Osy ustazdardyń ustazy «Halyq mektepteri úshin eń kerektisi – oqytýshy; tamasha jaqsy pedagogıka quraldary da, eń jaqsy úkimet buıryqtary da, ábden muqııat júrgiziletin ınspektor baqylaýy da oqytýshyǵa teń kele almaıdy» dep jazady.
«Muǵalim – mekteptiń shamshyraǵy» deıtin qaǵıdaǵa saı ustazdyń telegeı bilimi bolýy, adamgershilik biligi, oqytý ádis-tásilderine jetiktigi ári belgili bir júıelilikti saqtaýy, mysqaldap úıretýi, «qoıǵa shapqan qasqyrdaı óte qyzý kirisýi», «paraqor bolyp shyqpaýlary úshin olarǵa adamgershilik jaǵynan áser etýi», bos ýaqyttarynda shákirtterge óte paıdaly, túsinikti, qyzyqty áńgimeler shertip, logıkalyq oılaýyn (ushqyrlyq, tapqyrlyq, synshyldyq, derbestik qasıetterin) jetildirýi shart. Sondaı-aq, «balalarmen sóıleskende ashýlanbaı, jumsaq sóılesýi, shydamdylyq etýi», áshekeıli sózderdi, orynsyz termınderdi qoldanbaý, memleket, jer, til taǵdyryn tereń uǵynýy, syrtqy túr mádenıeti, daýys máneri, lebiz úndestigi (bular júrek pen sanaǵa qatysty), ádebı til normalaryn saqtaýy qajet.
Y.Altynsarın dástúrin sabaqtastyrǵan Spandııar Kóbeev: «Ustaz ustaz bolý úshin ol óziniń aldyn kórgen shákirtterine ómir boıy ónege kórsetip ótýi abzal. Shákirtin tek qana mektepte kórmeı, úıinde de, kóshede de qyran kózben kóre bilýi kerek. Qysqasy, muǵalim ony kózden tasa etpeýi durys. Bala – gúl, muǵalim – baǵban. Gúl mezgil-mezgil sýaryp turmasa solyp qalady, kún kózi túspese óspeıdi, oqýshy bala da sol sekildi. Ony óz keýdeńniń bulaǵymen sýaryp, óz janaryńnyń jaryǵymen ósirýiń kerek», – degeninde ustazdyq uly qyzmettiń máni aıryqsha aıshyqty aıtylǵan.
Bastaýysh jáne joǵarǵy synyptarda oqytqan Zaıa Hasenov, Qabiken Shyńǵysov, Zeınolla Káripjanov tárizdi muǵalimderim ózderi sypaıy, sózderi quryshtaı, daýysy áserli, túsindirýi uǵynyqty bolatyn-dy. 8-synypta QazPI-di támamdaǵan akademık S.Qırabaev, A.Nurqatovpen kýrstas Qanapııa Isaqaev «Kól-Baıan dep tolqıdy, Jel-Baıan dep soǵady, Taý-Baıan dep kúńirenedi», dep kórkemdik mazmunyn syr-sezimmen mánerlep jetkizgeni, ár sóz, ár sóılemniń maǵynasyn baıyptap túsindirgeni sóz ónerine yntyzarlyǵymdy oıatty.
Bir zamanda jurt muǵalimdi pir tutty, izgi nıetti qarııalar «Muǵalim bol!» dep bata beretin. Keńestik kezeńde aýyl muǵalimderiniń áleýmettik jaǵdaıy oıdaǵydaı edi. Úı-jaıy barshylyq, otyn-sýy, elektr qýaty tegin. Bul kúnde sol ustazdardyń kúıi, abyroı-bedeli, qurmettelýi qandaı? Aqparat quraldarynyń birinde: «Búgingi kúni eń úzdik ustaz – eshteńe sóılemese de, bárin jazyp qoıatyn ustaz; eń úzdik sabaq berýshi, ol – qaǵazda sabaq daıarlaýshy. Iаǵnı, eń úzdik ustaz, ol ótirikti shyndaı, aqsaqty tyńdaı etip qaǵazǵa túsirýshi. Balanyń taǵdyry emes, basqarmanyń tekserisi oılandyrady. Al búgingi mektep – kereksiz qaǵazdardyń murajaıy!!!» – deıtin pikir qylań berdi. Muny teristeýge de, qoldaýǵa da bolady. Bizde óz isiniń sheberi, meılinshe ádepti, jaqsy ustazdar barshylyq. Aılyǵy shaılyǵyna jetpeıtini ras. Baspanalary taǵy joq. Biraq retin tapsa, táýekeldese tamasha múmkindikter týdyrýǵa bolady. Buǵan el keleshegin erekshe sergek oılaıtyn erler kerek-aq! Bilimin, oı-órisin, sheberligin shyńdaýǵa qaǵazbastylyq, áripshildik shyrmap-býyp tastaǵan.
2013 jyldyń qyrkúıeginde «Nur Otan» partııasy astanalyq zııalylardy jınap, aqyldasty. Sonda qaǵazbastylyq ta, mekteptegi oqytý men muǵalim jaıy da aıtyldy. Alaıda, barlyǵy da sol jerde umyt qaldy.
2017 jyly Aqordada barlyq deńgeıdegi ákimderdiń qatysýymen ótken keńeıtilgen májiliste Elbasy Nursultan Nazarbaev: «Eger de ustaz jumysynyń úshten bir ýaqytyn qaǵaz toltyrýǵa jumsaıtyn bolsa, onda qandaı sapa týraly aıtýǵa bolady? Mundaı ahýal dárigerlerde de qalyptasqan», − dedi.
Memleket basshysynyń kórsetkenindeı, tek Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń bir departamentine ǵana óńirler esep-qısaptyń 300 túrin toltyrady eken. Al bir oblystyń mektepteri men balabaqshalaryn osy esep-qısap boıynsha daıyndaý úshin 100 myń qujat qajet eken. Osy jónsiz qaǵazbastylyq áli bir mezet toqtaǵan joq.
Kórnekti pedagog Sh.Amanoshvılı: «Ár bala – keremet rýhanı kúsh ıesi», dep aıtqany aqıqat. 1924 jylǵy «Sananyń» 2-3 nómirlerinde «muǵalimdikti árbir muǵalim adamshylyqtan alynǵan bir menshikti enshisi dep bilý kerek» delingen. Iá, muǵalim tulǵasyn izgilik, bilgirlik, tereńdik, qaıyrymdylyq, oı-parasat kórkeıtedi.
Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasy tup-týra tárbıe qýatynyń kózi – halyq shyraǵy ustazdyń tulǵasyna jáne onyń ulttyq-rýhanı qundylyqtaryna jańa serpin bermek. Halyqtyń rýhyn, janyn, sana-sezimin, abzaldyq álippesin, ıntellektýaldyq-shyǵarmashylyq áleýetin jas urpaqqa darytatyn Ustaz tuǵyry joǵary bolǵaı!
Serik NEGIMOV, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri