Indet pen mindet

Tamyr-tanystyq uǵymy ár­bir adamnyń mıynda tamyrlap alǵan. «Barmaq basty, kóz qys­tysyz» is bitpeıdi deıdi jurt­tyń bári. Jeń ushynan jal­ǵas­qan jemqorlyq jarty qadam at­tat­tyrmaıtynyn aıtady. Áı­teý­ir jemqorlyq, sybaılastyq jaı­ynda árkim sóz etedi. Degenmen onyń shyǵý tegine, jemqor­lyqqa qalaı jol berip otyrǵanyna bas aýyrtpaıdy. «Balamdy balabaqshaǵa berdim. Kezeksiz ótkizdim, áıteýir. Be­retinin berdik te, orna­las­tyr­dyq». Eldiń aýzyndaǵy osy sózdi siz de estidińiz. Ony sol baqshaǵa aqsha berip aparǵan bala da estidi. «Ulym birinshi synypqa bar­dy. Apaıyna syılyǵyn berip qoı­dym. Durystap qarasyn, oq­ytsyn dep. Birdeńe ustatpasań, olar balaǵa du­rys qaramaıdy ǵoı». Bul sóz ba­lasyna qamqor­lyq tanytyp, durys bilim alý­y­na jaǵdaı jasap turǵan sııaqty kóriner. Al shyn­týaı­tyn­da, jem­qor­lyqqa jol berip tur. Jas kúninde adam balasy el­ik­tegish keledi. Aqyn, ánshi, sýretshi bolýdy armandaıdy. Sol armannyń jetegine ilesip, túrli saıystarǵa, músháıralarǵa qaty­sa­dy. Mundaı jaǵdaıda da ata-ana iske bilek sybana kirisedi. Qa­zylardan tanys izdeıdi. «Beretinin beredi». Ony bala da biledi. Tizbek osylaı jalǵasa beredi. «Balasyn qatarynan qaldyr­maý úshin» ata-ana qolynda­ǵy­syn aıa­maı­dy. Ulttyq biryńǵaı testke kel­gende de sol. Oǵan keshegi Ja­ńa­qorǵan aýdanyndaǵy jaǵdaı kýá­likke júredi-dúr. Test­ke kirgen 505 balanyń 90 paıyzynyń qolynda daıyn jaýap bolǵan. Mem­lekettik qupııa­ńyz qolda júr. «Bala­la­ry­nyń bo­lashaǵyn oı­laǵan» ata-ana qupııańyzdyń qunyn tólep, satyp alǵan. Oqýǵa túsýge de, jumysqa turýǵa da para beremiz. Bilimsiz qalmasyn, jumyssyz otyrmasyn dep. Qujatqa qurylǵan zaman ǵoı qazir. Emhanaǵa, halyqqa qyz­met kórsetý ortalyǵyna, jol polısııasyna áldebir qujat úshin bara qalsańyz, sizge tilene qa­raǵan kózderdi kóresiz. Olardyń da alaqany qyshyp otyrady. Al­ǵysy keledi. Jemqorlyq osy­laı jalǵasa beredi. «Ustalmaǵan ury emes». Só­zi­miz naqty derek pen faktige qurylmasa da, el biletin, estip júrgen áńgimeni aıtyp otyrmyz. Osydan ne ańǵardyńyz? Neni uq­tyńyz? Biz mynany túsindik: dál osy psıhologııamen ómir súre bersek, jemqorlyq eshqashan joı­ylmaıdy. Sebebi, biz balany kózin ashqannan para berýge úı­retemiz. «Beregen qolym, ala­ǵan» prınsıpine baýlımyz. Ba­la­baqshaǵa aqsha berip barǵan, muǵalimi syılyq úshin joǵary baǵa qoıǵan, UBT suraqtaryn sa­typ alǵan balanyń jemqor bol­masqa amaly bar ma?! О́ıtkeni ony ózimiz, óz qoly­myzben jasap otyrmyz. Úıde bergen tálim men tárbıe ońbaı otyr. Taǵy jem­qorlyqtyń joly kesilmeı tur dep renjımiz. Aýyl men aýlada ósip kele jat­qan bala ár nárseniń óz ba­ǵasy bar ekenin biledi búginde. Oıyn balasynyń aýzynan «sa­tyl­maı­tyn nárse joq» degendi estigende, tóbe shashymyz tik turǵan. Osy sózdi óz mıy jetip aıtyp otyr­ǵanyna senesiz be? Árıne, joq. Ol «uıada kórgenin», sanasyna túıge­nin aıtty. Baıa­ǵyda bireý «óziń dıýanasyń, kimge pir bolǵan­daı­syń?» depti ǵoı kúıip ketip. Bizdiń qoǵamnyń kelbeti de osy ispettes reńk alyp barady. Jemqorlyqpen túzde emes, úıde kúresý kerek. Shańyraǵyńyzda adaldyqty, ar­ly­lyqty aıtyp otyrsańyz, sy­baı­lastardyń da sany azaıar edi. Al myna kúıimizben... Áı, qaıdam.

Erjan BAITILES,

Qyzylorda oblysy.