Kóshi-qondy retteý tetikteri

El Parlamenti Halyqaralyq eńbek uıymymen, Astanadaǵy EQYU ortalyǵymen jáne BUU Áıelder uıymymen birlese otyryp, keshe elordada «Kóshi-qondy retteýdiń quqyqtyq tetikteri – halyqaralyq standarttar jáne ulttyq zańnama» taqyrybynda dóńgelek ústel ótkizdi. Atalǵan sharany Májilistiń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy R.Mu­qashev júrgizip otyrdy. Al osy palatanyń Áleýmettik-mádenı damý komıteti­niń tóraıymy D.Nóke­taeva,  Eýropa odaǵy delegasııa­sy­nyń basshysy No­r­bert Jıýsten, Astanadaǵy EQYU or­taly­ǵy­nyń basshysy Aleksandr Kel­chev­skıı jáne Jenevadaǵy Ha­lyq­­aralyq eńbek uıymynyń óki­li Patrık Taran sóz sóıledi. BUU málimetinshe, 2010 jyly  álemde 214 mıllıon adamnyń kem degende bir jyldaı ózge elderde júrýlerine týra kelgen. Sonyń 105 mıllıony ekonomıkalyq belsendi nemese óz eńbegine tólem­aqy ala­tyn jaǵdaıda bolypty. Eger bir jumys isteıtinniń qa­synda taǵy bireýdiń ere júretinin es­kersek, onda mıgrasııanyń 90 pa­ıyzy jumys pen eńbekke turý­men baılanysty. Mysaly, Batys Eýropada jalpy jumysshy­lar­dyń 10 paıyzyn sheteldikter qu­rasa, Avstrııa, Kanada jáne AQSh sııaqty ımmıgrasııalyq elderde ol 15 paıyzǵa jetken.  Ha­lyq­ara­lyq eńbek uıymynyń ókili Patrık Tarannyń pikirinshe, eńbek kóshi-qony qoǵamdyq aýqatty­lyq­ty qamtamasyz etý úshin qozǵalt­qysh kúsh bolyp sanalady. Osy rette jenevalyq ókil bul másele ulttyq qaýipsizdik pen aýmaqtyń tutas­tyǵyna nuqsan keltiretin problema retinde tanylyp kele jatqan­dyǵymen oı bólisti. BUU-nyń Mıgranttar jáne olar­dyń otbasy jónindegi halyq­ara­lyq konvensııa elimiz tarapy­nan ratıfıkasııalanǵan. Komıtet tór­aıymy D.Nóketaeva áıtse de TMD elderinde mıgranttar men olardyń otbasy músheleriniń qu­qy áli de zańdyq turǵydan qor­ǵalyp otyr­maǵandyǵyn atady. Qazir Qazaq­standa bul másele 1997 jyly qa­byldanǵan «Halyq­tyń kóshi-qony týraly» Zańmen rettelýde jáne  2007-2015 jyl­darǵa arnal­ǵan kóshi-qon saıasatty tujyrym­dama­sy aıasynda sheshimin tabýda. Elimiz búgingi tańda etnıkalyq mıgrasııa­ny retteýge erekshe kóńil bólip keledi. Jyl saıyn 20 myń otbasy­nyń kelýine kvota qarastyrylǵan. Oralman­dar­dyń basym bóligi eń­bekke ja­ramdy bolsa, kelýshi­ler­diń 18 jas­qa deıingileriniń ózi 40 pa­ıyzdy quraıdy. Al zeınet ja­syn­daǵylary jalpy oralman­dar­dyń 5 paıyzy ǵana. Otyrys barysynda mıgranttar quqyn qorǵaý, eńbek rynogyna qoljetimdilikti qamtamasyz etý, genderlik tendik, áleýmettik qorǵaý, tutqyndaý jáne eńbek mıgrant­taryn deportasııalaý máseleleri jan-jaqty sóz boldy. Atalǵan shara  2009 jylǵy osy máselege qa­tys­ty semınardyń zańdy jalǵasy, al zań jobasynyń ózi ústimizdegi jyldyń tamyzyna deıin qabyl­danady dep kútilýde. Asqar TURAPBAIULY.