Prezıdent N.Á.Nazarbaev «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz» atty bıylǵy Joldaýynda bilim men ǵylym máselesine erekshe mán bergeni belgili. Ásirese, bilim saıasatyn iske asyrý týraly usynystary Qazaqstanda órkenıetti memleket qurý isin jandandyra túspek. Osyǵan oraı Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń bilim saıasatynyń iske asyrylýyn Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti ujymynyń jumystarynan baıqaýǵa bolady.
Bul shańyraqtan jyl saıyn myńdaǵan jas mamandar túlep ushyp, keń-baıtaq elimizdiń ár túrli aımaqtaryńda bilim, ǵylym, taǵy basqa kóptegen salalarda jemisti eńbekter atqarady, qazir de atqarýda. Olardyń ishinde esimderi tek elimizde ǵana emes, álemniń biraz jerlerine belgili bolǵan uly tulǵalarymyz da barshylyq. Búgingi kúnge deıin ýnıversıtetimizdiń tarıh talqysynyń talaı-talaı syndarynan múdirmeı ótkeni kópshilikke aıan. Keńes ımperııasyn dúr silkindirgen 1986 jylǵy Jeltoqsan oqıǵasy men elimizdiń óz táýelsizdigin jarııalap, egemendikke jol tartqan qıyn jyldary da ýnıversıtetimizde biraz ıgi isterdiń atqarylǵandyǵyn eshkim de joqqa shyǵarmaıdy. Degenmen osy kezeńderde «qazaq» – degen qasıetti attan aıyrylyp, «Almaty ýnıversıteti» bolyp kishireıip qalǵanymyz da, elimizdiń pedagogıka salasynda burynǵy jetekshilik rólin álsiretip alǵanymyz da tarıhı shyndyq.
Bul áttegenaıdy Elbasy N.Á.Nazarbaev túzetip berdi. Prezıdent óziniń kóregendigin, bolashaqty boljaı alatyn danalyǵyn tanytyp, qara shańyraqtyń 75 jyldyq mereıtoıy qarsańynda «Almaty memlekettik ýnıversıtetin» Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetine aınaldyrý týraly jarlyǵyn jarııalap, kópshilikti bir qýantyp tastaǵan bolatyn.
Sonymen, 2008 jyldyń kókteminde ýnıversıtet rektory bolyp pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Serik Pirálıev taǵaıyndaldy. Elbasy jańa rektordy taǵaıyndaý sátinde oǵan joǵary bilim shańyraǵynyń elimizdegi pedagogıkalyq saladaǵy burynǵy jetekshilik rólin qaıta qalpyna keltirýdi jáne álemdik joǵary bilim deńgeıine umtylýdy qadap tapsyrǵanyn da bilemiz. Ádette jańadan kelgen rektordyń fakýltet dekandaryn óz qalaýynsha aýystyra bastaıtyndyǵy kópshilikke belgili jaǵdaı bolsa kerek. Biraq ýnıversıtet basshysy bul máselede ujym kútpegen tosyn sheshim qabyldap, táýelsiz elimizde birtindep qalyptasyp kele jatqan demokratııa men jarııalylyqtyń, ádilettiliktiń jaqsy bir úlgisin kórsetti.
Ol fakýltet ujymdaryna balamaly jaǵdaıda konkýrs arqyly óz dekandaryńyzdy saılap alyńyzdar dep úlken senim artty. Ashyq jınalysta saılaý emes, usynylǵan kandıdatýralarǵa búkil ujym bolyp jasyryn daýys berý arqyly saılaý ótkizildi. Sonymen biraz fakýltetter osy múmkindikti paıdalana otyryp óz dekandaryn saılap ta úlgerdi. Keıinnen mundaı tájirıbe kafedra meńgerýshilerin konkýrstyq negizde saılaý barysynda da qoldanyla bastady. Osyndaı jolmen saılanǵan laýazymdar ǵana ýnıversıtet ǵylymı keńesiniń kelisimimen, rektordyń buıryǵymen bekitiletin boldy. Jańa basshy ýnıversıtettiń eń joǵary basqarý organy ár fakýltet professorlary men oqytýshylarynan, stýdentter ókilinen quralǵan 70-ten astam múshesi bar ǵylymı keńes ekenin qadap aıtty, ony sóz júzinde emes, is júzinde de qolǵa alatyndyǵyn, óziniń usynystary men sheshimderin keńes talqysyna salyp qoldaý tapqan jaǵdaıda ǵana iske asyratyndyǵyn resmı túrde málimdedi. Bul solaı boldy da. Osy ýaqyt ishinde ǵylymı keńes talqysynda qoldaý tapqan rektordyń tyń usynystary boıynsha biraz keleli de ıgi isterdiń atqarylǵanyna ýnıversıtet ujymy kýá bolyp otyr.
Ǵylymı keńestiń sheshimimen syrttan tájirıbeli sarapshylar shaqyrylyp, táýelsiz jaǵdaıda aýdıt júrgizý arqyly ýnıversıtetimizdiń qurylymdary men san qyrly salalaryna jan-jaqty tekserý júrgizilip, onda anyqtalǵan kemshilikter men keıbir keleńsizdikter ashyq aıtylyp, olarmen kúresý joldary, ony endigi jerde boldyrmaý sharalary qarastyryldy.
Ýnıversıtet basshysynyń sheshimimen ár fakýltette rektor poshtasynyń jáshigi qoıylyp ujymnyń barlyq músheleri men stýdentteri óz usynystaryn, pikirlerin, oryn alyp otyrǵan kemshilikter týraly hat arqyly málimdeýge múmkindik aldy.
Synaq kezinde keıbir stýdentterdiń emtıhandardan bilimi arqyly emes, basqa zańsyz joldarmen ótip ketýi, al oǵan jekelegen oqytýshylardyń jol berýi sııaqty keleńsiz jaǵdaılardy boldyrmaý maqsatynda emtıhandardyń barlyǵyn bir ortalyqta táýelsiz jaǵdaıda kompıýter arqyly ótkizý sharalary uıymdastyryldy. Jarııalylyq pen ádildiktiń bir belgisi, ýnıversıtetimizdiń professorlary men oqytýshylaryn ǵylym men bilimge sińirgen eńbekteri, jetken jetistikteri úshin marapattaý jaǵdaıynda baıqaldy. Endigi jerde ujym múshelerin ár túrli nagradalarǵa usyný áýeli kafedrada, fakýltetterde jan-jaqty talqylanyp, ǵylymı keńes talqysynan ótkennen soń ǵana rektor oǵan ári qaraı usynys jasaıtyn boldy.
Bilim berý salasynyń bir kepili, ol oqý oryndarynyń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıyna baılanysty ekeni belgili. Keıingi 30-40 jyl boıy jańǵyrtylmaǵan zerthanalyq qural-jabdyqtar ýnıversıtet ujymynyń tikeleı baqylaýymen qazirgi zamanaýı laboratorııalyq jabdyqtarmen jańǵyrtyldy.
Sońǵy úsh jyldan beri ýnıversıtetimizdegi tárbıe jumysy jańa tálimgerlik júıege kóshirildi. Bul boıynsha rektordan bastap qatardaǵy oqytýshyǵa deıin árqaısysyna 10 stýdentten bólinip beriledi de, olardyń endigi jerdegi oqý úlgerimi, tynys-tirshiligi, turmysy bári tálimgerdiń nazarynda bolady. Negizgi talap, kez kelgen stýdent, kez kelgen ýaqytta óziniń tálimgerine tolǵandyrǵan máselesi boıynsha jolyǵyp, aqyl-keńes ala alatyndaı jaǵdaı jasaý. Buǵan ásirese shalǵaı aýyldardan kelgen stýdentter ózi oqyp júrgen bilim ordasynan taǵy bir qamqorshysyn, ata-anasyn tapqandaı qýanyp júr.
Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti elimizdegi pedagogıkalyq oqý oryndarynyń kóshbasshysy, bazalyq ortalyǵy bolǵandyqtan, biz orta bilim júıesin 12 jyldyqqa kóshirý máselesinen tys qala almaıtyndyǵymyz anyq. Osy salada birqatar ıgilikti ister de atqaryldy. Atap aıtqanda, ýnıversıtetimiz elimizdegi basqa da pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń oqytýshylarymen, ǵalymdarymen birlese otyryp 12 jyldyq bilim berýdiń jalpyǵa mindetti memlekettik standartyn jasap shyǵardy jáne onyń ár deńgeıi boıynsha saraptama jumystaryn júzege asyrdy. Keıingi eki jylda ýnıversıtet bakalavrıat, magıstratýra, doktorantýranyń 48 pedagogıkalyq mamandyqtary boıynsha memlekettik standarttyń jobasyn daıyndap, mınıstrlikke bekitýge usyndy. Sondaı-aq bizdiń professor-oqytýshylarymyz 12 jyldyq mekteptiń barlyq negizgi pánderiniń tıptik oqý baǵdarlamalaryn daıyndap otyr. Ýnıversıtet ujymynyń qatysýymen 12 jyldyq mekteptiń negizgi oqý pánderi boıynsha 300-den asa oqýlyqtar, oqý-ádistemelik quraldar, jumys dápterleri, hrestomatııalar daıyndalyp, basyp shyǵaryldy.
Qazirgi tańda ýnıversıtet ujymy 48 pedagogıkalyq mamandyq boıynsha oqý baǵdarlamalaryn bitirip, oqý josparlaryn, oqýlyqtaryn daıyndaý ústinde. Oqý ornymyzdyń bazasynda arnaıy ǵylymı-zertteý ınstıtýtyn ashyp, sol mekemede ár mamandyq boıynsha mektepke deıingi bilimnen bastap magıstratýraǵa deıingi pánderdiń biregeı júıesi ázirlenýde.
Elbasy N.Á.Nazarbaev bylaı degen bolatyn: «Biz ózimizdiń ulttyq oılaý júıemizdi, tarıhı tanymymyzdy, rýhanı mádenıetimizdi barynsha tereń damyta otyryp, barlyq salada rýhanı táýelsizdikke jetýimiz kerek». Shynyn aıtý kerek, táýelsizdik alǵanymyzǵa jıyrma jyldaı ýaqyt ótse de bizdiń oı-tanymymyzda osy másele jetispeı tur. Ony jetistirýge jeteleıtin nárse tárbıe isi, anyǵyraǵy ulttyq tárbıe júıesi jasalyp, jolǵa qoıylýy tıis. Uly jazýshy M.Áýezov: «Ult bolamyn deseń, besigińdi túze», dep beker aıtpaǵan. Otbasynan bastap baqshadaǵy, mekteptegi, kolledjder men joǵarǵy oqý oryndardaǵy oqý-tárbıe jumysy jolǵa qoıylyp, buǵan jalpyhalyqtyq, memlekettik betburys jasalýy qajet. Onyń kilti – mektepte. О́ıtkeni mektep belgili bir júıeniń ǵana tapsyrmasyn oryndap, qarap otyratyn oryn emes, naǵyz adamdy tárbıelep ósiretin, demokratııalyq qoǵamnyń azamatyn qalyptastyryp, tárbıelep shyǵaratyn kıeli shańyraq. Mekteptegi basty tulǵa – muǵalim. Mine, bizdiń ýnıversıtet, negizinen, osyndaı tulǵalardy tárbıelep shyǵaratyn elimizdegi eń úlken qarashańyraq. Sondyqtan ýnıversıtetimizdiń ǵylymı keńesiniń 2009 jyldyń 20 qarashadaǵy sheshimimen 2009-2010 oqý jyly tárbıe jyly dep jarııalanǵan bolatyn. Tárbıe jyly aıasynda ýnıversıtet kóleminde kóptegen ıgilikti is-sharalar júzege asyryldy. Atap aıtatyn bolsaq, stýdentterdiń «Etıkalyq kodeksi» qabyldandy, ulttyq tárbıe qundylyqtary men halyqtyq pedagogıkaǵa negizdelgen «Ulttyq tárbıe» páni oqý úrdisine engizildi. Osyǵan baılanysty «Ulttyq tárbıe» kafedrasy ashylyp, búkil respýblıkaǵa taraıtyn osy attas ǵylymı-kópshilik jýrnaly shyǵaryla bastady. Osy oraıda Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń bazasynda «Ulttyq tárbıe jónindegi respýblıkalyq úılestirý keńesi» qurylǵanyn atap ótken jón.
Qazirgi kezde bizdiń oqý ornymyz ýnıversıtetterdiń halyqaralyq qaýymdastyqtaryna múshe bolyp otyr. Italııanyń Bolon ýnıversıtetinde ýnıversıtetterdiń uly hartııasyna qol qoıý arqyly bilim berýdiń álemdik keńistigine enýdiń qadamdary jasaldy. Bolon Deklarasııasynyń talaptaryna sáıkes ýnıversıtetimizdiń qurylymyna birsypyra ózgerister engizildi, aldaǵy isterimizdiń strategııalyq baǵyttary belgilendi. Sóıtip Elbasymyz usynǵan bilim berý reformalary aıasynda ǵylym men tájirıbeniń birligi, eń ozyq ınnovasııalyq tehnologııalardy, aqparattyq jáne esepteý tehnıkalaryn engizý júzege asyrylýda. Stýdentterdiń, magıstranttardyń, doktoranttardyń, professorlyq-oqytýshylyq quramynyń kompıýter men elektrondy tehnıkany meńgerýine, álemdik Internet júıesine erkin enip qalaǵan aqparat derekterin qıyndyqsyz taýyp alýyna qol jetkizildi. Sonymen qatar fızıka-matematıka mamandyqtaryn aǵylshyn tilinde oqytýdy júzege asyra bastady, endi bıologııa, geografııa, pedagogıka, psıhologııa mamandyqtaryn da aǵylshynsha oqytýdy uıymdastyrýdy qolǵa alyp otyr.
Ýnıversıtettiń zııaly qaýymy, bilikti de bilimdi ustazdary, yntymaqty, salamatty ujymy «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp», táýelsiz elimizdiń kógildir baıraǵyn bıik ustap, Elbasy N.Á.Nazarbaev alǵa qoıǵan bıik maqsattarǵa qaraı jol tarta bermek.
Raýshanbek ÁBSATTAROV, Abaı atyndaǵy Qazaq UPÝ Magıstratýra jáne PhD doktorantýra ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor.