Aıǵanym Sarǵaldaqqyzy jaıly sóz qozǵasaq, birden ǵulama ǵalym Shoqannyń ájesi ekeni eske oralady. Ol óz kezeńinde qoǵamdyq-saıası úderisterge belsene aralasqan, elge syıly, yqpaldy bolǵan. Birneshe shyǵys tilderin meńgergen. Sankt-Peterbýrgtegi Sibir komıtetimen, Reseı syrtqy ister mınıstrliginiń Azııa bólimshesimen hat jazysyp turǵan. Medrese saldyrtyp, óner-bilimniń qadir-qasıetin tereń túsingen.
Qazaqtyń danagóı anasyna qatysty jańa derekter jýyrda Reseıden alynyp, jurtshylyq nazaryna usynyldy. I Aleksandr patsha Aıǵanymnyń ótinishi boıynsha Syrymbette qystaý saldyrtyp bergeni jaıly aıtylǵanymen, jazbasha hattalmaǵandyqtan, ılandyra bermeıtin. Aqıqattan góri ańyzǵa kóbirek uqsap ketetin. Endi osyndaı olqylyqtardyń orny tolyqtyryldy dese de bolady.
– Elimizdegi muraǵattarda Aıǵanym hansha jaıly derekter óte sırek kezdesedi, joqqa tán. Sankt-Peterbýrgtegi Reseı memlekettik tarıhı murajaıynan ájemizdiń ómirine, qoǵamdyq-saıası qyzmetine tikeleı qatysty aldyrtylǵan onnan astam qujattar tarıhı mańyzdylyǵymen nazar aýdartady. Keı jerlerde «Aıhansha Abylaeva» dep jazylǵanymen, ár jádiger qundylyǵymen erekshelenedi. Máselen, bir isqaǵazda Aıǵanymnyń Orta júzge qystaý, ózine qonys salý kerektigin surap, Petropavl komendantyna, Reseı syrtqy ister mınıstrligine 1823 jyly hat joldaǵany kórsetilgen. Alaıda, ájemiz shóbi shúıgin, topyraǵy qunarly Aıýtas degen jerdi qolaıly kórgenimen, «bul jerge Reseıden qonys aýdarýshylar kóship keledi. Basqa jer tańdalsyn» degen jaýap alǵan. Sosyn tańdaý Kókshetaý ýezindegi Syrymbetke túsken. Qystaýǵa meshit, medirese turǵyzylǵany, onda Shoqannyń oqyǵany málim, – deıdi oblystyq memlekettik arhıvtiń dırektory Sáýle Málikova.
Araǵa birneshe ǵasyr salyp, kórshi elden alynǵan tarıhı qujattardyń árqaısysy jete zerdelep, oı eleginen ótkizýdi qajet eteri sózsiz.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy