«Baqytymdy qazaq elinen taptym» deıdi polıak qyzy A.F.Ilına

Oral qalasyndaǵy «Qaz­Arma­Prom» JShS quıý se­hy­nyń bastyǵy Anna Ilına­nyń negizgi maman­dyǵy – metallýrg. Ýkraınada týyp-ósken. Verdıchev máshıne jasaý tehnıkýmyn bitirgen. 1985 jyly joldamamen Qazaqstanǵa kelgen. Ol Oral armatýra zaýytyna óz mamandyǵyna sáıkes quıý sehynyń tehnology bolyp ornalasady. Biz 1 mamyr merekesi qarsańynda oǵan jolyǵyp, birneshe saýal qoıǵan edik. – Anna Fransevna, temir balqytý názik jandy áıel­derdiń bitim-bolmystarymen úılese bermeıtin ári óte aýyr qol kúshin qajet etetin is qoı. О́zge emes, dál osy maman­dyqty tańdaýyńyzǵa ne sebep boldy? – Balalyq shaǵym Ýkraına­daǵy Jıtomır oblysynyń Ka­mennyı Brod selosynda ótti. Men osy jerde mektep bitiretin jyly «Vesna na Zarechnoı ýlıse» degen keńestik fılm ja­ryq­qa shyqty. Atalǵan kıno­týyn­dyǵa metal­lýrg­­terdiń ómi­ri men ty­nys-tirshi­ligi arqaý bolǵan-dy. Ba­laýsa, ótpeli shaq­taǵy jasós­pirimniń ja­ny nege de bolsa eliktep tura­ty­ny ta­bıǵı jáıt. Osy fılmdi kór­­­gen­nen keıin júre­gimdi balqy­ǵan temirdiń otty ushqyn­dary, dom­na peshi janyn­daǵy balqy­tý­shy­lar­dyń jarqyn júz­deri jaýlap aldy. Metallýrg bolsam degen oı alǵash ret osy kezde kelgen edi. Men kóp balaly otbasynda dúnıege keldim. Taǵdyrdyń ja­zýymen úıelmeli-súıelmeli al­ty balany anam bir ózi tárbıe­lep ósirip shyǵardy. Sondyqtan da, biz bárimiz ol kisiniń úmitin aq­taý­ǵa um­tyldyq. Bir jaǵynan osy ma­mandyqty tańdaý arqy­ly anama ma­terıaldyq turǵy­dan sal­maq tú­sir­gim kelmedi. О́ıtkeni, sol kezde atalǵan ma­man­dyqqa oqıtyndarǵa 37 rýbl shákirtaqy tólenetin. – О́zińiz basqaratyn quıý sehyn­da 200-ge tarta adam eń­bek etedi eken. Onyń 90 pa­ıyz­ǵa jýy­ǵy er-azamattar kóri­ne­di. Ashy­ǵyn aıtyńyz­shy, jara­ty­ly­synan náziktik pen ádemi­liktiń sımvoly sanal­ǵan áıel zatynyń er adamdardan tura­tyn sehty basqarýy qıyn­ǵa soqpaı ma? – Bul jóninde oılanyp kór­meppin. Áıteýir, azamattar meni kásibı maman retinde syılaı­tynyna, bul turǵyda aıtqan oı-pikir, usynystarymdy jerde qal­dyrmaıtynyna kózim ábden jetken. Ý-shýy qulaqty tun­dyratyn quıý sehyna kirgen ózge kisiniń basy aınalýy múmkin. Al óz basym sol shýǵa ábden úırenip ketkendikten, dybystardy tyń­daı júrip, úlken tetiktiń qaı jerinen aqaý shyǵyp turǵanyn tez aıyra alamyn. Sodan soń dereý er-aza­mattardan turatyn sheberler men tehnıkterge tyǵyz tap­syrma beremin de, aqaýsyz óndi­ris­ti shu­ǵyl jolǵa qoıamyz. Men mundaǵy barlyq eńbek saty­larynan óttim. Sondyqtan maǵan sehta eńbek etip júrgen­derge jón silteý qıynǵa soqpaı­dy. Zatym áıel bolǵa­ny­men, qyz­met kezinde joǵary talap qoıa biletin minezimdi qaramaǵymda isteıtinder jaqsy biledi. О́ndiris­tiń aty – óndiris. Ol kóp jaǵ­daıda maıdalap, jumsaq sóıle­gendi kótere bermeıdi. Qatty aıtýǵa týra keletin sát­ter de kezdesip turady. Oǵan bári de túsinistikpen qaraýǵa daǵdylan­ǵan. – «QazArmaProm» JShS-niń jetekshisi Stanıslav Kachalo – jańany jatsynbaıtyn, óńirde­gi tájirıbeli óndiris komandır­leriniń biri. Onyń bastamasy­men mundaǵy óndiris qural­daryn jańǵyrtý qolǵa alyn­ǵanynan habardarmyz. Buǵan ne deısiz? – Durys aıtasyz. Sońǵy ýaqyt­ta sehta kóptegen ózgerister boldy. Sonyń bári kóz aldymda ótip keledi. Atap aıtqanda, uzaq jyldar boıy vagrankalar kokspen jaǵy­la­tyn. Qazir oǵan kógildir otyn paıdalanylady. Ol ekonomıkalyq turǵydan óte jo­ǵa­ry tıimdilikter ákeldi. Shy­ǵyn aza­ıyp, jalaqymyz joǵary­lady. Ja­­syratyny joq, quıý sehynda isteý­ge ekiniń biri shydaı bermeıdi. О́ıt­keni, jyldyń tórt mezgilinde vagranka janyn­daǵy 40-50 gradýs ystyqqa tó­zim­dilik kórsetý ońaı emes. – Siz sońǵy bir-eki jyl ishinde otbasy jaǵdaıy­men Belorýssııa men Ýkraınada bolyp qaıt­qan ekensiz. Qazaq­stanmen sa­lystyra qaraǵanda ol memle­ketterdiń bú­gingi ty­nys-tirshiligi men ondaǵy ha­lyq­tyń ál-aýqaty jóninde ne aıtar edińiz? – Belorýssııadan bastaıyn. Olar­­­dyń taýar aınalymynda rýbl qol­da­nylady. Al halyq­aralyq valıýtalar – dollar men eýro óte tap­shy ekeni baı­qalady. Ony aıyr­bas­taý úshin be­lo­rýs­sııalyqtar uzyn-shubaq kezekte turady. Qazaq­standa mundaı tap­shy­lyq joq ekeni belgili. Al Ýk­raına­daǵy týysta­rym qa­zaq­­stan­dyq­tardyń ózge el azamat­taryna qara­ǵanda birlikteri bekem, áldeqaıda meıirban, baýyr­mal, elgezek, qonaqjaı ekendikterin qaıta-qaıta tamsana aıtýdan tanbady. Olar durys baıqaǵan. Bizde, Qa­zaq­standa aralasyp júrgen dos-jol­das­tardyń biriniń basyna qaıǵy tússe, bári birdeı ony bólisýge umtylady ǵoı. Sóıtip, oǵan úlken moraldyq qoldaý kórsetedi. Ma­terıal­dyq tur­ǵydan da kómek beredi. Al tutastaı memlekettik aýqymda alsaq, osyndaı baýyrmaldyqtyń basty bir mysaly óńirde oryn alǵan keshegi tasqyn sý kezindegi aýyz­birlik der edim. Biz­diń oblystyń tur­ǵyn­daryna barlyq qazaq­standyq­tar kómek berýde. Al meniń týǵan jerimdegi ýk­raınalyqtar birge otyryp, shaı ishpeıtin bolǵan. Qorshaý shar­baq­tan bir-birine qaraıdy da, «sá­lem», desip júre beredi. Kamen­nyı Brod selosyndaǵy er-azamat­tar ár tarapqa tarydaı shashylyp, Polsha men Ger­manııadaǵy iri qalalarǵa jumys izdep ketken. Kıevte turatyn ápkem jalaqysynyń 400 dollar ekenin aıtty. Úlken qa­lada mun­daı mardymsyz jal­aqymen qaıtip kún kóredi? Sondaı-aq Ýkraınada nesıe ala­myn deseńiz, bankterdiń pa­ıy­zy jo­ǵary. Bizde Qazaqstanda nıet qoıǵan adamǵa jumys taby­lady. Taǵy bir aıtarym, memleketimizde turǵyn úı alýǵa qolaıly jaǵdaı jasalǵan. Respýblıkada ashylǵan Turǵyn úı qurylys jı­naq banki arqyly 5 paıyzdyq ósimmen jańa baspa­naǵa qol jetkizýge jol ashyq. Ýkraı­na­daǵy baýyrlarym mun­daı qolje­tim­di jaǵdaıǵa qatty qyzyǵady. «Sizder jumaqta tu­ra­syzdar», deıdi olar maǵan. Bul aıtqandary, árı­ne, shyn­dyqtan qashyq emes. Meniń maqtanyshym – Qa­zaq­stan. Qaı kezde de men onyń jetistikterimen maqtana ala­myn. Men óz baqytymdy Qazaq elinen tap­tym. Ul-qyzdarym da Qazaq­stanǵa esh jer­di teńeı almaıdy. Búginde men ne­mere-jıender sú­ıip, olar­dyń qy­zy­ǵyna toımaı júrgen baqytty ájemin. Son­daı-aq, qazaq jur­tynyń álemdik qoǵam­­dastyq moıyndaǵan N.­Á.Na­zar­baev­taı Kósh­­bas­­shysyn ósi­rip, tár­bıe­lep shyǵarǵany óz aldyna bir bólek áńgime. Biz, respýblı­kada­ǵy metallýrgter qaýym­das­tyǵy Nur­­sul­­tan Ábishuly­nyń óz eńbek jo­lyn domna peshinde temir balqy­tý­dan bas­taǵa­nyn árkez laıyqty maq­tanysh etip júremiz. Memleket basshysy bizdiń jany­myzǵa sony­symen de, sol isimen de aıryqsha jaqyn kórinedi. – Shyn kóńilden, qazaq­standyq patrıotızm kóńil-kúıi aýanynda ashy­lyp aıtqan áńgimeńiz úshin sizge kóp rahmet. Áńgimelesken Temir QUSAIYN. Oral.