Memlekettik qyzmettiń qazaqstandyq modeli áli de shyńdaı túsýdi qajet etedi

Memleket basshysy qazirgi za­man­ǵy tıimdi memlekettik qyzmet pen basqarý qurylymyn jasaýdy Qa­zaqstannyń 2030 jylǵa deıingi damý strategııasynda jeke «kásibı úkimet» basymdyǵynda bólip atady. Búgingi qoldanystaǵy zańnama­lar memlekettik qyzmettiń jańa qa­zaqstandyq úlgisiniń quqyqtyq negizin qalaıdy. Elimizde 1999 jyldyń 23 shildesinde «Memlekettik qyzmet týraly» Zań, budan soń memlekettik qyzmet salasyn retteıtin birqatar zańdyq kúshi bar quqyqtyq aktiler qabyldandy. Osylaısha Qazaqstan TMD elderi arasynda birinshi bolyp memlekettik qyzmet reformasyn ta­bysty júrgizip keledi. Elimizde «memlekettik qyzmet» degen uǵym qalyptasyp, memlekettik qyzmetshilerdiń quqyqtyq erejesi zańdy túrde bekitildi, memlekettik qyzmetke kelýdiń, onda bolý­dyń jáne qyzmetti toqtatýdyń má­se­lelerine baılanysty talaptar bel­gilendi. Sonymen qatar, kadrlar­dy basqarý salasynda onyń tıimdiligin arttyrýǵa negiz qalaǵan belgili júıe qalyptasa bastady. Memlekettik qyzmetti uıymdas­tyrý jáne ony kadrlyq qamtamasyz etý jónindegi «Memlekettik qyzmet ótili týraly ereje», «Memlekettik qyzmetshilerdiń biliktilik klastary týraly ereje», «Memlekettik qyz­met­shilerdi attestasııadan ótkizý tár­tibi men sharttary týraly ereje» jáne basqa da birqatar mańyzdy qu­jattar kadrlardy basqarýdyń nor­ma­tıvtik-quqyqtyq bazasyn aıtar­lyq­taı nyǵaıtty. 2005 jyldyń 3 mamyrynda QR memlekettik qyzmetshileriniń Ar-na­mys Kodeksi týraly Elbasynyń Jarlyǵy shyqty. Al 2011 jyldyń 1 sáýirinde onyń jańa nusqasy bekitildi. Dáıekti jáne júıeli júrgi­zi­lip jatqan reformalardyń nátıje­sin­de memlekettik qyzmettiń «Qazaq­stan­dyq modeli» qalyptasty, memlekettik basqarýdyń ońtaıly júıe­si ja­saqtaldy, memlekettik apparat ju­mysynyń nátıjeliligi artty. Deı­turǵanmen, memlekettik qyzmet­ti jetildirý – turaqty nazar aýdarý­dy qa­jet etip otyratyn jáne úzdik­siz júr­giziletin prosess dep aıtýǵa bolady. Memlekettik qyzmetti jetildirý máseleleri Memleket basshysynyń erekshe nazarynda. El Prezıdenti N.Á.Nazarbaev 2008 jyldyń 17 maý­symynda Astanada ótken halyq­aralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııada... «...budan bylaıǵy re­for­malardy belsendi júrgizýdiń negizgi elementi retinde memlekettik qyzmettiń jańa sapasyn talap etedi» – dedi. Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha memlekettik qyzmettiń ja­ńa modeli týraly tujyrymdama daı­yndalýda. Onda, birinshiden, mem­­le­kettik qyzmettiń óziniń már­te­besin nyǵaıtyp, memlekettik kadr saıa­s­a­tyn Qazaqstannyń aıryqsha ma­ńyz­dy ulttyq basymdyǵy sana­ty­na kó­te­rýdi, ekinshiden, memlekettik qyz­­met qaǵıdattaryn qaıta qaraý. Kadrlardy irikteý, sapasyn art­tyrý bóliginde memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttiktiń, memlekettik organdardaǵy kadr qyz­met­teriniń rólin kúsheıtý kerektigi, ol úshin olardy ádistemelik turǵyda agenttikke baǵyndyrý kerek ekeni de aıtylǵan. Memlekettik basqarý júıesin­degi qazirgi kadrlyq jaǵdaı, ákim­shi­lik reforma júrgizý qajettiligi kadr­lyq jumys júıesin uıymdas­ty­rýda aıtarlyqtaı ózgeristerdi qa­jet etedi. Shyndyǵynda kadr qyz­met­te­riniń jumysy búgin joǵary basshynyń nusqaýy boıynsha jańa qyzmetkerdi «qattaýmen» shekteletini eshkimge jasyryn emes. Memlekettik organdardaǵy kadrlar qyz­metiniń bedeli men róli qazirgi kezde óte tómen jáne ol qaldyqtyq prınsıpi boıynsha qalyptasqan. Memlekettik qyzmet júıesiniń kemshilikteri de kórine bastady. Olar, ásirese, konkýrstyq irikteý pro­sedýralarynda, kadrlar rezervin jasaqtaýda, memlekettik qyzmetshi­lerdi attestasııalaýda, bir memlekettik organnan ekinshi memlekettik or­ganǵa aýysý kezinde baıqalady. Mem­lekettik qyzmetshilerdiń qu­qyq­tyq qorǵaý jaǵynan, ásirese negizsiz ju­mystan shyǵarý, bolmasa tómen­detý turǵysynda problema bolyp otyr­ǵany ras. Keıbir memlekettik or­gan­dardyń basshylary, kóbinese ja­ńadan basshy bolǵandar, qaraý­yn­daǵy memlekettik qyzmetshilerdi «óz erikteri boıynsha» qyzmetten ketýge, bolmasa tómengi qyzmetke barýy­na astyrtyn májbúrleıdi. Mundaı jaǵdaılar, ásirese basshylar aýys­qanda jıi kezdesedi. Bir qaraǵanda, bári zań talaptaryna saı jasalady, al, shyn mánine kelgende jańadan kelgen basshy óziniń «komandasyn» jasaqtaýǵa áreket jasaıdy, joq degende burynǵy qyzmet atqarǵan organnan ózine kerek, ózine «berilgen» qyzmetkerlerdi tarta bastaıdy. Basshylardyń mundaı «aýrýlaryna» Memleket basshysy 2011 jyldyń 17 sáýirinde ótken keńeıtilgen májili­sinde jol bermeýdi qadap aıtty. Sonymen qatar, budan bylaı memlekettik organdarda laýazymdy qyzmetkerler sybaılas jemqorlyq­qa urynatyn bolsa, onda olardyń birinshi basshysy qyzmetinen ketetini týraly da qatań eskertildi. Joǵa­ry­da aıtylǵan jaǵdaılardy boldyr­maý úshin olardy zań júzinde retteý kerek dep oılaımyn. Qazir memlekettik qyzmettiń jańa tujyrym­da­masy daı­­yndalyp jatqanda mynan­daı usy­nys aıtar edim. Eger aýdan, qala ákimderi aýysyp jatqan jaǵ­daıda olarǵa burynǵy jerinen tek eki qyzmetkerdiń aýysýyna ruqsat berilse, al oblys ákimine – 3 qyz­met­ker­diń. Ondaı qyzmetkerlerdiń naqty sanatyn kórsetip qoıýǵa bolar edi. Sonda ǵana jappaı kadr aýy­sýy­na qoıylǵan shekteýler zań jú­zinde saq­talar edi, ony qadaǵalaýǵa bolar edi. Mundaı tosqaýyl zań sheń­berinde qoıylmasa bul «aýrý» toqtamaıdy. Ondaı talapty respýb­lıkalyq orta­lyq organdarǵa da ja­saýǵa bolar edi. Qazirgi kadrlyq rezerv másele­si­niń de kemshilikteri, osal jerleri kórine bastaǵany bárimizge aıan. Mem­lekettik qyzmetke kelgen kezde kadrlyq rezervti «kerek adamdy» qa­byldaý úshin paıdalaný jaǵdaı­la­ry baıqalady, demek ol sybaılas­tyqqa jol ashady. Qyzmettik ósý júıesi men tetikteri áli dáıektelgen joq, ákimshilik memlekettik qyzmetshilerdi rotasııalaý qaralmaǵan. «Memlekettik qyz­met týraly» Zańda rotasııa tek qana saıası qyzmetshiler úshin qaras­ty­rylǵan, bul rette ákimshilik memlekettik qyzmetshilerdiń karerlik ósý máseleleri naqtylanbaǵan. Memlekettik qyzmetke alýdyń qazirgi prak­tıkasy konkýrstyq rásimderdiń de jetkiliksizdigin aıǵaqtap otyr. Mem­lekettik qyzmetke kelgen kezdegi testileý tek qana memlekettik qyz­met salasyndaǵy normatıvtik qu­qyqtyq bazanyń bilim deńgeıin ǵana bildiredi, biraq memlekettik qyzmetshiniń kásibı bilimi men jeke qasıetterin baǵalaýǵa múmkindik bermeıdi. О́tken jyly oblystaǵy bir bos orynǵa 3,4 adamnan keldi. Al so­lardyń ishinde aýyldyq deńgeıdegi organdarda 1 orynǵa tek 1.6 adamnan ǵana keldi. Bul, árıne, tómen kórsetkish. Eger onyń sebepterin zerdelesek, birinshiden, aýyldyq jerlerde kadrlardyń jetispeýshiligi baıqalady. Ekinshiden, memlekettik qyzmetshilerdiń eńbek aqysynyń áli tómen ekendigi de áser etedi. Konkýrs ótkizý erejesiniń osal tustaryn paıdalanǵan keıbir memlekettik organ basshylary qajet emes úmitkerlerdi joldan taıdyrý ádisterin meńgergen syńaıly. Mysaly, ótken jyly basqarma­nyń yqpal etý sharalarynyń arqa­synda zań buza otyryp jarııalanǵan 2 konkýrstyń kúshi joıyldy. Konkýrs ótkizý talaptaryn buza otyryp aýmaqtyq basqarmadan kadrlar re­zerviniń tizimin suramastan Jambyl aýdandyq máslıhatynyń apparaty 2 birlik bas maman laýazymyna konkýrs jarııalaǵan. Onyń ústine, tıisti qaǵıda talabyn buza otyryp kon­kýr­styń VEB-saıtta jarııalaný­yn qam­tamasyz etpegen. Bizdiń bas­qarmanyń aralasýymen atalǵan zań­syz konkýrs óz kúshin joıyp, gazetke tıisti ha­barlandyrý berildi, zań bu­zýshy­lyq­tarǵa jol bergen másl­ıhat appara­tynyń basshysy jáne bólim jetekshisi tártiptik jazaǵa tartyldy. Sol sııaqty, osyndaı zań talap­taryn buza otyryp jarııalanǵan Taraz qalasy ákimdigi veterınarııa bó­liminiń de konkýrsy zańsyz dep ta­nyldy. Memlekettik organ basshy­la­rynyń jáne kadr qyzmetteriniń ká­sibıligi, jaýapkershiligi kúshti bolsa, mundaı zań buzýshylyqtar bolmas edi. Osydan týyndaıtyn ma­ńyzdy másele – ol kadrlardy irikteý jáne tıimdi paıdalaný, Prezıdentimiz aıt­qandaı: «Elimizdegi kadr saıasatyn Qazaqstannyń aıryqsha mańyzdy ult­tyq basymdyǵyna aınaldyrý». Memleket basshysynyń memlekettik basqarý júıesindegi memlekettik saıası jáne ákimshilik qyzmet­shilerdiń róline aıryqsha mán berip, memlekettik qyzmettiń «Qazaqstan­dyq» modelin reformalaý, kadrlyq saıasatty aıqyndap jolǵa qoıý, sy­baılas jem­qorlyqpen kúresti kú­sheı­tý týraly talaptary búgin óte mańyzdy. «Jańa turpatty sheneýnik – óz ultynyń otanshyl ári ádil, isine adal jáne kásipqoı bilikti qyzmet­shisi bolýǵa tıis. Memlekettik qyz­met­tiń bedelin bıik kóterý jáne qol­dap otyrý – bizdiń taıaý jyldar­da sheshýge tıis strategııalyq mindetimiz», – degen Memleket basshysy Joldaýynda. El Táýelsizdiginiń 20 jyldy­ǵy­nyń qarsańynda osy baǵyttaǵy biz­diń eń basty mindetimiz – memlekettik qyzmettiń mártebesin, memlekettik qyzmetshilerdiń bedelin kóterý, eń bastysy – halyqqa, Otanǵa qalt­qy­syz qyzmet etý bolyp tabylady. Ázimhan SATYBALDIN, Memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttiginiń Jambyl oblysy boıynsha basqarma bastyǵy. Taraz.