Árıne, búgingi kúnde atalǵan memorandýmdy júzege asyrýǵa baılanysty týyndaǵan suraq kóp. Mysaly, aýyr brondy tehnıka men zymyrandyq-artıllerııalyq qurylymdar janjaldasýshy taraptarda saqtaýly turǵanda soǵys qımyldaryn toqtatýdyń qandaı múmkindikteri týraly aıtýǵa bolady? Sırııalyq kóterilisshilerdi terrorlyq toptardan qalaı ajyratýǵa bolady? Jáne ótkizý beketteri men baqylaý núkteleriniń qandaı tetikteri bolýy múmkin? Degenmen, «Astana prosesinen» jedel nátıje kútý, árıne, qıynnyń qıyny. О́ıtkeni, Sırııadaǵy qarýly qaqtyǵys óziniń shyrqaý shegine jetti. Osy ýaqyt ishinde el sodyrlardyń, kóterilisshilerdiń jáne úkimet áskerleriniń arasynda bóliniske tústi. Memleket tolyqtaı quldyraýǵa ushyrady. Munyń barlyǵy alty jyl boıy adam aıtqysyz nashar jaǵdaıda ómir súrip kele jatqan Sırııa halqynan kúndelikti turmys-tirshiliginen kórinis tabýda. Halyq atalǵan soǵystyń jappaı qurbanyna aınaldy. Mundaı jaǵdaıda kelissóz úderisteri qıyn júredi jáne ózindik erekshelikteri bolady. Barsha jurtqa málim bolǵandaı, BUU-nyń basqarýymen ótkizilgen Jeneva kelissózderi qajetti nátıjelerge qol jetkize almady. Baıqap otyrǵanymyzdaı, Jeneva platformasynyń sheńberinde qarastyrylǵan túıindi máseleler «Astana prosesinen» kóp bolmasa, az emes. Qazirgi kez kelissózge qatysýshy barlyq tarapqa úlken jaýapkershilik júkteıdi, sebebi, olardyń árbir qabyldaǵan sheshimi «ketken qateniń qunyn» kóp ese ósiretinin barlyǵy túsinedi. Ýaqytynda qabyldanbaǵan nemese kez kelgen burys sheshim qaqtyǵystyń ári qaraı jalǵasýyna alyp kelýi múmkin. Sondyqtan, qaqtyǵystyń qazirgi kezeńinde ony sheshý emes, ony retteý týraly aıtýǵa bolady. Basqasha tujyrymdaǵanda, búgingi kúnde eń mańyzdysy – qantógisti toqtatý. Bul – soǵystan zardap shekken halyqtyń paıdasyn oılap, olardyń múddelerin qaıta baǵalaý úshin ózara kelisimdi izdeýdegi birinshi shart. Kez kelgen memleket turaqtylyǵynyń negizi onyń ınstıtýttarynyń legıtımdiligi, ıaǵnı zańdylyǵy bolýy ekendigin moıyndaýymyz kerek. Halyqtyń bılikke degen senimi tómen bolsa, qaqtyǵysty sheshýdiń múmkindigi de tómendeıdi. Sondyqtan, birinshi kezekte Sırııaǵa ishki máselelerdi sheship alǵan jón. Bul oraıda, úkimet pen oppozısııa basty ról atqarady. Sırııada turaqtylyqty qamtamasyz etý úshin kúrd máselesin de sheshken durys. Buǵan qosa, Sırııa úshin eń bastysy – eldi «Islam memleketi» delinetin men «Djebhat an-Nýrsy» (Qazaqstan Respýblıkasynda tyıym salynǵan lańkestik uıymdar) sodyrlarynan tazartý kerek. Bul másele úkimet pen oppozısııany biriktiredi. Sonymen qatar, kepil elder – Reseı, Iran jáne Túrkııanyń óz mindetterin oryndaǵandary da mańyzdy bolyp tabylady. Basqa jaǵynan alsaq, eger Astanadaǵy kelissózderdiń nátıjeleri basqa memleketter, aıtalyq, AQSh pen Saýd Arabııasy tarapynan qoldaý tappasa, onda Sırııa daǵdarysy uzaq jyldarǵa sozylady. Bul arada Sırııamen ortaq shekarasy bar memleketterdi de esten shyǵarmaý kerek. Atalǵan qıyndyqtarǵa qaramastan, «Astana prosesteri» ǵalamdyq máselelerdi sheshýde jańa konstrýktıvti nusqalary bar alań retinde óziniń tıimdiligin kórsetip otyr. Bul arada muny qazaqstandyq dıplomatııanyń úlken jetistigi degen pikirmen de kelisýge bolady. Kelissózdiń tórtinshi kezeńge jetýiniń ózi soǵystan shyǵýdyń kishkene bolsa da múmkindikteri bar ekendigin dáleldeıdi. Al Qazaqstan Respýblıkasy kez kelgen jaǵdaıda álemdegi turaqtylyqty qamtamasyz etýge ár kezde daıyn ekendigin kórsetip keledi.
Gúlnar NASIMOVA, saıası ǵylymdar doktory, professor