Arqany keńge salar kezeń emes

Baıaǵy jartas – bir jartas...

«Aıta-aıta Altaıdy, Jamal apaı qartaıdy». Keshe Úkimet bas­shysy bıyl da jyr bolǵan el­degi sý tasqyny máselesine qatysty dál osylaı dedi. Otyrystyń negiz­gi kún tártibin talqylaýǵa kósh­pes buryn B.Saǵyntaev sý basý qaý­pinde turǵan jáne sý basyp jatqan oblystar ákimderiniń, sondaı-aq Ishki ister mınıstriniń esebin tyń­daǵan bolatyn. Premer-Mı­nıstr «baıaǵy jartas – bir jar­tas», jyl saıynǵy máseleni sheshe almaı otyrǵandarǵa qatań es­kertý jasady. Ákimdikter men jaýap­ty memlekettik organdarǵa tóten­she jaǵdaılarǵa jol bermeý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyl­dap, atalǵan  máseleni erekshe ba­qy­laýǵa alýdy tapsyrdy.

«Jumys júrgizip jatyrmyz, qatań baqylaýda dep únemi aıtamyz. Biraq keleńsiz jaǵdaılar oryn alyp otyr. Apat aıtyp kelmeıdi desek te, soǵan qarsy ózimizdiń is-sharalarymyz daıyn bolýy tıis. Kóp jaǵdaıda ózimizden ketken qatelikterden osyndaı jaıttar oryn alýda. Sondyqtan, ákimder, Ishki ister mınıstrligi jaǵdaıdy qatań baqylaýda ustap, tótenshe jaǵdaıdyń ári qaraı órshýine jol bermeýi tıis», dedi B.Saǵyntaev.

 52 eldi meken zııan shekti

Ishki ister mınıstri Qalmu­han­bet Qasymovtyń aıtýynsha, ótken aptanyń sońyndaǵy qardyń kúrt erip, nóser jaýynnyń saldary­nan sý tasqyny qaýpi kúsheıip, ózen­der men sý qoımalaryndaǵy sý deń­geıi kóterilgen. Búgingi kúni 7 óńir­diń  52 eldi mekenine tas­qyn sýdyń zııany tıgen. «О́ńirler­de 1949 turǵyn úıdi sý basyp, 120 avtomobıl jolyn sý shaıdy. Qazir onyń 68-i qaıta qalpyna kel­tirildi. Eń kúrdeli jaǵdaı Aqmola oblysynda oryn alýda. Onda 26 eldi mekende 893 úıdi sý basyp, 2 418 adam qaýipsiz jerge kóshirildi. Munda kúrdeli jaǵdaı Atbasar qalasynda bolyp otyr. Bul jerde Jabaı ózeniniń sý deńgeıi kúrt kóterilip, ótken jyly salynǵan qorǵanys bógetin buzyp ketti, 269  úı sý astynda qaldy, 130-dan astam úıdi sý basý qaýpi bar», dedi mınıstr. Sondaı-aq, ol al­daǵy aptada Nura, Esil, Jabaı  jáne Kolýton ózenderindegi sý deń­geıi­­niń artýy boljanýyna baı­la­nys­ty Qaraǵandy men Aqmola ob­lys­taryndaǵy ahýal kúrdelene túsýi múmkin ekenin jetkizdi.

Elimizdiń tasqyn sý basqan óńir­­lerinen 6 myń adam qaýipsiz jer­ge kóshirilgen. 87 myńnan as­tam mal basy qaýipsiz jerge shy­ǵa­ry­lyp­ty.  Qazirgi ýaqytta sý tasqy­ny sal­daryn joıý úshin qaýipti ýchas­k­e­lerge 3 myńnan as­tam adam jumyldyrylǵan.

Ishki ister mınıstri, sonymen qatar erigen qar sýy Astana qala­syna qaýip tóndirmeýi úshin qandaı sharalar júrgizilip jatqandyǵyn baıan­dady. «Astana qalasy jáne onyń aýmaǵyndaǵy eldi meken­der sý astynda qalmaýy úshin asta­nalyq sý rettegishke 132 mln tonna tekshe metr erigen qar sýy jınaldy. Sý rettegish 450 mln tonna tekshe metr sýdy qabyldaı alady. Astana sý qoımasyna osy deńgeıde sý jınala beretin bolsa, táýlik ishin­de sý rettegish sýǵa tolyp ketedi. Saldarynan bó­get buzylyp ketýi múmkin. Osy­ǵan baılanysty shuǵyl túrde erigen qar sýyn Astana qalasy men tómen ornalasqan Aqmola obly­syn­daǵy óńirlerde qaýipsiz túrde shyǵarý máselesi týyndaıdy. Biz osy suraq jóninde keshe Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligimen jáne Astana qalasynyń ákimdi­gimen aqyldastyq», dedi Ishki ister mınıstri.

Sý tasqynynyń sebepteri

Sonymen qatar, mınıstr sý tas­qy­nynyń oryn alýynyń bas­ty sebepterin aıtyp berdi. «Birin­shiden, bıyl qar óte mol bolyp, shekti normadan 3 ese asyp ketti. Al ótken aptanyń beısenbi, juma jáne senbi kúnderi jańbyr jaýyp, ol qardyń kúrt erýine túrt­ki bol­dy. Sonyń saldarynan ózen­der­­degi, sý qoımalaryndaǵy sý deń­­geıi kóterildi. Ekinshiden, s­alyn­ǵan joldar árıne, bóget retin­­de paıdaǵa jarady. Biraq, eri­gen sýlar sol joldardyń boıyn­da jınalyp, sýaǵarlardyń bolmaýy saldarynan joldardy shaıyp ketti»,  dedi Q.Qasymov. Úshinshiden, sý qoımalarynyń  durys esebi bolmaǵan.  Iаǵnı, sý qoımalarynyń ıeleri jazǵy mezgilde sýdy eginshi­likpen aınalysatyndarǵa jáne  óner­kásipterge satý úshin kóp jınap alýǵa tyrysty.  Biraq sý qoımalaryna sýdyń mol mólsheri túsip, bógettiń buzylmaýy úshin máj­búrli túrde sýdy kóptep aǵyzý­ǵa týra keldi. «Al tasqyn sý ózen arnalarynyń tómengi saǵalaryna jaıylyp, eldi mekenderdi basyp qalyp otyr», dedi mınıstr.

  IJО́ ósimi – 3%

Keshegi Úkimet otyrysynda qaral­ǵan negizgi másele – el­i­mizdiń bıylǵy jyl boıy­nsha I toq­sanyndaǵy áleýmettik-eko­no­mıkalyq damý qorytyn­dy­lary. Bul másele boıynsha baıan­daǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov Qazaqstan eko­­no­mıkasynda 2016 jyldyń I jar­ty­jyldyǵynda qatty baı­qalǵan syrtqy jaǵymsyz áserler búginde tolyǵymen joıylǵanyn atap ótti. Sondaı-aq, el ekonomı­kasy­nyń jańa syrtqy jaǵdaılarǵa beıimdelý kezeńi aıaqtalyp, qal­pyna keltirý ósimine qaraı aýys­qanyn aıtty.

«Aldyn ala derekter boıynsha, 2017 jyldyń I toqsanynda eldiń ishki jalpy ónimi 3 paıyzǵa ósken, al ótken jyldyń bul kezeńinde az­daǵan qysqarý baıqalǵan bola­tyn. О́nerkásip, qurylys, kólik jáne saýda salalary ekonomıka ósiminiń negizgi kúshine aınaldy. Bıylǵy jyldyń basynda taý-ken ónerkásibi nashar kórsetkishterden jaqsy kórsetkishterge aýysqan jáne ónerkásiptik óndiris qarqynynda úderisti jalǵastyrýda. IJО́ ósimi­ne aýyl sharýashylyǵyndaǵy ón­di­ristiń 2,9 paıyzǵa artqany da oń áserin tıgizgen. Budan ózge, qury­lys salasy da jaqsy yqpal etti», dedi mınıstr.

Kiris kóbeıdi

Al bıýdjettiń oryndalýy ja­ıynda baıandaǵan Qarjy mınıstri Baqyt Sultanovtyń málimdeýinshe, 2017 jyldyń I toqsanynyń qory­tyn­dysy boıynsha mem­le­ket­tik bıýdjet kiristeri jos­par­lan­ǵan kórsetkishterden asqan. Mı­nıstrdiń málimetinshe, ótk­en jyldyń sáıkes kezeńimen salys­tyrǵanda ósim 116 paıyzdy qurady. Memlekettik bıýdjet kiristeri eseptik kezeńde 113 paıyzǵa, onyń ishin­de respýblıkalyq kirister 105 paıyzǵa, jergilikti bıýdjetter 134 paıyzǵa asyra oryndaldy. Respýblıkalyq bıýdjetke 1157 mlrd teńge somasynda kiris tústi. Bul jospardaǵydan 52 mlrd teńgege kóp, al ótken jyldyń 1 toqsanymen salystyrǵanda 137 mlrd teńgege artyq. Asyra oryndaý ımport kóle­miniń 25 paıyzǵa artýy, metall baǵalarynyń ósýinen jáne taýar­lardy ótkizýden túsken aına­lymdar esebinen oryn alǵan.

