Medısına menedjmentiniń mańyzyn arttyrady

– Álemde saqtandyrýdyń mem­lekettik, jekemenshik jáne qo­ǵam­dyq syndy úsh túrli júıesi qa­lyp­tasqanyn bilemiz. Bizdiń eli­miz sonyń ishinen qoǵamdyq saqtandyrý jú­ıe­sin tań­dap aldy. Qoǵamnyń ár­bir mú­shesine qatysty dúnıe bol­ǵan­d­yq­tan saýaldardyń kóp týyn­daýy zań­dy. Sondyqtan bul saq­tan­dy­rýdyń ar­tyqshylyǵyna qatysty paı­ymyńyzben bólisseńiz.

– Jalpy, ekonomıka qansha damysa da densaýlyq saqtaý salasynyń problemalaryn bıýdjettiń moınyna ilip, jaýapkershilikti memleketke ysyryp qoıýǵa bolmaıdy dep oılaımyn. О́ıtkeni, azamattardyń densaýlyǵy medısınaǵa ǵana baılanysty emes,  ómir súrý saltyna, jumys ornyna (zııandy, zııansyz óndiris) jáne jeke jaýapkershiligine de táýeldi. Bireý densaýlyǵyna muqııat qarasa, endi bireý júrdim-bardym qaraıdy. Bul júıeniń basty artyqshylyǵy − barshaǵa teńdeı múmkindik berýinde. Munda jarnany árkim óz múmkindigine qaraı tóleıdi. Al medısınalyq kó­mekti qajettiligine qaraı alady. Jú­ıe­ge qatysyp, jarna tóleıtin azamat­tar joǵary tehnologııalyq kómek túr­l­erin tegin paıdalanýǵa múmkindik alady. Onyń ústine, bul júıede saq­tan­d­yrylǵan azamattar kez kelgen klı­nıkanyń járdemine júgine alady. Mundaı jaǵdaıda qor Mindetti áleý­mettik medısınalyq saqtandyrý pa­ke­ti sheńberinde klınıkanyń qyzmet kór­setýge ketken shyǵyndaryn jaýyp be­re­di. Ekinshiden, saqtandyrylǵan azamat ke­pildendirilgen tegin medısınalyq kó­mek pen MÁMS paketi sheńberindegi me­dısınalyq kómek úshin qosymsha tó­lemderdiń barlyq túrinen bosaty­lady. Úshinshiden, qor tarapynan far­masevtıkalyq qyzmet kórsetetin uıym retinde tańdalǵan kez kelgen dárihanadan keńeıtilgen tizim boıynsha dári-dármek ala alady. Tórtinshiden, saq­tandyrylǵan azamattyń aı saıyn óz atyna aýdarylǵan jarnalar men me­dı­sına mekemelerinde kórsetilgen kó­mek jaıly málimet alýǵa múmkindigi bar. Besinshiden, qor bolashaqta me­dı­sınalyq qyzmet sapasy tómen nemese mindetti saqtandyrý júıe­sine qa­tysýshynyń quqyǵy bu­zyl­ǵan jaǵ­daı­da saqtandyrylǵan aza­mat­tar­dyń qu­qyǵyn qorǵaýdy kózdep otyr. Eń basty artyqshylyǵy, medısına salasyn damytýǵa, básekelestikti arttyrýǵa múmkindik beredi. 

– Negizi, saýatty ári izgilikpen jú­r­etin básekelestiktiń bereri mol. Me­dısınalyq qyzmet kórsetetin mekemeler arasynda básekelestik ornasa pasıentter úshin qolaıly bolatyn shyǵar. Bul sapaly qyzmet kórsetýge alyp kelip, adamdar sarylyp kútken kezekterden arylsa jaqsy bolar edi. Oǵan qalaı qol jetkizesizder?

– Birinshi kezekte medısınalyq qyz­met­terdiń sapasy jaqsarýy tıis.  Densaýlyq saqtaý sa­lasyna álemdik standarttardy engizý, den­saýlyq saqtaý sýbektileri arasynda konkýrstar ótkizý, medısınalyq qyz­met­terdi akkredıtasııalaý syndy ju­mys­tar júrgizilýi kerek. Sonyń ná­tı­je­sin­de qormen kelisimshart bekitken emdeý mekemeleriniń qyzmeti úshin aqy tólegende sapany, azamattardyń qa­naǵattaný deńgeıin eskere otyryp, qa­ra­jatty soǵan sáıkes bólýdi jú­ze­ge asyrý josparlanyp otyr. Al bul pasıentterdiń kóńilinen shyq­qan mekemelerdi órge súıreıtin jú­ıe. Sondyqtan árbir mekeme úshin emde­lý­shiniń kórsetilgen qyzmetke razy bolýy mańyzdy. Osylaısha  densaýlyq saqtaý júıesiniń qar­jylyq turaqtylyǵy artyp, jumys ná­tıjesi jaqsarady. Medısınalyq qyz­met sapasy men densaýlyq saqtaý sa­lasynyń básekege qabilettiligi ar­tady. Sonymen qatar, bastapqy me­dısınalyq-sanıtarlyq kómekti qar­jy­landyrýǵa basymdyq beriledi. D­á­rigerler sany artyp, jalaqysy óse­di, dári-dármekpen, ambýlatorlyq kó­mekpen qamtý kólemi artady.

– Jasyratyny joq, kópshiliktiń tur­ǵylyqty jerinde tirkelgen em­hanalardyń, ambýlatorııalardyń ju­mystaryna kóńilderi tolmaı jata­dy. Jergilikti mekemelerde qyz­met kórsetýdiń olqy tustary qa­laı jaqsarady?

– Ondaı problemanyń bary ras. Tur­ǵyndar emhanalardaǵy kezek má­selesin kóp aıtady, al ol óz kezeginde me­d­ısınalyq qyzmet sapasyn jaqsartý máselesimen úndesip jatyr. Álbette, MÁMS júıesiniń enýi medısınalyq uıymdardyń menedjmentin jetildirýge, pasıentterge qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartýǵa peıildi etetin jaǵdaı týdyrady. Kórsetken qyzmeti barǵan adamnyń kóńilinen shyqpasa mekeme aqshadan qaǵylady. Bul úshin josparly em qabyldaıtyn pasıentterdi dárigerdiń qabyldaýyna aldyn ala jazý júzege asyrylady. Sonyń esebinen pasıent belgilengen ýaqytta ǵana keletin bolady. Ekinshiden, shuǵyl kómek kórsetýdi qajet etetin pasıentterdi bólek qabyldaý (fıltr-kabınetter, dárigerge deıingi qabyldaý kabınetteri) jumysy jolǵa qoıylmaq. Sonda jedel kómek qajet etetin adam men josparly túrde em alatyn adamnyń joldary toǵyspaıdy. Bul qazirgideı sapyrylysyp, biriniń jolyn biri bógegen kezekti boldyrmaıdy. Úshinshiden, árbir emhanada kóp arnaly telefon baılanysy bar dıspetcherlik qyzmet jumys atqaryp, oǵan qosa eresek pasıentterge, balalarǵa, júkti áıelderge jeke tirkeý oryndary uıymdastyrylady. Taǵy bir másele zerthanaǵa qatysty. Bul rette qan alý prosedýralary jeke-jeke toptarǵa bólip uıymdastyrý (mysaly, balalar, júkti áıelder, eresekter) boıynsha atqarylmaq. Prosedýra ka­bınetine, dárigerdiń qabyldaýyna elek­trondy kezek uıymdastyrý (tablolar), dıspanserlik esepte turatyn naý­qastarǵa tegin dári reseptin 3 aıǵa jazyp berý qarastyrylyp otyr. Buryn aı saıyn dári alý úshin emhananyń esigin tozdyratyn adam endi 3 aıda bir ret keletin bolady.

– Halyq saqtandyrý jarnasy – tólengenin qalaı biledi?

