(Nıkolaı Ashtemanyń naqyshtary)
Sýretshiniń alakóleńke sheberhanasynda keýińki kenezeme tunyq sý tamǵandaı, alpys eki tamyrymdy qýatty aǵyn aralaǵandaı jan-dúnıem jadyrap, tula boıym túlep sala beredi. Sana men saýsaq sıamy syılaǵan sıqyrly sezim san tarapqa jeteleıdi. Parasatty ónerdiń pyraǵyna minip, saıyn dalany da kezem, salqar sýdy da keshem, kók kúmbezine de kóterilem! Osy qudirettiń tizginin qaqqan óskemendik sýretshi Nıkolaı Ashtemanyń naqyshtary týraly «Tabanymyz tıip turǵan tar qýysqa tamyrly tarıhymyz túp qoparyla kóship kelgendeı áser» dep jazǵan ekenbiz eki jyl buryn. Ras, Nıkolaı Pavlovıchtiń sheberhanasynan qazaqtyń kelbetin kóresiz. Bahadúr babalar da, ardaqty analar da, degdar danalar da, márt erler de, aı qabaq arýlar da, qazaqtyń qýanyshy da, qamyryǵy da osy ot basyndaı ǵana orynda otaý quryp otyr. Tildesseńiz tarqatyla jóneledi...
Ol – qazaqty tanyǵan qylqalamshy. Bir ultty bilýge bir adamnyń ǵumyry jetken be, áli zerdelep keledi. Ilkide qylqalamynan "Attıla", "Attılanyń ólimi", "Tumar patshaıym", "Shyńǵys han", "Qabanbaı batyr" sııaqty kesek tarıhı tulǵalar galareıasy týdy, Altaıdyń saı-salasyn qýalaı aqqan Ertis, Úlbi, Úbi ózenderi, qazanshuńqyryna tunǵan Marqakól, Buqtyrma aıdyndary, asqaqtaǵan Muztaý, Aıyrtaý, qaı jaǵyna qarasań da kóz toımaıtyn ǵajaıyptary jónindegi shyǵarmalary shynaıy jazyldy.
Eki jyl buryn shákirtten shalqar dárııaǵa deıingi Abaıǵa boılady. Uly ustazdy keıipteý kúrdeli. Birneshe portret arnaldy. Ashtemanyń Abaılarynan aqyndy da, hákimdi de kórýge bolady. Iá, adymy arshyndy shyqqan edi. Odan buryn Oralhandy oraltqan. Muztaýdan kerbuǵydaı mańǵaz kóterilgenin kórip keremet kúı keshken ormandaı oqyrmandary. Kórem deseńiz, Altaı jyrshysynyń aýylyndaǵy mýzeıinde tur.
Taǵy bir aýqymdy jumys byltyr aıaqtaldy. Bul sıklda ǵasyrlar báıgesi bar. Joryqtaǵy jıhangerdiń janynan tabylmaǵan Jamuqa bahadúrdi jazalamaq áıgili Shyńǵys han, qaǵan urpaǵyn alqalap aq kıizge han kótergen birlikti qazaqtyń eli, kókjıekti qyzylǵa boıap atqan qaıyrsyz tań, qasap maıdanda jeńiske jetken jaýyngerlerge taǵzym, tyńnyń tuńǵysh tátti nany, jerdiń apshysyn qýyrǵan jylqy dúbiri men zymyran kúrkiriniń taıtalasy, kóktemniń alǵashqy lebi – naýryzkókteı araıly azattyq!... О́ner úlken túsinikten tursa, ol topyraǵymyzda tamyr jaıǵan, kóktegen kórkem óner ıesi. Sonysymen de Hlýdov sııaqty haıyrsyz, halyqty tómen qoıatyn zııankes áriptesterimen boıaýyn naıza etip, kartınasyn qalqan ete kúres júrgizgen jan. Oǵan kerme men kórme teń. Iаǵnı "Sýretshilik – kúnkóristen joǵary turatyn kásip" dep ataqty qylqalamshy Erbolat Tólepbaı aıtqandaı, naryq básinen ónerdi arashalaı bilgen, kórmege jazatyn týyndyger. Jýyrda jeti birdeı jumysy "Qazaqstan keskindemesi" atty antologııaǵa endi. Alaıda, Qazaqstan sýretshiler odaǵynyń birdi-ekili marapaty bolmasa, ózderi jyrlap kele jatqan Tór Altaıda jurtta qalyp kete beretinderdiń biri – osy sýretshiler. Tegi, alǵysqa sarań, jaqsylyqqa jalańbyz ǵoı. Áıtpese, bul qaýym qýansa baladaı. Byltyr Almatydaǵy kórmege qatysyp, alyp shahardyń talǵamyna tánti bolyp keldi. Aldaǵy jyly 75 jasqa tolatyn Nıkolaı Pavlovıch úlken qalada týyndyny kóre biletin orta bar ekenin aıtady. Mereıtoı bıigindegi kórmesin kórkem qalada, kórkem ónerdiń baǵasy bar jerde ótkizgisi keledi... Bar armany sol ǵana. Mádenıeti bıik adamnyń armany da qarapaıym bolady eken ǵoı!
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»