Eýropalyq banktiń el damýyndaǵy úlesi

Keshe Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda Eýropa qaıta qurý jáne damý banki basqarýshylar keńesiniń jyl saıynǵy otyrysy ashyldy. Oǵan Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev qatysyp, sóz sóıledi. О́z sózin sizderdi qazaq jerinde qarsy alǵanyma qýanyshty­myn, dep bastaǵan  Nursultan Ábish­uly aldymen EQDB prezıdenti Tomas Mırovqa erekshe yqy­lasyn jetkizdi. Álemdegi beldi de bedeldi qarjy ınstıtýtynyń jı­­yrmasynshy mereıtoıly jı­na­lysy Qazaqstan táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵymen oraılas kelýinde úlken sımvoldyq mán bar, deı kele Elbasy elde ke­ńes­tik kezeńnen keıingi kúrdeli ýa­qyt­ta demokratııaǵa negizdelgen jańa saıası júıe orna­ǵan­dyǵyn, sonyń nátıjesinde qol jetkizgen áleýmettik-ekonomı­ka­lyq damý­da­ǵy jetistikterimiz álem­di moı­yn­datyp otyrǵan­dy­ǵyn atap kórsetti. 1994 jyly IJО́ 700 dollardan sál assa, 2011 jylǵa qaraı 12 esege ósip, 9 myń dollardan asty. Qazirgi Qazaqstan álemdik sahnada beldi orny bar qaryshty damý ústin­degi elge aınaldy. Bul oraıda EQDB-nyń el damýyna qomaqty úles qos­qan­dyǵyn rızashy­lyq­pen atap ótkim keledi, dedi Memleket basshysy. Osy jyldar ishinde bank biz­diń ekonomıkamyzǵa 5 mlrd. dol­lardan astam qarjy quıyp, sol arqyly 140 joba júzege asyryl­dy. Osylaısha bizdiń áriptesti­gimiz jyl saıyn ósýde. Tek ótken jyly 21 jobany qarjylan­dy­rýǵa tartylǵan qarjy kólemi 1 mlrd. dollardy qurady. Al EQDB áriptesteri bólgen qosymsha qor esebinen elimizge kelgen aqshalaı qarjy kólemi 14 mlrd. dollardan asqan. Búginde jahandanǵan álem­de bir elde bolyp jatqan oqıǵa ekinshi eldiń damýyna yqpalyn tıgizbeýi múmkin emes. Muny ózi­miz bastan ótkizgen álemdik qar­jy daǵdarysynyń aýqymy dá­lel­dep berdi. Daǵdarys qıyn­dyq­taryna eń aldymen Qazaq­stan­­nyń bank jáne qurylys sek­tory ilindi. So­nyń saldarynan ekonomıka­nyń basqa salalary da daǵdarys salqynyn sezindi. Degenmen ýa­qy­tyly qolǵa alynǵan daǵda­rys­qa qarsy sharalar onyń jaǵym­syz áserlerin eńserýge múmkindik berdi. Bul oraıda 70 mlrd. dollar salynyp qurylǵan Ulttyq qordyń kóp kómegi tıdi. Shaǵyn jáne orta bız­nes, aýyl sharýashylyǵy, qu­ry­lys sektory memleketten úl­ken kómek aldy. Memleket tur­ǵyn úı quryly­sy­nyń úles­ker­lerin qoldaýdy toq­tat­qan joq. Bul mundaı qıyn kezeń­der úshin sırek kezdesetin oqıǵa. 2010 jyly IJО́ 146 mlrd. dol­lar­dy qu­rap, naqty jaǵdaıda 7 paıyzǵa ósti. Onyń ósýimen qatar ekono­mıkanyń barlyq salasynda ilgerileýshilik baıqaldy. Oǵan qosa biz qazirgi tańda memleket aldyna 2016 jylǵa qaraı kiris­tiń jo­ǵa­ry deńgeıin kórsetetin elder to­byna enip, IJО́ kólemin jan ba­syna shaqqanda 15 myń dollarǵa jetkizemiz degen úlken maqsat qoıdyq. Onyń júzege asyry­lýy­nyń negizgi tetigi –ÚIIDB. Bul tetik ekonomıka­myzdy bolashaq qaterlerden qor­ǵap jáne túrli jaǵdaılarǵa al­dyn-ala daıyn­da­lý­ǵa kómek­te­sedi. Tipti ol shy­naıy nátıjesin de kórsetip úl­gerdi. О́tken jyldyń qory­tyn­dysy boıynsha jalpy quny 800 mlrd.teńge bolatyn 152 jańa ındýs­trııalyq nysan qolda­nysqa berildi. 23 myń jańa ju­mys orny ashyldy. 2015 jylǵa deıin 12 trln. teńgege 200 myń turaqty jańa jumys orny bar 500 jobany júzege asyrý kózde­lýde. Al ekonomıkamyzdy eks­portqa negizdelgen shıkizattyq emes naqty sektordyń ósýi esebinen batyl qurylymdyq ózge­rister kútip tur. Qazaqstan ekonomıkasynyń ja­ńartylýy kólemi boıynsha al­ǵanda asa úlken joba. Onda EQDB ınfraqurylym jáne shı­kizattyq emes salalardyń iri ın­vestory retinde mańyzdy ról oı­naıdy. Bank qatysýymen halyq­ara­lyq «Batys Qytaı-Batys Eýropa» tranzıttik dálizi damyty­lyp, elektr jelileriniń jańar­ty­lýy júzege asýda. Sońǵy on­jyl­dyqta EQDB eýrazııalyq aı­maqta ádiletti túrde iri ınvestor ataǵyn alady. О́ıtkeni olar óz qarjylaryn ǵana emes, kólemdi sheteldik ınvestısııalardy da tar­typ júr. Jyldan-jylǵa aradaǵy áriptestik baılanys artyp keledi. Bedeldi minberdi paıdalana otyryp, Qazaqstannyń aımaqta qolaıly ınvestısııalyq ahýal qalyptastyrýdyń barlyq shara­la­ryn qolǵa alyp jatqandyǵyn atap kórsetkim keledi, dep atap kórsetti N.Nazarbaev. Búkilálemdik banktiń 2010 jyl­ǵy málimdemesi boıynsha, eli­miz bıznes múddesi maqsatyn­da reforma júrgizýdiń kóshbasshysy bolyp tanyldy. Al qolaıly bıznes ahýaly bar elderdiń álemdik reıtıngindegi 183 eldiń arasynda Qazaqstan 59-shy orynda. Bul kórsetkishti odan ári jaqsartýǵa tyrysyp kelemiz. Sonymen qatar elimiz aımaq rynogyna shyqqysy keletin kóptegen transulttyq kompanııalar úshin keńistik esebinde qyzmet etedi. Oǵan sońǵy 15 jyl ishinde Ortalyq Azııaǵa tartylǵan tikeleı ınvestısııa­lar­dyń 80 paıyzy Qazaqstan enshisinde ekendigi dálel bola ala­dy. Al ótken 19 jyl ishinde eko­nomıkamyzǵa tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestısııalar kólemi 120 mlrd.dollardy qurady. Keden odaǵy jumysynyń bastalýy jáne odan keıin Birtutas ekono­mıkalyq keńistiktiń qurylýy barysynda bizdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵymyz qarqyndy óse túspek. О́ıtkeni bizge kelgen ınvestorǵa 170 mln.turǵyny bar jáne IJО́-si 2 trln.dollarǵa teń iri rynokqa jol ashylady. Qazaqstandaǵy EQDB qyzme­tiniń keń óristeýi el ekonomıkasy ósiminiń iri áleýetine qabiletti bolýynyń belgisi. Sondyqtan Banktiń basqarýshylar keńesin qazaqstandyq ınvestısııa joba­la­ry usynysyn qarastyrýǵa sha­qy­ramyn, onyń ishinde ekonomı­kanyń ártaraptandyrylýy jáne shıkizatty tereń túrde qaıta óńdeý baǵytyna erekshe kóńil bólýdi usynamyn. Sondaı-aq eko­nomıkamyzdyń tehnologııalyq turǵyda damyp kele jatqandy­ǵy­na nazar aýdarǵym keledi. Da­myǵan elderdiń damýshy elderden aıyrmashylyǵy da osy – onyń tehnologııalyq jetistigi. Osy oraıda jobalardyń basty baǵytyna damyp kele jatqan ǵy­lymı-ınjenerlik bazalardy shy­ǵarý durys dep bilemin. Sondaı-aq EQDB-nyń Qazaqstan aımaq­ta­ryndaǵy qyzmetin keńeıtip, ókil­dikterin kóbeıtýdi usyna­myn. Buǵan qosa, men sizderdiń nazar­laryńyzdy nesıelik rynokty ulttyq valıýtada damytý qa­jet­tigine aýdarǵym keledi. Bul Qa­zaq­stan úshin ǵana emes, bank úshin de mańyzdy. Elimiz óz ta­rapynan EQDB qatysýymen shetelderdegi jobalarǵa da atsa­ly­syp keledi. Biz aımaqtaǵy elder­diń ekonomıkasyn nyǵaıta túsýge baılanysty odan ári birikken operasııalardy júrgizýge daıyn­byz. EQDB-men birge qazaqstan­dyq ınvestısııanyń bar bolýy rynoktar damýynyń jańa múm­kindikterin ashady ári ıntegrasııa úderisin jaqsarta túsedi, dep atap ótti Elbasy. Jýyrda ótken Astana ekonomıkalyq forýmyn­da jáne ózge de kezdesýlerde men memleketter arasynda úılestirý daǵdarysqa qarsy sha­ralardyń negizgi quraly ekendigin atap óttim. Bul úderiste taǵy bir mańyzdy róldi halyqaralyq damý ınstıtýttary alady. Álemdik ekonomıkalyq júıedegi EQDB úlesi Eýropa men Azııanyń 30 elindegi demokratııalyq shart­tar­dyń jáne rynoktyq baıla­nys­tyń damý nátıjelerimen dálel­den­gen. Aǵymdaǵy otyrysta bizge bizdiń elderimizge daǵdarys yqpalynyń deńgeıin saraptaýǵa jáne Azııa jáne Eýropa rynok­taryndaǵy damý máselelerin tal­qylaýǵa múm­kindik bar. Oty­rys aıasynda ótken ınvestısııalyq jáne iskerlik forýmdar eldegi jáne aımaqtardaǵy kásiporyn­dardyń jańarýy men jańartý salasyndaǵy keleshekti naqty ba­ǵalaýǵa múmkindik beredi. Son­daı-aq iri sheteldik ınvestorlar kapıtalyn tartýǵa úlesin qosa­dy. Belsendi pikir alysý­lar­dyń tıimdi sheshimder qabyldaýǵa múm­kindik beretinine senimdimin, dedi Elbasy. Prezıdent kóptegen mańyzdy máselelerge negizdelgen sharalar, atap aıtqanda, ulttyq valıýta men kapıtal rynogy, azyq-túlik qaýipsizdigi, energııa tıimdiligi, mem­lekettiń aımaqtaǵy ekonomı­ka damýyn úılesimdi qamtamasyz etýdegi róli búkilálemdik ekono­mıkada mańyzdy máseleler bo­lyp otyr, deı kele, Astanadaǵy otyrys jemisti bolatyndyǵyna senim bildirdi. О́z kezeginde EQDB prezıdenti Tomas Mırov Elbasyna alǵysyn jetkizdi. Sondaı-aq