– Mindetti áleýmettik medısınalyq saq­tandyrý júıesinde saqtandyrý pol­ısi berilmeıdi. Azamattar MÁMS júıesine qatysý úshin Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qoryna tólegen jarnasyn elektrondy má­li­metter bazasy arqyly JSN kóme­gi­men anyqtaı alady. Munyń bárin tek­se­rip otyratyn aqparattyq júıeler bar. Qazir mınıstrlik ony ári qaraı je­tildirý jumystarymen aınalysyp jatyr. Al mindetti áleýmettik me­dısınalyq saqtandyrý júıesine kó­shý halyqqa aýyr bolmas úshin jáne me­dısınalyq kómektiń der kezinde kór­se­tilýin qamtamasyz etý maqsatynda sá­ýir aıynyń basynda azamattardy emhanaǵa tirkeý naýqany bastalǵan bolatyn. «Emhanaǵa tirkel de, mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesindegi mártebeńdi anyqta!» degen taqyrypta ótip jatqan shara 2017 jyldyń 31 maý­symyna deıin jalǵasady. Naýqan barysynda halyqqa jańa júı­eni jan-jaqty tanystyrý, jarna­ny qashan, qalaı tóleıtinin,  qandaı medısınalyq kómek kór­setiletini túsindiriledi.

Jergilikti jerlerde ýchaskelik je­li qyzmetkerleri úı-úıdi aralap, em­hanaǵa tirkelmegen, ýaqytsha jáne tu­raq­ty tirkeýi joq turǵyndardy anyq­taý­men aınalysyp jatyr. Iаǵnı, naýqan sheń­berinde tirkelgen turǵyndardy qaı­ta esepke alyp, tirkeýi joqtardy tur­ǵy­lyqty aımaǵy boıynsha emhanaǵa tir­keý baǵytynda qyrýar sharýa atqarylýda.

− Áleýmettik medısınalyq saq­tan­dyrý júıesi aıasynda qandaı qyz­met­ter kórsetilmek? Oǵan dári-dárm­ek quny kire me?

– MÁMS sheńberinde barlyq azamattar úshin birkelki paket usynylmaq. Bul paketti saqtandyrylǵan azamattardyń bári paıdalanyp, pasıent emhanalyq-ambýlatorlyq kómek sheńberinde dárigerlik qabyldaý jáne keńes berý, profılaktıka, dıagnostıka, emdeý, al sta­sıonarlyq kómek boıynsha emdeý já­ne ońaltý, pallıatıvti kómek jáne med­bıke kútimi, joǵary tehnologııalyq qyzmet túrleri, dári-dármektiń keıbir túr­lerimen qamtamasyz etýge qoldary je­tedi. MÁMS paketi sheńberinde kór­setiletin qyzmetter men dári-dár­mek tiz­imi keıinirek Úkimettiń tıisti qaýl­y­lary arqyly bekitiledi. 

– Azamat MÁMS júıesine kirý úshin ne isteýi kerek?

− Aldaǵy ýaqytta MÁMS paketterin paıdalanǵyńyz kelse aldymen emhana tańdańyz. Emhanany turǵylyqty jerińiz boıynsha tańdaýǵa bolady. Sodan keıin tirkeýde barsyz ba, joqsyz ba, osyny tekserińiz. Ony «elektrondy úkimet» portaly (egov.kz) arqyly tek­se­rýge bolady. Buryn-sońdy esh jerge tirkelmegen azamattar osy portal ar­qyly kez kelgen emhanaǵa tirkele ala­dy. Al, ǵalamtordy paıdalanýǵa múm­k­indigi joq turǵyndar ony jaqyn mań­daǵy emhana arqyly tekseredi jáne tirkeledi. Tirkelý úshin 2-aq qujat talap etiledi. Birinshisi – erkin formada jazylǵan ótinishi, ekinshisi – jeke kýáligi.

– Jumys berýshi kim úshin jáne qashan jarna tóleı bastaýy tıis?

– Jumys berýshiler áleýmettik me­dı­sınalyq saqtandyrý qoryna 2017 jyl­dyń 1 shildesinen bastap tómendegi mólsherde jarna tóleı bastaıdy. Atap aıtar bolsaq, jumys berýshiler qorǵa 2017 jyldyń 1 shildesinen bastap ár jumyskerdiń tabysynyń 1%-y, 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap – 1,5%-y, 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap – 2%-y, al 2022 jyldyń 1 qańtarynan bastap – 3%-y kóleminde aqsha aýdaryp otyrýy tıis. Jumys berýshi 2018 jyly ár jumysshy úshin aıyna orta eseppen 2281 teńge kóleminde jarna tóleıdi.

– Bul tártip jaldamaly jumys­ker­lerge qatysty ma?

– Jaldamaly jumyskerler saq­tan­dyrý jarnasyn 2019 jyldyń 1 qań­ta­rynan bastap tóleıdi. Jarnany jala­qy­synan jumys berýshi ustap, býhgalte­rııa arqyly qorǵa aýdaryp otyrady. 2019 jyly ár jumyskerdiń aılyq jalaqysynan 1%, 2020 jyldan bastap 2% jarna ustaıdy. Jumys berýshi ár aıdyń 15-inde sizge Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qoryna aýda­ryl­ǵan aýdarymdar týraly habarlaýy tıis. Naqty aqsha túrinde eseptep kór­se­ter bolsaq, jumyskerler 2019 jyly aı saıyn orta eseppen 1529 teńge jarna tóleıdi.

– Al jeke kásipkerler úshin jarna tóleý qaı kezden bastap júredi?

– Eger siz jeke kásipker bolsańyz, aı saıyn 2 eń tómengi jalaqynyń 5 paı­yzy kóleminde jarna tóleısiz. Jeke ká­sipkerdiń aı saıyn tóleıtin jarnasy 2828 teńgeni quramaq. Kásipkerler jar­nany 2017 jyldyń 1 shildesinen bastap kez kelgen ekinshi deńgeıli bank nemese Qazposhta bólimsheleri arqyly tóleı alady.

– Al ózin-ózi jumyspen qamtyp júrgender she?

– Eger halyqtyń turaqty tabysy az, ekonomıkalyq belsendiligi tómen bóligine jatatyn bolsańyz, aı saıyn jarna tóleýge mindettisiz. Bul top­qa belgilengen aı saıynǵy jarna kó­le­mi eń tómengi jalaqynyń 5 paıyzy nemese 1414 teńgeni qurap otyr. Bul toptaǵy azamattar jarnany 2018 jyl­dyń 1 qańtarynan bastap, kez kel­gen ekinshi deń­geıli bank nemese Qaz­poshta bólim­she­leri arqyly tóleı alady. Jarnany aı saıyn nemese birden bar­lyq 12 aı úshin tólep tastaýǵa bolady.

Ártúrli derekterge súıensek, búgingi tań­da elimizde óz kúnin ózi kórip júrgen tur­ǵyndar sany 1,5 mln adam­nan asyp jyǵylady. Bul sanattaǵy azamattar 2020 jylǵa deıin emhanalyq-am­bý­latorlyq kómektiń josparly gos­pıta­lızasııadan basqa túrlerin paıdalana alady. Jáne olar aldymen óz mártebesin anyqtap alǵany jón. Birinshiden, turǵylyqty jeri boıynsha Eńbekpen qamtý ortalyǵyna habarlasyp, biliktiligine qaraı jumysqa ornalasý múmkindigi beriledi. Eger onyń reti kelmese jumyssyz mártebesin ala­dy. Sodan keıin ol úshin jarnany mem­leket tóleıdi. Ekinshiden, salyq organdaryna baryp, jeke kásipker re­tinde tirkeledi jáne jarnany ózi tó­leıdi. Jarna tóleý merzimi 2017 jyldyń 1 shildesinen bastalady, jarna kólemi 2 eń tómengi aılyqtyń 5 paıyzy mólsherinde. Úshin­shi­den, eger bul nusqalardyń ekeýi de kó­ńilinen shyqpasa, halyqtyń eko­no­mıkalyq belsendiligi tómen bó­li­giniń ókili retinde jarna tóleıdi. Bul toptaǵy azamattar jarnany 2018 jyl­dyń 1 qańtarynan bastap, ekinshi deń­geı­li bankter nemese Qazposhta arqyly tóleıdi. Aı saıynǵy jarna kólemi – tómengi aılyq jalaqynyń 5 paıyzyn quraıdy.

Áńgimelesken

Anar TО́LEÝHANQYZY,

«Egemen Qazaqstan»