Nurly júrek

Osynaý jaqsy aǵany eske alǵanda oıyma baqytqa keneltetin eńbek degen uǵym oralady. О́ıtkeni, Músimhan Qabyltaıuly shyn máninde baqytty ǵumyr keshti. Týǵan eliniń qajetine jarap, adal eńbek etip, ter tókti. Otbasynyń mereıin tasytyp, jar qushyp, bala súıdi. Aǵaıyn-týǵan, dos-jarandarynyń ortasyna syıly boldy. Osyndaı dáreje-ataq oǵan ońaı kelmedi. Atpal azamattyń ómirbaıandyq deregine kóz jibersek, zapyrandy 37-de Jambyl oblysynyń burynǵy Krasnogor aýdanynda týǵanyn kóremiz. Osyndaǵy aýylsharýashylyq tehnıkýmyn 1960 jyly tehnık-mehanık mamandyǵy boıynsha bitirip, eńbek jolyn Jambyl aýdanynyń «Roslavl» keńsharyndaǵy №3 bólimshede mehanık bolýdan bastaıdy. Dıhan-mehanızatorlar­dyń ju­­­­­­mysy jyldyń tórt mezgilinde de áste tolastamaıdy. Bir-biri­men jalǵasyp jatady. Isten shyq­qan tehnıkany jóndeý, qatarǵa qosý úshin jas maman kúndiz-túni damyldamady. Eki jylda onyń eńbegi eskerilip, ınjener-baqylaýshy, mashına-traktor jóndeý sheberhanasynyń meńgerýshisi, sharýashylyqtyń bas ınjenerligine deıin jo­ǵarylatylady. О́ndiristen qol úzbeı 1971 jyly bir kez­degi armany bolǵan Qazaq­tyń aýyl sharýashylyǵy ıns­tıtýtynyń ınjener-meha­nıka fakýltetine oqýǵa túsip, bitiredi. Budan keıingi ómir belesteri alǵa umtylý, óz baǵy­tynan adaspaı, elge adal qyz­­met etýmen jalǵasqanyn kóremiz. Músimhan Qabyltaıuly bas ınjenerlikten keıin Alma­ty oblysyndaǵy «Kazsel­hoz­­teh­nıka» aýdanaralyq bir­les­tigi basqarmasynyń bas­tyǵy, Jambyl aýdanyndaǵy Myńbaev atyndaǵy tájirıbe sharýashylyǵynyń dırektory, Aqseńgir tájirıbe sharýa­shylyǵynyń dırektory, Jam­byl atyndaǵy keńshar dırektory, «Roslavl» qoı ósirý keńsharynyń dırektory, Jambyl atyndaǵy jylqy zaýytynyń dırektory qyzmetterinde satylap ósip, úlken mektepten ótip, shyńdalyp, halyqpen qoıan-qoltyq aralasyp, el ekonomıkasyn órkendetýge súbeli úles qosty. Aýdan, oblys basshylary ony óz isiniń bilgiri, utymdy uıymdastyrýshy bolǵandyqtan árdaıym ekonomıkasy turalaǵan sharýashylyqqa jiberip otyrdy. Ol 1992-1996 jyldary Tal­ǵar aýdanyndaǵy «Kerbulaq» keńsharynyń dırektory, 1996-2002 jyldary Jambyl aýdany, «Beriktas» kooperatıviniń dırektory laýazymdaryn da abyroımen atqardy. Halyqtyń seniminen shyǵyp, sharýashylyq júgin alǵa súıredi. Qaı kezde de tókken terdiń óteýi bolady. Osylaısha, Músim­han Qısyqov Qazaqstannyń eń­bek sińirgen aýylsharýashylyq qyz­metkeri atandy. Keńestik kezeńde KOKP HHVIII seziniń delegaty boldy. Árbir jumys nysanyn jiti qadaǵalaı biletin talapker basshy Músimhannyń tárbıesimen shyńdalǵan sol kezdegi jastar arasynan súzilip shyqqan sanaly jigitter búginde elimizdiń ár túkpirinde óz oryndaryn taý­yp, jemisti eńbek etip júr. Jalpy, sol kezdegi sharýashylyq basshylarynyń jańashyl bastamalaryna jýrnalıst retinde tańdanatyn edim. Egin oraǵy, mal azyǵyn daıyndaý, qysqa daıyndyq, tól alý jáne basqa jyl mezgilderinde bir-birimen sabaqtasyp jatatyn naýqandarda Odaqtyq, oblystyq, aýdandyq aýyspaly qyzyl týlar tapsyrylyp, jarys jeńimpazdary jeti saıyn, aı saıyn, jyl aıaǵynda marapattalatyn. Roslavldikter sondaı sátterde únemi kósh basynda júretin. Uzyn boıly, keń jaýyryndy azamattyń týra sóıleıtin minezi, eńbekqorlyǵy men uıymdastyrýshylyq qabileti astasyp, osyndaı sharalar barysynda ony bıikke kóteretin. Aýdan basshysy 1987 jyly tozyǵy jetken malshy úıleri men mal qoralaryn sapaly jóndeýdi sharýashylyq basshylaryna qatań tapsyryp, arnaıy aılyq jarııalandy. «Roslavl» keń­shary aýdannan shalǵaı ornalas­qandyqtan qurylys materıaldaryn tasý men jetkizýge qy­rýar qarjy kerek boldy. Sol kezdiń ózinde qarjyny esepteý, únemdeý qatań baqylanatyn. Sondyqtan basshylar tyǵyryqqa tireldi. Osy tyǵyryqtan jol taýyp, jergilikti qurylys materıaldaryn tıimdi paıdalanǵan sharýashylyq dırektory Músim­han Qısyqov qysqa merzimde malshy úıleri men mal qoralaryn, monsha salyp, áriptesterine ónege kórsetti. Ozyq tájirıbemen tanysý úshin barlyq kolhoz, sov­hoz basshylary Mátibulaq aýy­lyna jol tartty. Shóleıtti aımaq, qum sýyrǵan dala jolymen bir belden asyp, ekinshisine kóterilemiz. Aldymyzdan tap-tuınaqtaı salynǵan shopan úıi shyǵady. Jumyrtqadaı appaq qurylysty shopan úıi dep aıtýǵa aýyz barmaıdy. Qarsy bettegi uzynnan uzyn salynǵan mal qorasy qandaı qys qaharyna da tótep beretindeı. Tólge arnalǵan oryndary da bar. Tájirıbeli degen dırektorlar alǵashynda kúlip kelse, qurylysty kór­gennen soń osy ádisti paıdalanyp, júzdegen malshy úıleri men mal qoralary jańardy. «Qısy­qovtyń tájirıbesiniń» osylaısha aýdan, oblysqa taraǵanyn áli umytpaımyn. Músimhan Qabyltaıuly 1989 jyly mal qystatýdy oıda­ǵydaı ótkizgeni, aýyl sharýa­shylyǵy ónimderin óndirý men satýdaǵy qol jetkizgen tabys­tary úshin Búkilodaqtyq dáre­jedegi bas júldeni jeńip alyp, eńbegi aqtaldy. Oǵan qosa qo­maqty aqsha­laı syılyqqa ıe boldy. Bul halyqtyń mereıin ósirdi. Jaqsynyń sharapatymen aǵa shopandar Almasaı Nurlanǵazıev pen Sálem Surtaev jáne basqalary marapattaldy. Omyraýlaryna Otan nagradasyn taqty. Ozattar kezeksiz avtokólik mindi. Ol kezde qazirgideı, avto­kólikke ekiniń biriniń qoly jet­peıtin. Ony tek eńbektegi jo­ǵary jetistikterimen ǵana alatyn. Otyz jyldan astam irgeli sharýashylyqtardy basqaryp, úlken shańyraqtyń baqytyn shalqytqan jan jaıly «El úmitin er aqtar» degen estelik jınaqty paraqtap otyrmyn. Onda týǵan jerge týyn tikken azamattyń halqyna, ata-anasyna, urpaǵyna, zamandastary men dostaryna degen súıispenshiligi keńinen sóz bolypty. Jáne Músimhan Qısyqovpen ár jyldary birge eńbek etken árip­testeri, belgili tulǵalar pikirlerin tebirene jazypty. Dana halqymyz adamger­shilikke qatysty úsh saýapty atap aıtqan. Ol – shólge qudyq qazǵan, ózenge kópir salǵan, jolǵa aǵash ekken, dep keledi. Azamattyń azamatyna ǵana tán bul qasıetter Músimhan Qa­byl­taıulynyń ómirlik usta­ny­myna aınalyp, ómirinde ony tolyq júzege asyrǵan jan­dardyń qatarynan sanalady. Mátibulaqtyń kók­teýi men qys­taýyna qudyq ta qazdyrdy, kópir de saldy. Búgingi Mátibu­laq aýyly tanymastaı sáý­lettense, ondaǵy turǵyn úıler men áleýmettik-mádenı oryndar azamattyń bastamasymen tur­ǵyzylǵan. Jaıqalǵan jasyl jelekti tal-terekter onyń basshylyǵymen, birqatary tipti óz qolymen otyrǵyzylǵan. Sha­rýashylyq tásilmen sol jyldary 60 turǵyn úı, ashana, 320 oryndyq balabaqsha, taǵy bas­qa qurylystar boı kótergen. Qur­metti eńbek demalysyna shy­qqannan keıin balalarymen keńesip, Mátibulaqta óz qar­jysyna kúmbezi kók tire­gen Allanyń úıin turǵyzyp, jer­lesteriniń ıgiligine berdi. Meshit arǵy atalary Kebekbaı bıdiń atymen atalady. Danyshpan Abaı aıtqan «Ákeń­niń ǵana balasy bolma, adam­nyń balasy bol» degen da­nalyq ósıetke saı ómir súrgen, ulaǵatty ul-qyz ósirýge den qoıǵan halyqtyń ókilimiz. Mine, qazaqtyń sondaı perzentteriniń biri 2011 jyly myna fánı dúnıe­­den ótken Músimhan aǵa men otaǵa­synyń sońynan saǵy­ny­shyn arqalap ketken Bátıma jeń­geı edi. «El úmitin er aqtar, er ata­ǵyn el saqtar» degen aqıqat bar ǵoı. Sol aıtqandaı, úmitin aqtaǵan azamatyn eske alyp, Uzyn­aǵash aýylyndaǵy bir kóshe Músimhan Qısyqovtyń atymen ataý jaıy oılastyrylýda. Bul da azamatqa degen bir qurmet dese bolady. Iá, ol otyzynda orda buzdy, qyrqynda qyr asyp, qamal aldy. Halqyna, týǵan eline kóp eńbek sińirgen, úlgi-ónegeniń, bıik adam­gershiliktiń, tálim-tárbıeniń úlgisi bolǵan aǵa býyn ókilderiniń tulǵasy búgingi urpaqtary úshin árdaıym ónege bolyp qala bermek. Kúmisjan BAIJAN, mádenıet qaıratkeri, Almaty oblysynyń qurmetti azamaty