Qos taǵan

Aq taýyq

Aq taýyqtyń qora tóńiregin tynym tappaı sharlap júrgenine kóp boldy. Birese úıdi aınalyp ary júgiredi, qorany aınalyp beri júgiredi. О́zi burynnan ózge mekıenderge kóp qosyla bermeıtin. Minezi bólek. Aýyldy tóńirektegen túlki, qarsaqtan qoryqpaı keıde úı irgesindegi jazyqqa da shyǵyp keledi. Jýsan aralap júrip shybyn-shirkeı, qara qońyz, maıly shegirtkeni súısine shoqıdy. О́tken joly kesirtke qýalap biraz jer shyǵyndap uzap ket­keni bar. Áıtse de úıge aman-saý jetti. Kún uzaq alystap jem izdep, qas-qaraıa taýyq kepesine jaqyndaý jaıylady. Kózderi ala soqyrlana bastaǵanda kepe ishindegi kóldeneń aspaly aǵashtarǵa mekıen ataýly jaıǵasa bastaıdy. Ár taýyqtyń óz orny bar. Dál aýyzdaǵy birinshi syryqtaǵy jas mekıenderdiń ortasy qara qorazdyń orny. Qara qoraz taýyqtardyń sońynan kirip, ornyna jaıǵasyp alǵasyn jan-jaǵyna basyn olaı bir qısaıtyp, bylaı bir qısaıtyp kóz janarymen «januıa múshe­lerin» túgeldep shyǵady. Alaıda, bul joly mekıenderdiń ishinen aq taýyq joq boldy. Aýyldan uzap ketip, jyrt­qyshtardyń aýzyna ilikpese jarar edi. Búgin úshinshi kún ótti. Aq taýyqtan habar bolmady. Aınaladan shashylǵan aq mamyq ta, synyp túsken aq qanattar da baıqalmaıdy. Álde tún balasy qora torıtyn ury-qarynyń bir sáttik qýyrmashyna aınalyp, qazanyna tústi me eken? Osylaı aq taýyqtyń alańsyz ketkenine aıdan asty. Alǵashqydaı emes, qara qorazdyń da aragidik alańdap arly-berli qoqyraıyp qoq-qoqtap túgeldeýi de sıreı bastady. Úı ıesiniń qaperine  «taýyǵym joǵal­dy-aý» degen oı kirip te shyq­paıdy-aý. Ol da taýyqqa uqsap tań alakeýimnen egistikke ketip, kesh oralady. Balalar bolsa kúnine bir ret jem-shashyp «tóte-tótelep» shaqyrǵanda aq taýyqtyń ushty-kúıli joǵalǵanyn bilgen. Biraq ákesiniń: «Úıde otyryp, onshaqty taý­yq­qa qaraýǵa shamalaryń kelmedi me?!» degen keıis bildiretininen qorqyp aıtpaǵan edi. Búgin maýsymnyń birinshi kúni. Kenet úı aldyndaǵy tekshelep jınal­ǵan sekseýildiń arasynan qyt-qyttap aq taýyq shyǵa keldi. Sońynda pyrdaı sap-sary balapandary júr. Biri ozyp ketedi, biri qalyp qoıady. Aýla ishi máre-sáre boldy. Úı ishi de qýanyp, dereý tary ákelip, jańa pisken nannyń ishin qıqymdap shashyp jatyr. Aq taýyq qudyq basyndaǵy astaýdan sýdy uzaq simirip ishti. Bir ǵana analyq sezimmen aı jarym sý ishpeı, dán jemeı ómirge balapan ákelý úshin janyn aıamaǵan aq taýyq jaıly áńgime kesh túse otbasylyq dastarqanda qyza tústi.

Qyzyl qoraz

Arqabaı osy qyzyl qorazdy bajasy Balpaqtan attaı qalap alǵan. Úıdegi alty mekıen qyzyl qoraz kelgen kúnnen bastap shashyrap ketpeı, bir-birin mańaılap, bir tusta jaıylyp jemdesetin boldy. Úı ishindegiler de jumyrtqaǵa qaryq bolysty. Alaıda, túske deıin uıyqtaıtyn Arqabaı tań azannan turyp mal qorasynan shyqpaıtyn sharýaǵa aınaldy. Ol qalaı? Uıqy degen «jaryqtyqty» buralaqtatyp soǵatyn Arqabaıdyń jatatyn bólmesiniń tusyna ińir qarańǵysynan kelip shaqy­ratyn qyzyl qoraz kún saıyn  Arqabaı ornynan turǵansha  sol ádetinen jańylmady. Alǵash­qyda tús kórgendeı shoshyp oıanatyn. Birte-birte qyzyl qorazdyń qıqýyna da qulaǵy úırendi. Endi, mine, alty mekıenge bas ıe, ash qursaqtarǵa as ıe bolǵan  qyzyl qorazǵa da qater tóndi. Úsh kóshe árirek turatyn aǵaıyn inisi Básireniń úıindegi Bátımash kelin kelip: «Altyn qaınaǵa-aý, maǵan sizdiń qyzyl qorazyńyz kerek bolyp tur» demesi bar emes pe? «Úıdegi úlkenim Ándirbaıdyń jar tańdaýda joly bolmaı-aq qoıdy. Úıge túsken kelin eki-úsh kúnnen soń ketip qala beredi. О́zińiz de kórip, bilip júrsiz ǵoı. О́tken joly Ándirbaıdy táýipke aparyp edik. Táýip «qyzyl qorazdyń qanymen qandańdar» degen edi. Soǵan endi sizge keldim. Siz ben biz aǵaıyn-jekjattarmyz ǵoı. Qyzyl qorazyńyzdy qalap kelip turǵan jaıymyz bar», degen edi. Sodan qyzyl qoraz ketkeli alty mekıennen de, ala tańnan oıanatyn Arqabaıdan da qyzyq ketkendeı boldy. Oıpyr-aı, arada birshama ýaqyt ótkende baıaǵy Bátımash kelin entige, súrine-qabyna taǵy kelip tur. Eki ezýi eki qulaǵyna jetip qalypty. «Oı, qaınaǵa-aı, sizge degen alǵysym sheksiz. Sizdiń qyzyl qorazy­ńyzdyń arqasynda kelinim júkti boldy. Onyń ústine, kelinim tórkin dep tura qashpaı, qut bolyp turaqtap qaldy», dedi máz bolyp. Itin maqtasa, ıtjekkendi qosa maq­taıtyn qazekeńniń tuqymy bolǵan­nan shyǵar, Arqabaı: «Iá, endi jatqan jeri jaıly bolǵyr qyzyl qorazym myqty edi ǵoı. Alty mekıenin tyrp etkizbeıtin qyzyl qorazyma seniń bir keliniń ne turady» dep qoıyp qalmasy bar emes pe?! Qaınaǵasyna ańqııa qaraǵan Bátı­mash kelin betin basyp úıine qaraı  júgire jóneldi. Maqsat QARǴABAI, jýrnalıst