bıylǵy jyldyń bank úshin erekshe ekendigin, sáýirde bank operasııa­lary­nyń júrgizile bastaǵanyna 20 jyl tolǵandyǵyn atap ótti. Búginge deıin biz 3 myńnan astam jobalarǵa 60 mlrd. eýro ınvestısııa quıyppyz. Álemdik daǵda­rys bizdiń jetken jetistikterimizge de syn boldy. EQDB 2010 jyly az da bolsa tikeleı ınves­tısııalardyń ósýin kórsete aldy. Áıtse de álem ekonomıkasynda balanstar teńsizdigi kórinis berip qalady. Biraq EQDB qoldaýyn kórsetip júrgen eldermen qa­rym-qatynasyn senimdi túrde jalǵastyra bermek. Tomas Mırov EQDB-nyń bas­qar­ma keńesi banktiń qarjylyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan úlken maq­sat­ty baǵdarlama qabyldaǵanyn atap ótti. Bul baǵdarlama osy bes­jyldyqta júzege asyrylýy tıis, deı kele ol EQDB-nyń 2010 jylǵy kórsetkishterine toqtal­dy. 2010 jyly 3 negizgi stra­tegııalyq bastamalarda biraz ósý baıqalǵan. Sonymen qatar bank áıel kásipkerlerdi kóbeıtýge, qol­daý kórsetýge arnalǵan jos­pa­ryn júzege asyrý ústinde. Ol sońǵy 18 aı ishinde jeke sek­tor­daǵy kásiporyndardaǵy áıelder­ge qoldaý kórsetip kele jatqan­dyǵyn jetkizdi. Astana alǵa da­mýdy ańǵartyp otyr. Qazaqstan búginde gúldengen ekonomıkasy bar el, dedi ol. Plenarlyq sessııaǵa qatysqan Premer-Mınıstr Kárim Mási­mov memlekettiń kapıtaldyń jo­ǵa­lýy múmkin degen táýekelderdi barynsha tómendetýge umtyla­tyn­­dyǵyn aıtty. О́sý teńbe-teń, turaqty, bara-bar bolýy qajet. Osylaısha biz keleshek jáne aǵymdaǵy býynnyń áleýmettik jaǵ­­daıyn jaqsartýǵa negiz sa­la­myz. Úkimet jeke menshik mem­le­ket­tik resýrsty óndiristiń bar­lyq tizbegin jetildirý jáne ónim­dilikti kúsheıtýge baǵyt­tal­ǵan ár­taraptandyrý bastamala­ryn naq­ty iske asyrý úshin ju­myl­dyrmaq. Biz bilim alýǵa qol­je­tim­dilikti keńeıtip kelemiz, memlekettik qyzmettiń jalpy sapa­syn jáne standarttardy kú­sheı­tip jatyr­myz. Sondaı-aq máse­le­lerdi sapa­ly ári kásibı bilimdi kó­terý esebinen sheshetin bola­myz. Buqaraǵa qyzmet kórse­týdiń jalpy sapasyn kóterý maqsatyn­da densaýlyq saqtaýdyń ulttyq júıesine qarjy quıý­da­myz. Bul básekege qabiletti ju­mys kúshin qurýǵa kómektesetin negizgi irgetas bolyp otyr. Kólik júıesiniń tıimdiligin arttyrý jáne aq­pa­rattyq-tehnologııalyq júıeler­diń jańa býynyn engizý boıynsha jumys atqarýdamyz, dedi Premer-Mınıstr. Úkimet bas­shysy­nyń pikirinshe, sapaly ın­fraqu­ry­lym joǵary eńbek ónim­dili­giniń negizin qalaıdy. Astanada ótip jatqan Eýropa qaıta qurý jáne damý bankiniń bas­qarýshylar keńesiniń jyl saıynǵy otyrysy búgin, ıaǵnı 21 mamyr kúni aıaqtalmaq. Venera TÚGELBAI, Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.