Jańa formatty muǵalim qandaı bolýy kerek?

Elbasymyz «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda «Tabysty bolýdyń eń irgeli, bas­ty faktory bilim ekenin árkim te­reń túsinýi kerek. Jastarymyz ba­sym­dyq beretin mejelerdiń qa­ta­ryn­da bilim árdaıym birinshi orynda tu­rýy shart. Sebebi, qun­dy­lyqtar júı­es­inde bil­imdi bárinen bı­ik qoıatyn ult qa­na ta­bysqa jetedi», dep jazdy. Eldiń bolashaǵy úshin bi­limi men bi­lik kúshi mol jastardy tárbıeleý kerek. Muǵalim qyzmetiniń sapasy – kúrdeli fenomen. Ustazdar bul sózdiń mán-maǵynasyn ǵasyrlar boıy eńbegimen dáleldep keledi. Bul kúnde de zamanaýı oqytýdyń qyr-syryna kóz jetkizip otyr. Memleket te qomaqty qarjy bólip, búgingi bala ne­ni bilýi kerek, al muǵalimge neni úı­­retýi kerektigin naqtylaý úshin ja­­ńa formatty ustazdardy daı­yn­daý­dy jolǵa qoıdy.

Erkin, yntaly, senimdi, ózindik dálel-ýájin nanymdy jetkize bi­le­tin, synı kózqarasy damyǵan, san­dyq tehnologııalarǵa júırik HHI ǵa­syrd­yń oqýshysyna bilim men tárbıe be­rý­ge úles qosýy tıis jańa formatty us­taz qandaı bolýy kerek? Eń aldy­men, ol shyǵarmashylyq qabileti je­tik, pedagogıkalyq so­ny tehnolo­gııa­lar­dy meńgergen, ma­man­dyq sheberligi qa­lyptasqan tul­ǵa bolýy tıis. Jańa formatty us­tazdyń basty maqsaty – oqytý júıes­ine zamanýı ádistemelerdi en­giz­ý. Orta bilim berý júıesinde álem­dik joǵary deńgeıde qol jet­kizg­en oqytý ádistemeleriniń biri – syn­darly oqytý teorııasyna ne­giz­­delgen tásilderdi qoldaný. Má­sel­en, ózim ustazdyq tájirıbemdi syn­­darly oqytý teorııasymen jáne oqý­­shylardyń burynǵy bilimi men sy­­n­yptaǵy túrli derek kózderine sa­nalatyn muǵalimnen, oqýlyqtan, dos­tarynan alǵan bilimimen birge júzege asyrý tujyrymyna negizdep, kásibı turǵyda jetildirýdemin. Oqýshy men muǵalim arasyndaǵy qarym-qa­tynas bilim alý men bilim berýdiń ara­syndaǵy úılesim retinde damyp, oqý­shy bilim alýshy ǵana emes, sony­men qatar, bilim alý jolynda óz bol­jamynyń aqıqatyn ta­nyp, alǵan bilimin basqa da derek kóz­derimen te­reń­dete otyryp, oqýdy óz eń­be­gi­niń je­misi retinde baǵalaýy qa­jet. El­basy aıtqandaı, tabysty bi­lim al­ǵan jas urpaq bolashaqta ta­bysty mem­le­kettiń irgetasyn qa­laý­ǵa talpynary sózsiz. 

Oqytýdyń basty ári mańyzdy qoz­ǵaltqyshy – balanyń qy­zy­ǵýshylyǵy. Erekshe súıis­pen­shi­lik­pen oqý úshin barlyq múm­kin­dikti paı­dalaný kerek. Qytaı oıshyly Konfýsıı «Eskini aıalaı otyryp, jańany tanı bilgen adam ǵana na­ǵyz ustaz bola alady», deıdi. Za­manaýı bilim berý salasynda aq­pa­rat­tyq, jelilik tehnologııalar sany kóp­tep paıda boldy, ony bilim berý úde­risinde belsendi túrde paıdalaný ke­rek. Syndarly oqytýdyń maqsaty – oqý­shynyń pándi tereń túsiný qa­biletin damytý, alǵan bilimin sy­nyptan tys jerde, kez kelgen jaǵ­daıda tıimdi paıdalana bilýin qamtamasyz etý. Syndarly oqytý teorııasyna negizdelgen oqytýdyń 7 modýlin (oqytý men oqýdaǵy  jańa  tásilder, syn turǵysynan oılaýǵa úıretý, daryndy jáne talantty balalardy oqytý, oqýshylardyń jas erek­sheligine sáıkes oqytý men oqý, oqy­tý úshin baǵalaý, oqýdy baǵalaý, oqy­­tý men oqýda aqparattyq-kommý­nı­kasııalyq tehnologııalardy paı­dalaný, oqytýdy basqarý jáne kósh­basshylyq) qoldaný arqyly mek­tep ustazdary oqýshylardy óz­diginen bilim alýǵa, ıaǵnı HHI ǵa­syr­da talap etiletin  daǵdylarǵa, alǵan bilimin jaı ǵana ıelenip qoı­maı, ony oryndy qoldana bilýge úı­retýimiz kerek. Bala boıyna me­ta­­sanany – qalaı oqý kerektigin úı­renýdi qalyptastyrýǵa mán bere oty­r­yp, olardyń tulǵa retinde jan-jaq­ty damýyna múmkindik jasaýymyz qajet. Árıne, «búgingi» men «erteńgini», onyń tıimdi-tıimsiz jaqtaryn máń­gi salystyra berýge bolady. Bir­aq eke­ýin qansha ekshesek te, bir nár­se­ge salystyrý taba almaımyz. Bul – muǵalimniń balaǵa degen súı­is­pen­shiligi, meıirimi men mahabbaty.

Damıra RAHYMQULOVA,  Astana qalasyndaǵy   J.Jabaev atyndaǵy  №4 mektep-gımnazııanyń bastaýysh synyp muǵalimi