Ekinshi halyqaralyq taý-ken metallýrgııalyq kongresi

Keshe Astanadaǵy táýelsizdik saraıynda dástúrli sıpatqa ıe bolǵan Ekinshi halyqaralyq taý-ken metallýrgııa kongresi óz jumysyn bastady. Onyń jumysyna álemniń 25 elinen 1300 adam qatysýda. Olar 250-den astam kompanııalardyń ókilderi bolyp tabylady. Qatysýshylardyń arasynda AQSh-tan, Ulybrı­ta­nııadan, Túrkııadan, Shveısarııadan, Ispanııadan, Italııadan, Japonııadan, Germanııa, Fransııa, Chehııa, Kanada, Koreıa, Úndis­tan jáne basqa elden kelgen sarapshylar men kásipkerler bar. Kongrestiń ashylý saltana­ty­na qatysyp, sóz sóılegen eli­mizdiń Premer-Mınıstri Kárim Másimov onyń qatysýshylaryna joldaǵan Memleket basshysy Nursultan Na­zar­baevtyń qut­tyq­taý sózin oqyp berdi. Elbasy óz quttyq­taýynda bul taý-ken metallýrgııalyq kon­gresiniń Qa­zaq­stan táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵynda ótip otyrǵan­dy­ǵyn, mine osy jyldardyń ón boıynda metallýrgııa Qazaqstan­nyń ma­ńyz­dy negizgi salalarynyń qa­ta­rynda damýdyń joǵary deń­geıin kórsetip kele jatqanyn atap kór­setip, qazirgi kúni eli­mizdiń ishki jalpy óniminiń 7 paıyzdan asta­my, ónerkásiptik óndiristiń 17 paıyzǵa jýyǵy já­ne jalpy eks­porttyń 20 pa­ıyzy onyń úle­sine tıetindigine toqtalypty. Sonymen qatar Prezıdent Qa­zaqstanda údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damýdyń mem­leket­tik baǵdarlamasy júzege asyrylyp jatqandyǵyna qonaq­tardyń naza­ryn aýdarǵan. Qa­zirgi kúni geolo­gııalyq barlaý jumys­taryna qar­jy­lan­dyrý­dyń artty­rylýy ony júzege asyrý­daǵy mańyzdy qadam­dardyń biri bolyp otyr. Elbasy hatyn oqyǵannan keıin Qazaqstan Premer-Mınıstri qonaqtarǵa elimizdiń taý-ken metal­lýrgııa salasynyń básekeles­tik qabiletin arttyrý úshin Úki­mettiń úlken kishi-jiger jumsaı­ty­n­dyǵyn aıtyp ótti. «Biz taý-ken metallýrgııa keshenine jańa ınvestısııalar salýdyń táýekeli zor, qarjyny kóp talap etetin jáne uzaq merzimdi qajet etetin shara ekendigin jaqsy túsinemiz, biraq biz naq osy salanyń báse­kelestik qabiletin arttyrý úshin kúresetin bolamyz. Búgingi fo­rým­nyń ótýi­niń ózi osy salanyń proble­malaryn sheshý baǵytyn­da jańa usynystardy ázirlep, qa­lyptas­qan únqatysýdy jalǵas­tyrýǵa qyz­met etedi dep senemin», dedi Kárim Másimov. Osy rette ol elimizde taý-ken metallýrgııa sala­syn damytýdyń 2014 jylǵa deıingi kezeńdi qamtıtyn jańa baǵ­dar­la­masy qabyldan­ǵa­nyn eske sal­dy. Bul baǵdarla­mada naqty ın­ves­­tısııalyq jobalar aıqynda­lyp, olarǵa ınvestısııa tartýdyń jol­dary men perspektıvalary belgilengen. Bul iste qazirdiń ózin­de naqty nátıjeler bar. Sonymen qatar Úkimet bas­shy­sy óz sózinde Qazaqstandaǵy ın­dýstrııalandyrý kartasynyń aıa­syn­da tek ótken jyldyń ózinde ǵana 150-den astam jańa kásip­oryn­nyń ashylyp, 23 myń turaqty jumys orny qurylǵandyǵyn jetkizdi. Al ústimizdegi jyly 200-ge jýyq jańa jobany iske qosyp, 40 myńǵa jýyq jumys ornyn qurý josparlanyp otyr. Osy baǵyt­taǵy jalpy jobalardy júzege asyrýǵa 1,5 trıllıon teńgege jýyq qarjy jumsaý kózdelinýde. Kongrestiń ashylý saltanaty aıasynda ótken plenarlyq máji­lis­te sóz alǵandar qatarynda «Sa­mu­ryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory basqarmasynyń tóraǵasy Tımýr Quly­baev, Qazaqstandaǵy Eýro­pa­lyq Odaq delegasııasynyń basshy­sy, elshi Norber Jıýsten, Reseı Federasııasy Qarjy-óner­kásiptik top assosıasııasynyń dırektorlar keńesiniń tóraǵasy jáne prezıdenti Oleg Soskoves, ThyssenKrupp Me­tallur­gie bas dı­rektory Andreas Beıer, Rio Tinto kompanııasynyń Or­talyq Azııa­daǵy geologııalyq barlaý jumys­tarynyń basshysy Krıs Ýelton sóz alyp, qazirgi tań­da­ǵy ken-metallýrgııa salasynyń álem­dik jáne óńirlik aǵymdaryna toq­tala kele, Qazaqstandaǵy bul sa­lany damytýdyń perspek­tıva­lyq máse­le­lerin tilge tıek ete ketti. Munan keıin kongress jumy­sy sessııalar boıynsha jalǵasty. Birinshi sessııa taý-ken metallýrgııa salasyn memlekettik retteý máse­lelerine, osy istiń qazirgi kezdegi tıimdi tásilderi men