Ulttyq ekonomıkanyń tiregi sanalatyn metallýrgııa salasy ýaqyt ozǵan saıyn jańa mazmunmen tolyǵyp keledi. Zaman talaby tek tabıǵı baılyqty ıgerý emes, ony uqypty paıdalanyp, óndiristen qalǵan tehnogendik qaldyqtardyń ózin qaıta kádege jaratý bolyp otyr. Bul bir jaǵynan ekologııalyq jaýapkershilik júktese, ekinshi tustan ekonomıkanyń tıimdiligin arttyrýdyń bir joly. Osyndaı kúrdeli mindetterdi sheshýde otandyq ǵylymnyń áleýetine súıenerimiz anyq, dep jazady Egemen.kz.
Osy baǵytta jemisti eńbek etip júrgen jas ǵalymdardyń biri – Sátbaev ýnıversıtetiniń Metallýrgııa jáne paıdaly qazbalardy baıytý kafedrasynyń professor, PhD doktory О́mirserik Baıgenjenov. Onyń ǵylymı izdenisteri teorııa men óndiristiń ózara sabaqtastyǵyn dáleldeıtin, memleket úshin strategııalyq mańyzy bar eńbekterdiń qatarynda. Ǵalym óz izdenisterin qaldyq túbegeıli joıylatyn dúnıe emes, ol – ǵylym men tehnologııanyń qolynda qaıta túleıtin resýrs degen oı jeteginde júzege asyrady.
Memleket basshysy bir top jas ǵalymǵa páter kiltterin tabystady
Ǵylymı jolyn stýdenttik kezeńnen-aq óndiristik zertteýlermen ushtastyrǵan О́mirserik Sabyrjanuly eńbek jolyn Mıneraldyq shıkizatty keshendi qaıta óńdeý ulttyq ortalyǵy qabyrǵasynda bastaǵan. Bul orta jas zertteýshige óndiristiń qyr-syryn tereń meńgerýge, naqty tehnologııalyq úrdisterdi kózben kórip, tájirıbemen ushtastyrýǵa múmkindik berdi. Zerthana men óndiris arasyndaǵy tyǵyz baılanys onyń ǵylymı tanymyn qalyptastyryp, tyń sheshimderge bastady. Ǵalym kásibı kókjıegin keńeıtken mańyzdy kezeń retinde Sátbaev ýnıversıteti usynǵan qos dıplomdyq baǵdarlama ekenin atap ótti.
«Colorado School of Mines jáne Sátbaev ýnıversıteti arasyndaǵy qos dıplomdyq baǵdarlama halyqaralyq deńgeıdegi bilim men tájirıbemdi, ǵylymı kózqarasymdy jańa beleske kóterdi. Baǵdarlama aıasynda 2014 jyly dıssertasııalyq jumysy sátti qorǵadym. Sol kezeńniń ózinde elimizde óndirilmeıtin magnıı tuzdaryn asbest qaldyqtarynan alý múmkindigin dáleldeı aldyq», deıdi О́mirserik Sabyrjanuly.
Búginde ǵalymnyń zertteýleri halyqaralyq sıpat alyp otyr. Túrkııa, Malaızııa, Qytaı jáne Úndistan elderiniń jetekshi ǵylymı ortalyqtarymen ornatylǵan áriptestik nátıjesinde birlesken jobalardy qolǵa alǵan. Ǵalymdardyń bul eńbekteri bedeldi Elsevier basylymdarynda jaryq kórip, álemdik ǵylymı qaýymdastyq tarapynan joǵary baǵa alǵan. Sonymen qatar ǵylymı baılanystardyń nyǵaıýy tehnologııa transferine jol ashyp, otandyq ǵylymnyń jahandyq keńistikke erkin enýine yqpal etip otyr. Sondaı-aq О́mirserik Baıgenjenov jetekshilik etetin 2025-2027 jyldarǵa arnalǵan irgeli joba – elimizdiń ındýstrııalyq damýy úshin strategııalyq mańyzy zor bastama. Zertteý nysany retinde Qostanaı óńirindegi Jitiqara ken orny aýmaǵynda uzaq jyldar boıy jınalǵan asbest qaldyqtary qarastyrylyp jatyr.
Memleket basshysy: Elimiz úshin qoldanbaly ǵylymdy damytý – asa mańyzdy mindet
«Kólemi júzdegen mıllıon tonnaǵa jetetin bul tehnogendik úıindiler búginge deıin ekologııalyq másele retinde qarastyrylyp kelse, endi olar ǵylymı turǵyda baǵaly shıkizat kózine aınalyp otyr. Usynylǵan pıro-gıdrometallýrgııalyq ádis arqyly bul qaldyqtardan magnııdiń túrli tuzdaryn ǵana emes nıkel, kobalt, temir konsentrattary, joǵary tazalyqtaǵy kremnıı dıoksıdi men metallýrgııalyq kremnıı alý múmkindigin aıqyndap jatyrmyz. Mundaı keshendi tásil óndiris tıimdiligin arttyryp qana qoımaı, qorshaǵan ortany qorǵaýdyń zamanaýı úlgisi bolmaq», deıdi jas ǵalym.
Ǵalym eńbeginiń basty ereksheligi qaldyqqa degen kózqarasty túbegeıli ózgertýge telingeninde.
«Tabıǵattan alynǵan árbir resýrs tolyq ıgerilgende ǵana el ıgiligine qyzmet etedi. Al qaldyqty qaıta óńdeý – bolashaq ekonomıkasynyń negizgi baǵyty», dep atap ótti ol.
Qasym-Jomart Toqaev: Ǵylym ekonomıka men qoǵamnyń suranysyna saı bolýǵa tıis
Keıipkerimizdiń bul ustanymy – búginde mańyzy artqan «jasyl» ekonomıka talaptarymen de tolyq úndesedi. Qaldyqtan qazyna súzgen otandyq ǵalymnyń eńbegi tek bir adamnyń ǵylymı jetistigi emes, tutas eldiń ındýstrııalyq jáne ınnovasııalyq damýyna qosylǵan salmaqty úles. Bul jas urpaqqa baǵyt-baǵdar beretin, ǵylym jolyna bet burǵan talapkerlerge úlgi bolatyn taǵylymdy jol. Ǵylym men óndiristi ushtastyra bilgen osyndaı tulǵalardyń arqasynda Qazaqstannyń metallýrgııa salasy jańa sapalyq deńgeıge kóterilip, ulttyq ekonomıkamyzdyń básekege qabilettiligi arta túsetini sózsiz.