler qosylǵanyn da aı­typ ótti. 

Árıne, másele paıdalanylmaı jatqan jer­­de ǵana emes. Oblys aýmaǵynda 6278 gek­tar búlingen aýylsharýashylyq jer­leriniń bar ekendigi de anyqtalyp otyr. Bú­lingen jerler Sarysý aýdanyn­da 2,5 myń, Talas aýdanynda 1,6 myń, Mo­ı­ynqum aýdanynda 721 gektardy qu­raıdy. Alaıda, 2013 jyldan beri atal­ǵan aýdandarda jerdi qalpyna kel­tirýge baǵyttalǵan sharalar qolǵa alyn­baı keledi eken. Oǵan basty sebep, aý­dandar bıýdjetinde qajetti qarjy kó­zi qarastyrylmaǵan. Tórt jyl boıy tu­ra­laǵan tirlikti tikteýge atalǵan aýdan basshylarynyń qulyqsyzdyǵy da kó­ńil­degi kúmándi kúrdelendire túsedi. En­di ıesiz jerlerdiń ıgilikke qashan be­ri­letindigi – aldaǵy ýaqyttyń enshisinde.

Aty bar da, zaty joq sharýashylyqtar

Oblys ákimi Kárim Kókirekbaev jyl ba­synda Jýaly aýdanyna bar­ǵan saparyn­da «Azyq túlik nanmen jab­dyqtaý» JShS-niń basshysy Nurlan Or­taev aýylsharýashylyq ónimderin óń­deý ju­mystaryn odan ári arttyrý úshin jer­diń jetkiliksiz bolyp tu­r­ǵa­nyn aıtyp, paı­dalanýǵa qosymsha jer qa­ras­ty­ryp be­rýin suraǵan edi. Sonda oblys basshysy «Árqaısysy gektarlap jer alyp alady. Biraq ol ne elge joq, ne ózine joq, aqyry paıdalanylmaı bos jatady», degen bolatyn. Rasynda da, bireýge jer jet­peı jatsa, endi bireý bar jerdi paıda­la­na almaıdy. Árıne, kásipkerlerdiń sh­a­rýasyn shalqytyp, tirligin tikteýge jer kerek-aq. Bul turǵyda da bos jatqan jer­lerdiń basyn biriktirip, paıdalanýǵa be­rý máselesi aldymyzdan taǵy shyǵady.

О́ńirde óndirisimen de, ónimimen de alǵa shyqqan sharýashylyqtar je­ter­lik. Bi­­raq aty bar da, zaty joq sha­rýa­shy­lyq­tar da bar eken.

Máselen, jıynda oblystyq jerdiń paı­dalanylýy men qorǵalýyn baqylaý bas­qarmasynyń basshysy Serikbaı Tápeev jekelegen aýdandardyń jer ba­lan­synda jabylyp, tarap ketken, tipti ban­krot bolǵan sharýashylyqtardyń áli kún­ge deıin kórsetilip keletindigin aıtqan bo­latyn. Biraq ne sebepti kórsetilip ke­le­tindigi biz túgili basshylardyń ózderine tú­siniksiz eken. Atap aıtsaq, mundaı sha­rýashylyqtar qataryna Baızaq aý­da­nyndaǵy «Úshbulaq» óndiristik koope­ra­tıvi, Merki aýdanyndaǵy «Podhoz», «Sah­kombınat», «Komhoz» JShS-ler ja­tady. Baızaq aýdandyq jer qaty­nas­ta­ry bóliminiń basshysy Talǵat Qyr­ǵyz­baevtyń aıtýynsha, «Úshbulaq» ón­diristik kooperatıvi Botamoınaq aýyl­dyq okrýgine qarasty eken. Jer kólemi 429 gektar. Biraq nege ekeni belgisiz, bul sharýashylyq 2001 jyldan beri balans­tan alynbaı kelgen. Merki aýdanynda da so­laı. Talaı jyldan beri tasada qalyp kel­gen másele endi belgili bolyp otyr. En­di mundaı sharýashylyqtarǵa qatysty má­limetter durys bolmaǵandyqtan, tek­se­rý jumystary da júrgizilmeı keledi eken.

Bos jatqan jerdiń berer paıdasy joq. Al sharýalarǵa paıdalanýsyz jat­qan jerdi ıelik etýdiń tıimsizdigi de oblys­tyq jer qatynastary basqarmasy tarapynan túsindirilip keledi. Nátıjesinde ótken jyly barlyǵy 29266,98 gektar paıdalanylmaı otyrǵan jerler memleket menshigine qaıtarylǵan.

Degenmen, oblystyq jerdiń paıdala­nylýy men qorǵalýyn baqylaý bas­qar­masy tarapynan ótken jyly 518 tekserý júrgizilip, 231 zań buzýshylyq anyq­talǵan. Zań buzýshylyqtar boıynsha 111 eskertý jáne 120 tulǵaǵa 19,7 mıllıon teńge kóleminde aıyppul da salynǵan.

Sonymen qatar, Sarysý, Talas aýdan­darynda egistik jerlerdiń tekserýsiz qa­lýy da jer máselesindegi ózekti máseleniń bi­ri. Sondaı-aq, birinshi kezekte jyldar boıy aınalymnan shyǵyp qalǵan egistik jer­lerdi paıdalaný máselesi óz sheshimin tap­paı kele jatqandyǵyn da atap ótý kerek. Mundaı jerler Moıynqum, Talas, Sa­rysý aýdandarynyń burynǵy sýarmaly egistikterinde oryn alǵan.

«Geoportal» júıesi jańalyq ákele me?

Jerdi paıdalaný men retteý ju­mys­tarynda qazirgi zamanǵy ozyq teh­no­lo­gııa­lardyń úlesi aıryqsha. Oblystyq jer qatynastary basqarmasynyń uıym­das­tyrýymen 12 qańtar kúni «Qazaqstan Ǵa­rysh Sapary» UK» AQ ókilderi Jerdi qa­shyqtyqtan zondtaý ǵarysh júıesi boıynsha «Geoportal» qurý jóninde semınar ótkizgen bolatyn. «Geoportal» júıesin engizý oblys kólemindegi bos jatqan jerlerdi, alqaptardyń tolyq ıgerilýin anyqtaý, sýbsıdııa berý kezinde egilgen ekpelerdiń egilgendigin nemese egilmegendigin, sondaı-aq, jer qoınaýyn paıdalanýshylar jer ýchaskesiniń óz sheginen artyq jerlerdi búldirgenin anyq­taýǵa múmkindikter beredi eken. Atal­ǵan júıe oblys boıynsha to­lyqtaı jú­zege asqan jaǵdaıda, bos jatqan jer­ler­diń de baılyǵymyzǵa aınalatynyna se­nim bar. Qazirgi ýaqytta bul júıe Shý aý­danynyń jer qatynastary bóliminde qa­natqaqty negizde júzege asyrylýda.

Oblysta «Geoportal» júıesin en­giz­ýge 44 mıllıon teńge qarjy qajettigin «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» UK» AQ rastap otyr. Endi basqarma tarapynan qazirgi kez­de atalǵan júıeni qalyptastyrý úshin zer­deleý jumystary aıaqtalyp, tıisti usy­nystar daıyndalý ústinde eken. Eger «Geo­portal» geografııalyq jaǵdaıdy to­lyǵymen zerttep, zerdeleı alsa, onda ıe­siz jerlerdiń ıgilikke beriletinine se­ný­ge bolady.

Hamıt ESAMAN,

«Egemen Qazaqstan»

Jambyl oblysy