«BALAPAN» baǵytynan taımasa

Búginginiń balasynyń basty ermegi kógildir ekran men kompıýter. Tańnan keshke deıin te­mir­já­shikke  ózgeniń ónegesin qy­zyq­­tap otyrady. Sol ult­­tyq bol­mys-biti­mimizdi bala tú­si­nigine saı kórse­te­tin qazaq tildi ba­lalar tele­arna­nyń joqtyǵy. El­ba­sy­nyń ózi qoz­ǵaý salýynan qol­ǵa alynǵan, “Balapan” telear­na­sy­nyń ashylýy bar­sha qazaq­stan­dyq­tar úshin óte qýa­nysh­ty sát bol­dy. Ba­sylym­dar ja­rysa ja­zyp, balaqaı­lar asy­ǵa kút­ti. Bul “Balapan” tele­arnasy kó­rer­meni kóp, jaqsy baǵ­dar­lamalar usyna­tyn telearna bo­la­dy. Sony­men qatar, ózge ult ókil­derine, tipti óz jetkinshekterimizge qazaq tilin úı­­retýde, hal­qy­myzdyń rýhanı dú­nıe­lerin ta­nystyrýda úl­ken ról at­qarady. Búl­dirshinniń bo­ıyna ult­tyq qun­dy­lyqtardy si­ńi­­rip ósýine kóp kómegin tıgizedi degen úkili úmit te basym bol­ǵany ras. Baǵdarlama­lary úsh jas­tan on jas­qa deıingi jasós­pi­rimderge ar­nal­ǵan telearna da óz jumysyna sol úmitti aqtasaq degen nıetpen kiriskeni de onyń ár habarynan baıqalyp-aq turdy. Jas býynnyń ulttyq jáne má­de­nı tul­ǵasyn qalyptastyrý, otan­ǵa degen súıispenshilik pen úl­­kenderge degen izettilikke úıre­tý maqsatyn­da birqa­tar baǵdarla­ma­lar ómirge keldi. Osy arada bir aıta ketetin jaıt «Qazaq­stan» te­learnasy sóı­tip, 2010-2011 jyl­darǵa “Ala­qaı, Bala­qaı!” (sport­tyq oıyn-saýyq baǵ­darlamasy), “Aı­juldyz” (kóp­shi­lik-tanym­dyq baǵ­dar­lama­sy), “Kel, oına­ıyq!” (ta­nym­dyq shoý baǵdar­la­masy), «She­berhana», “Álippe” (oqý-ta­nym­dyq baǵ­dar­lamalary), “Án sa­laıyq!” (bar­lyq otbasy úshin mý­­zy­kalyq oıyn-saýyq shoý baǵd­ar­lamasy), “Ǵaja­ıyp­stanǵa saıahat” (oqý-tanymdyq anı­masııalyq se­rıa­ly) sekildi bir­qatar baǵdarla­ma­lardy shyǵarsa, jas kórermenge  bu­rynnan tanymal “Aıgólek” mý­zykalyq shoý baǵdar­lamasy, “Erketaı” oqý-tanymdyq já­ne “To­la­ǵaı” otbasylyq-sport­tyq shoýy da ba­la­lardyń yntyǵa kú­tetin ha­bar­lary­na aınaldy. So­nymen qa­tar, álem­degi balalarǵa ar­nal­ǵan eń úzdik anı­masııalyq fılm­derdiń qazaq tiline aýdarylýy da óte quptarlyq jaıt boldy. Árıne, burynnan kórsetilip kele jatsa da bul habarlar, ási­re­se, «Aıgólek» pen «Erketaı» kó­rer­­me­nin jalyqtyryp alǵan joq, qaıta jetkinshekterdiń úl­ken-ki­shi­si birdeı tamsana tama­sha­laı­tyn baǵdar­lamalardyń birine aı­nal­dy. «Ala­qaı, balaqaı!» da kó­rermenin baýrap áketti.  Ba­la­lar­dy shynyq­ty­ryp, bıshilik ónerge beıimdeıtin, jyldam­dyq­qa baýlı­tyn, kóńildi áýenmen ár­lengen bul baǵdar­la­ma­nyń este­tı­kalyq tár­bıesi zor desek, «Álip­pe» oqý-ta­nymdyq baǵ­dar­lamasynyń bala­lar­ǵa úıreteri kóp qyzyqty ta­qy­ryptarǵa qu­ryl­­ǵany da qýa­nysh­ty jaıt. Ár­bir áripke baılanysty óleń-taq­paq­tar oqylyp, maqal-mátelder jattat­qy­zý, jolda júrý erejelerin tar­tymdy etip túsin­di­rip, qa­zaqtyń ulttyq salt-dás­túr­lerin búldirshin oı-órisine la­ıyq­ty tá­sil­dermen túsindirý baǵdarl­a­ma­nyń úlken jetistigi dep aıtý­ǵa bo­lady. Aqyn-jazýshy­lardyń jyl mezgilderine baılanysty ja­zyl­ǵan shyǵarma­laryn nanym­dy kó­rinister arqyly bala kóńi­line toqı bilý de, kishken­taılarǵa árip úırete otyryp, ta­ny­mal ta­lant­tary­myzben tanys­tyrý tásili de baǵdarlamanyń shyq­qan bıigi­niń biri. Al «Oılan da, tap» baǵda­r­lamasy búldirshinderdi búgingi ǵy­lym jańalyqtarynyń qyr-sy­ryna úıreter, zerdelini jetelep, tańǵajaıyptarmen tabys­ty­rar ta­nymdyq dúnıe. Árıne, bir óki­nishtisi balalarǵa arnalǵan ult­tyq týyndylarymyzdyń azdy­ǵy. Bul jerde de «Balapan» arnasy amal­­syzdan aýdarmaǵa táýeldi bo­lyp otyr. Kún saıyn kórsetiler «Vılgelm Teldiń jańa hıkaıa­la­ry», «Túngi baqqa saıahat», t.b. mýlt­hıkaıalar bul sózimizge dá­lel. Osy arada ata-ananyń bala­myz ulttyq teletýyndylardy tamashalap, júze­ge tolyq aspaı, súıikti keıipkerlerimen qaýy­sha­dy degen úmi­ti ázir otyrǵanyn da aıta ketken jón. Endeshe, bala sanasyna ata-baba qasterleıtin ımandylyqty uıytý, ultymyzǵa tán, halqy­myz­dyń qa­ny­na bitken ádet-ǵuryp­tar­dy úıre­týdi de aldaǵy ýaqytta osy baǵ­darlama arqyly qolǵa al­saq, nur ústine nur demekpin.  Iá, ózge eldiń «Bankti tonaý» sekildi hıkaıasyn qyzyqta­ǵan­sha, halqy­myz­dyń Jırenshe sheshen, Aldar- kóse, Ertós­tik sııaqty ańyz-áp­sa­nalar men baýyr­mal­dyq­qa, ba­tyl­dyqqa, el qorǵar erlikke úndeı­tin «Batyrlar jyry­nyń» keıipkerlerimen ekran arqy­ly júzdesip jat­sa, bul erteńgi kúni ultym dep uran salar ul-qyzdarymyzdyń tá­lim-tár­bıe­sine oń yqpalyn tıgizeri sózsiz. Halqymyzdyń tabıǵatyna ja­qyn «Án salaıyq!»  balala­ry­myzǵa da unaıtyn baǵdarlamanyń biri. Degenmen, osy baǵdarlama áli de bolsa kóp izdenisti talap etetin sııaqty. Olaı deıtinimiz, balalar­ǵa arnalǵan án reper­týa­ry kúrde­li. Keı ánder­diń ja­ńylt­pash qusap op-ońaı aı­tyla salmaıtyndy­ǵy­nan kish­kentaı án­­shi­lerimiz sóz­derin jattaı almaı aýyzdaryn jy­byr­latyp, úı­retý­shige jaýtań­daı qarap álekke túsip jatady. Mysaly, «Shah­ter týraly ánge» qulaq túrelik: «Shahterdi el biledi, oǵan saraı jer asty. Kómir qazyp júredi sorǵa­la­typ ter ashy», degen joldardy bala túgili ózimiz de múdirip aıtaty­nymyz aqıqat desek, «Tabyndy ózim sýaryp-eı, Shalǵynǵa aıdap baramyn, dep keletin búldirshinder úshin túsi­nik­­siz mátinniń olardy qyzyq­tyr­masy anyq. Bir sarynmen aı­tyl­ǵan aýyr án yrǵaǵyn jarty saǵat­qa jýyq qaıtalaǵan júrgizý­shi­lerdiń ózi de jalyqqandaı. Árıne, kóńilsiz áýen men búldirshinder úshin beımálim baqtashy men shahter tirligi olarǵa qyzyqsyz bol­ǵany kórinip-aq tur. Sondaı-aq, bir saryndy yrǵaqpen jarapazan maqamyna keletin «Teke jaıyn­daǵy ánniń» de bala ja­dyn­da jat­talyp qalýy ekitalaı-aý. Bul baǵ­darlamaǵa jurt jadynda júr­gen, aıtýǵa jeńil balalar án­derin nege usynbasqa. Taǵy bir oıǵa oralǵan pikir-júr­gizýshilerdiń kıim úlgileri. Baǵ­­darlamanyń basym kópshili­gin­de júrgizýshilerdiń qara tústi, ne bolmasa qońyrqaı kıimge úıirligi baı­qalady. Negizinen, balalar baǵ­dar­lamasyn júrgizýshiniń kıimi ashyq tústi, balanyń  kóńilin ja­dy­ra­ta­tyndaı bolýy qajet-aq. О́zi júr­gizetin habardyń maz­mu­ny­na saı, ertegi áleminiń keıipkerindeı kıinip shyqsa, tipti tartymdy kóriner edi. Jáne bir kóńilge kir­biń uıalatar jaıt, ashylǵanyna ne­bári 7-8 aı ǵa­na bolǵan tele­arna­nyń qory sar­qy­la bastaǵany. Soń­ǵy kezde qaı ýa­qytta qossa­ńyz da birneshe ret kór­gen baǵ­dar­lamany qaıta berip jata­tynyna búldirshinder kóńi­li tol­maı-aq júr. Balalardyń bar­lyq baǵ­dar­la­many jattap alǵany son­shalyq, jaýyr bola bastaǵan arna­nyń qu­la­ǵyn basqa jaqqa bu­raı sa­la­tynyn kózimiz kórip te j­úr. Árı­ne, jańa ǵana qanat qaqqan «Ba­la­panǵa» osyn­sha syn aıt­qanymyz ar­tyq ta shyǵar. Degenmen, syn túzel­meı, min túzel­mes. Bizdiń tilegimiz bar qazaq­tyń úmitin arqalaǵan «Ba­la­pannyń» qa­na­ty qataıa tússe deımiz. Bazarkúl AHMET, jýrnalıst.