Qarjy tıimsiz basqarylǵan 

«Memlekettik bıýdjet shyǵyn­dary 97 paıyzǵa oryndaldy. Res­pýb­lıkalyq bıýdjet boıynsha ıgerý 98 paıyzdy qurady, bul jer­­gi­likti bıýdjetterge qara­ǵan­­da jaqsyraq. О́ńirlik bıýd­jet­­ter 97 paıyzǵa atqaryldy. Res­­pýb­lıkalyq bıýdjet shyǵyn­dary 2 065 mlrd teńgeni qurady», dedi B.Sultanov. Al bul bıyl jer­gilikti qarjy tıimsiz basqarylyp, ony josparlaýdyń sapasy tómen­degenin bildiredi.

«Jergilikti bıýdjetterdiń shy­ǵys­tary 857 mlrd teńgege ıge­rildi. 27 mlrd teńge oryndal­mady. О́ńir­lerdiń shottaryndaǵy qal­dyq­tar 339 mlrd teńgeni qurap, jyl basymen salystyrǵanda eki ese ósti (135 mlrd teńge). О́sý bar­lyq óńir­lerde oryn aldy. Bul jer­gi­likti qar­jy-qarajatty tıimsiz bas­­qarýdy jáne josparlaýdyń sapa­­sy tómendegenin kórsetedi. Bıýd­­jetterdi ýaqytynda naqtylaý kezin­­de osy qarajat basym shy­ǵys­­tardy qarjylandyrýǵa baǵyt­talatyn edi», dedi Qarjy mı­nıstri. Bul rette memlekettik or­gan­darda bıýdjet qarajatynyń to­lyq ıgerilmeýine baılanysty sóz qozǵaǵan B.Saǵyntaev mun­daı jaǵdaıdyń oryn alýy negiz­siz ekenin aıtty. «Bizde sol bir nár­se jyldan-jylǵa qaıta­lana­dy – sapasyz josparlaý men kon­kýrs­tar­dyń ýaqytyly ótkizilmeýi oryn alady. Ortalyqtandyrylǵan deń­­geı­de esh problema joq. Demek, má­sele ákimshiler men jergilikti jer­le­rge kelip tireledi», dedi B.Saǵyntaev.

Premer-Mınıstr son­daı-aq, bıylǵy jyldyń birin­shi jar­ty­jyldyǵynda qarjy­lan­dyrýdy arttyrý arqyly «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyn jú­zege asyrýdy qarjylandyrý jos­paryn túzetý qajettigin ata­dy.  Sonymen qatar, bıýdjettik baǵ­dar­lama­lar ákimshilerine memleket qara­jatyn tıimdi ári ýaqytyly ıgerý boıynsha pármendi sharalar qabyldaý tapsyryldy.  

Qarjy mınıstrligine mem­lekettik satyp alýlar boıynsha sáıkes zań jobasyn ýaqytyly usyný tapsyryldy.

Kórsetkishter kóńilden shyqpady

Úkimet basshysy sondaı-aq, Ener­getıka mınıstri, Aýyl sharýa­shylyǵy vıse-mınıstri, Investısııalar jáne damý mı­nıstri, Bilim jáne ǵylym mı­nıstri, Densaýlyq saq­taý, Máde­nıet jáne sport mınıstr­leri­niń baıan­damalaryn tyńdaǵan soń Baqytjan Saǵyntaev 24 maq­sat­ty kórsetkishterdiń 9-y boıyn­sha artta qalý baıqalyp otyr­ǵa­nyn atap ótti. Bul oraıda maq­satty kórsetkishterine qol jet­kizilmegen qyzmet túrlerimen sala­lar boıynsha sarapshylar baǵa­laýyna sáıkes, ekonomıkanyń qosymsha ósimi 0,55 paıyzdyq pýnkt­ke jetýi múmkin edi degen Úkimet basshysy, muny ekonomıka ósimin qamtamasyz etýde qolda bar rezervter dáleldeıtinin jetkizdi.

«Biz mundaı tájirıbeni alǵash ret engizip otyrmyz, eshqandaı sebepter qabyldanbaıdy, bizge nátıje kerek. Memleket basshysy ortasha merzimde ekonomıkanyń 5 paıyz ósimin qamtamasyz etý min­detin qoıdy. Sondyqtan, m­ınıstr­likter basshylarynyń na­zaryn árbir kórsetkishtiń oryn­dalýy úshin jeke jaýapkershilik júk­teletindigine aýdaramyn», dedi B.Saǵyntaev.

Premer-Mınıstr salalyq memlekettik organdardyń birinshi bas­sh­ylaryna maqsatty ósim kór­setkishterine qol jetkizý bo­ıyn­sha barlyq sharalardy qabyl­­daýdy tapsyrdy. О́tken jyl­dyń osy kezeńimen salys­tyr­­ǵanda, bıylǵy jyldyń I toq­sany­nyń qorytyndylary jaqsy nátıje kórsetkenin, alaıda, birinshi toqsandaǵy jetistikter nemquraıdylyqqa sebep bolmaýy tıis ekenin aıtyp, arqany keńge salýǵa bolmaıtynyn eskertti.

Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»