oń táji­rı­belerin taratý taqyry­by­na ar­naldy. Bul sessııa jumy­sy­na QR Premer-Mınıstriniń oryn­­ba­sa­ry, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshev jetekshilik jasady. Kongress barysynda onyń ju­mys nátıjelerine arnalǵan birneshe baspasóz máslıhatyn ót­kizý josparlanǵan. Osy boıynsha alǵashqy baspa­sóz máslıhatyna jýrnalıster al­dyna elimizdiń Indýstrııa jáne ja­ńa tehnologııalar mınıstriniń oryn­basary Albert Raý basta­ǵan top keldi. Albert Raý óz só­zinde ústimizdegi jyldyń 5 aıyn­da elimizdiń taý-ken ónerkásibi salasynda 4 trıllıon teńgeniń ónimi óndirilgendigin, bul ótken jyldyń osy merzimindegiden 2 paıyzǵa artyq ekendigin, al tutastaı alǵanda keshen boıynsha ónimniń naqty kólem ındeksi 12 paıyzǵa artqandyǵyn aıtyp ótti. «Biz bul halyqaralyq kongress ju­mysynan úlken úmit kútip otyr­myz. О́tken jylǵy onyń jumysy óz tıimdiligin kórsetti», deı kele, Qazaqstan taraby ótki­zip otyrǵan bul sharaǵa qatysýǵa London, Gonkong qor bırjalary sekildi álemdik asa iri qarjy uıymdarynyń ókilderi kelgendigin, osynyń ózi-aq Qazaqstannyń ken-metallýrgııa salasynyń múm­kin­dikteri álemdik deńgeıde úlken yqylasty týdyra bastaǵandyǵyn kórsetetindigin aıtyp ótti. Baspasóz máslıhatynda sóz al­ǵan «ArselorMıtall» kompa­nııa­synyń vıse-prezıdenti, «ArselorMıtall Qazaqstan» kásipor­ny­nyń bas dırektory, doktor Frank Pannır óziniń tańerteń osy forým aıa­synda ótken Qazaqstan Memleketi­niń basshysy Nursultan Nazar­baev­tyń «HHI ǵasyrdaǵy jahan­dyq turaqty damýdyń ener­go­eko­lo­gııalyq strate­gııa­sy» atty k­i­ta­bynyń ta­nysty­ry­lymyna qa­tys­q­andyǵyn aıta kele, osy eki sha­ra­nyń qatar ótýiniń sımvol­dyq máni bar dep túsi­netinin jetkizdi. «О́ıtkeni, bul kitapta ken-me­tallýrgııa salasyn damytý pers­pektıvalary týraly da oı júgir­tilgen. Men kitapta kóterilgen ıdeıa­lardy qoldaımyn. Kóptegen adamdar qazirgi tabıǵı resýrs­tar­dy ata-babadan ózderine qalǵan mura retinde túsinedi. Bul – qate túsinik. Negizinde biz ony bola­shaq urpaqtan qaryzǵa alyp otyr­myz. Sondyqtan tabıǵı resýrs­tar­ǵa asa uqyptylyq kózimen qa­rap, ony tıimdi paıdalana bilýdiń mańyzy zor. Bolashaq urpaq al­dyndaǵy qa­ryzymyzdy biz sonda ǵana durys óteıtin bolamyz», dedi. Baspasóz máslıhatynda «Sa­muryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Aıdan Káripjanov elimizdegi ken qorlaryn zertteý maqsatynda qor aıasynda ulttyq geologııalyq kompanııa qurylǵan­dyǵyn málim etti. «Qazirgi kúni bul kompanııany qurý jumys­tary aıaqtalýda. Sonymen qatar, osy­nyń aldynda taý-ken metal­lýrgııa máselelerimen aınaly­sa­tyn «Taý-ken Samuryq» kompa­nııa­sy da qurylǵan bolatyn. Biz osy eki kompanııany otandyq na­ryqqa jiberetin bolamyz. Olar geologııa­lyq barlaýdan bastap, ónimdi óndirip, baıytý máse­le­lerindegi barlyq úderisterdi qam­tıtyn bo­lady», dedi. Sóz alǵan ENRC PLC kom­pa­nııasynyń bas atqarýshy dırek­tory Felıks Výlıs ken óndirý­shiler men metallýrgter úshin paı­daly osyndaı basqosýdy ha­lyqaralyq dárejede uıym­das­tyryp otyrǵan Qazaqstanǵa degen ystyq yqylasyn jetkizdi. Bul kúni kongress aıasynda El­basy N.Á.Nazarbaevtyń «HHI ǵa­syrdaǵy jahandyq turaqty  damý­dyń ener­go­ekologııalyq stra­te­gııa­sy» atty kitabynyń tusaý­ke­ser rásimi ótti. Oǵan UJǴA prezıdenti N.Ábi­qaev, Reseı JǴA vıse-prezıdenti A. Spısyn, Indýstrııa jáne ja­ńa tehnologııalar mınıstri Á.Ise­keshev, Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstri N.Áshim, senator A.Bash­makov, taǵy basqa­lar qatysty. Al búgin II halyqaralyq taý-ken metallýrgııalyq kongresi óz ju­my­syn aıaqtaıdy. Kongress ju­my­synyń ekinshi kúni sala bo­ıyn­sha sheberlik synyptary men kórmege arnalyp otyr. Jalpy kongress ju­my­sy aıa­synda bir­qa­tar kompanııalar ara­synda me­mo­randýmdarǵa qol qoıý jospar­lanǵan. Al sharanyń úshinshi kúni kongress qonaqtary úshin «Astana kúni» mádenı baǵ­darlamasy usy­ny­latyn bolady. Suńǵat ÁLIPBAI, Venera TÚGELBAI. Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT.