Kóktem jaqyndaǵan saıyn elimizdiń birqatar óńirinde sý tasqyny qaýpiniń aldyn alý máselesi kún tártibine shyǵady. Qar mol túsetin aımaqtar aıtpaı keletin apatqa qarsy ázirligin kúsheıtken. Tabıǵattyń tarpań minezin tap basý qıyn. Sondyqtan jaýapty mınıstrlikter men jergilikti atqarýshy organdar kún raıynyń kúrt jylynýy «ssenarıine» daıyn ba? El óńirlerinde 2024 jylǵydaı sý tasqyny qaýpi qaıtalanýy múmkin be? Tótenshe jaǵdaılar jáne sý resýrstary mınıstrligi aımaqtarda atqarylyp jatqan aldyn alý sharalary men sý arnalaryndaǵy ahýal týraly sońǵy aqparattardy redaksııamyzǵa usyndy, dep jazady Egemen.kz.
TJM málimetinshe, búginde sý tasqyny táýekeli joǵary óńirlerdegi ashyq ýchaskeler men erigen qar sýlary jınalýy yqtımal aımaqtarda arnaıy aspaptyq qar ólsheý jumystary júrgizilip jatyr. Sondaı-aq gıdrometeorologııalyq qyzmet mamandarynyń monıtorıng nátıjeleri jiti nazarǵa alynǵan.
Sý tasqyny táýekeli joǵary aımaqtardaǵy ahýal qandaı?Palodar oblysy Tótenshe jaǵdaılar departamenti «Kazgıdromet» fılıalymen birlesip óńir aýmaǵynda tekserý jumystaryn qolǵa alǵan. Oblysta erigen qar sýlary másele týdyrýy múmkin Pavlodar, Ekibastuz jáne Aqsý qalalarynyń aýmaǵy men Aqtoǵaı, Baıanaýyl, Ertis, Ýspen, Pavlodar, Sharbaqty, Aqqýly jáne Tereńkól aýdandary erekshe baqylaýǵa alynǵan. Ákimdik yqtımal táýekelderdi barynsha azaıtyp, qardyń belsendi erý kezeńinde óńir turǵyndarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdi kózdep otyr.
Soltústik Qazaqstan oblysy aýmaǵynda sý tasqyny qaýpi Esil, Shaǵalaly, Sileti, Qamysaqty ózenderi men olardyń Aqqanburlyq, Babyqburlyq, Sharyq, Jembaraq, Imanburlyq salalarynda kólderdiń tolyp, arnasynan asýy jáne qardyń erýinen paıda bolatyn jerústi aǵyn sýlarynan týýy múmkin. Jergilikti atqarýshy organ tasqynnyń aldyn alý úshin «Injenerlik jumystar josparyn» ázirlegen.
«Jospar aıasynda óńir aýmaǵynda 23 shaqyrymnan astam qorǵanysh bógetteri salynyp, nyǵaıtyldy. 15 sý ótkizý qubyry men tıýbıng ornatyldy, 14 shaqyrymnan astam aryqtar tereńdetilip, tazartyldy. Shaǵyn ózenderdiń 2 shaqyrym arnasy tazartyldy, sondaı-aq Kishi Toranǵul kóliniń ushyndaǵy 1,5 shaqyrymdy quraıtyn jaǵalaý bekitildi», delingen oblystyq TJD-nyń redaksııamyzǵa joldaǵan jaýabynda.
О́tken jyldardyń tájirıbesin eskergen óńir sý tasqyny qaýpi bar ýchaskelerde aldyn ala shoǵyrlandyrý úshin 8 baǵyt boıynsha kúshter men quraldar tobyn jasaqtap, tasqyn qaýpine jedel den qoıý úshin 2223 adam men 1428 birlik tehnıkadan turatyn TJD, Apattar medısınasy ortalyǵynyń SQO fılıaly, Ulttyq ulan, qorǵanys mınıstrligi jáne polısııa departamentiniń qyzmetkerlerinen quralǵan kúshter men quraldar tobyn jasaqtap otyr.
Prezıdent sý tasqyny men qurǵaqshylyq qaýpine aldyn ala daıyndalýdy tapsyrdy
Al Qostanaı oblysynda «Qazgıdromettiń» boljamynsha, naýryz, sáýir aılary jaýyn-shashyndy bolyp, aýa raıy kúrt jylynýy múmkin. Osyǵan oraı oblys ákimdigi búginge deıin 1 mlrd teńgege 50 arnaıy tehnıka satyp alynǵanyn, sondaı-aq 32 qorǵanys bógeti turǵyzylyp, avkólik joldarynyń boıynda 38 sý ótkizý qubyry ornatylǵanyn málimdedi. Sonymen qatar Qundyzdy, Obaǵan ózenderiniń arnasy tereńdetilip, 9 gıdrotehnıkalyq nysan jóndelgen. Qys boıy eldi mekenderdiń aýmaǵynan 1,3 mln tekshe metrden astam qar shyǵarylǵan.
Aımaq basshysy Qumar Aqsaqalov óńirde aldaǵy sý tasqynynyń deńgeıi ortasha dep baǵalanǵanymen, Reseı jáne kórshiles óńirlerimen aqparat almasýdy jandandyrý qajet ekenin qadap aıtyp otyr. Arqalyq qalasy men Amangeldi, Jangeldın aýdandary Ulytaý oblysynyń kórshiles aýdandarymen ózara is-qımyldy shıratýy tıis.
Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy 5 eldi mekende tasqyn qaýpi saqtalyp otyr. «Qazgıdromet» dereginshe, óńirdiń jazyq aýmaǵynyń basym bóliginde sýyq kezeńdegi jaýyn-shashyn mólsheri qalypty normadan 112-146%-ǵa joǵary bolǵan. Sondaı-aq Altaı, Glýbokoe, Zaısan, Tarbaǵataı, Samar, Ulan jáne Úlken Naryn aýdandarynda sý tasqyny táýekeliniń joǵary deńgeıi boljanyp otyr.
Elimizdiń ońtústik aımaqtarynda sý tasqyny qaýpi bar ma?Respýblıkamyzdyń ońtústik bóliginde salystyrmaly túrde qar mólsheriniń az túsýine baılanysty joǵary qaýip aımaǵyna enbeýi múmkin. Dese de «jaý joq» dep jaıbaraqat jatýǵa negiz joq. Sebebi jer tońynyń erýi men transshekaralyq ózenderdiń sý deńgeıin baqylap otyrý mańyzdy. Sondyqtan óńir ákimdikteri aryqtardy tazartý, sý ótkizý qubyrlarynyń jaıyn baqylaý, eldi meken aýmaqtarynan qardy shyǵarý jumystaryna den qoıǵan.
Qanat Bozymbaev óńirlerdiń sý tasqyny qaýpi joǵary kezeńge daıyndyq barysyn tekserdi
Almaty oblysynda 45,7 km aryq, 31 km kanal, 4,2 km ózen arnasy, sondaı-aq avtomobıl jáne temirjol joldarynyń astyndaǵy 21 sý ótkizý qubyry tazartylǵan. Qonaev jáne Alataý qalalarynda qar polıgondary belgilenip, merdiger uıym kómegimen qar tazalaý jumystary qolǵa alynǵan.
Jambyl oblysynda Shý ózeniniń sý tasqyny qaýpi bar ýchaskesine maýsymdyq gıdrologııalyq beket ornatylyp, sý deńgeıin turaqty baqylanyp otyr.
Jetisý oblysy da sý tasqyny kezeńine daıyndyq jumystaryna kirisken. Aımaqtaǵy sý tasqyny qaýpi bar ýchaskelerde 14 km sý aǵyzý kanaldary qazylyp, tazartylǵan. 3 km qorǵanysh bógetteri jóndelip, 11 km ózen arnalary mehanıkalyq túrde tazartylǵan. Sonymen qatar 13 km ózen arnalarynyń jaǵalaýlaryn tereńdetý jáne nyǵaıtý jumystary júrgizilgen. Injenerlik sharalar oblys aýmaǵyndaǵy 17 eldi mekenniń sý basý táýekelin eleýli túrde azaıtýǵa múmkindik beredi.
Mınıstrlik: Sý qoımalarynyń jumys rejımi 10 kún saıyn qaıta eseptelediSý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrliginiń deregine súıensek, búginde elimizdegi barlyq sý qoımasy bekitilgen rejımge sáıkes jumys istep tur. Soltústik aımaqtarda sý qoımalarynyń ortasha tolý deńgeıi – 70% , Ortalyq Qazaqstanda – 68%, batys aımaqtarda – 48%, shyǵys óńirlerde – 86% jáne ońtústik aımaqtarda – 60% kóleminde.
«Sý tasqyny kezeńinde sýdy tıimdi ótkizý maqsatynda sý qoımalarynyń ońtaıly jumys rejımi on kún saıyn qaıta esepteledi. «Qazgıdromettiń» 1 aqpandaǵy derekterine negizdelgen aldyn ala boljamyna sáıkes, 2026 jyly barlyq negizgi sý qoımalaryna keletin jalpy sý kólemi 9 103-13 897 mıllıon tekshe metrge deıin bolýy yqtımal. Jobalyq syıymdylyǵy 57 329 mıllıon tekshe metr bolatyn iri sý qoımalarynyń naqty syıymdylyǵy 43 412 mıllıon tekshe metr. 13 917,6 mıllıon tekshe metr bos syıymdylyq bar, bul tasqyn sýyn qabyldaý úshin aıtarlyqtaı qordy jáne sý tasqynyn basqarýdaǵy ıkemdilikti qamtamasyz etedi», delingen mınıstrlik jaýabynda.
Sý tasqynyna daıyndyq kúsheıtildi
Reseıdiń Irıkli sý qoımasynan tónetin qaýip bar ma?Mınıstrlik kórshiles Reseı, Qytaı elderimen birlesip, sý qoımalary men transshekaralyq ózenderdiń ahýalyn baǵamdap otyrýǵa den qoıǵan. Máselen Qazaqstan – Reseı taraptary Jaıyq ózeni basseıniniń sý boljamyn 1 naýryzǵa deıin jarııa etpek. 16 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha Irıkli sý qoımasynyń kólemi 2 736 mıllıon tekshe metrdi qurap, kelip túsetin sý mólsheri – 11,6 m³/s, al jiberiletin sý – 139 m³/s ekeni anyqtalǵan.
«Reseı tarapynyń málimeti boıynsha, sý tasqyny kezeńinde Irıkli sý qoımasynan jiberiletin sý kólemi 200 m³/s aspaıdy dep josparlanyp otyr. Bul mólsher Jaıyq ózeni boıynda sý deńgeıiniń kóterilý qaýpi joq ekenin kórsetedi», delingen mınıstrlik jaýabynda.
Sondaı-aq Qytaı Halyq Respýblıkasymen tótenshe jaǵdaılar týraly habarlaý jáne transshekaralyq sýlardyń sapasyn baqylaý júıesi jumys istep tur. Oǵan keıbir gıdrologııalyq beketterde baılanys arnalaryn jattyǵýlar men synaqtan ótkizý kiredi. Mysaly, Ertis ózenindegi sý aǵynynyń jyldamdyǵy 1400 m³/sekýndtan asqan kezde Nanvan gıdrobeketi arqyly habarlama túsedi.