«Qonaq az otyryp, kóp synaıdy»

EKSPO-2017 halyqaralyq kór­me­siniń bastalýyna sanaýly ǵana kún­der qaldy. Astanamyz aldaǵy úsh aıdyń ishinde óz tarıhynda tuńǵysh ret mıllıondaǵan qonaqtarǵa týrızm qalasy retinde qyzmet kórsetpek. Bul – tek elorda úshin ǵana emes, búkil elimiz úshin úlken syn. Kórmeni ótkizý, onda jasyl ekonomıka baǵytyndaǵy jańa tehnologııalardy jınaqtaý jáne tanystyrý sharalary óz aldyna, sol kórmeni kórý úshin keletin qonaqtardy qabyldaý, olardy tamaqtandyrý ju­mys­tarynyń da ońaıǵa soqpaıtyny anyq. Mundaıda «qonaq az otyryp, kóp synaıdy» deıtin atam qazaqtyń dana sózin taǵy bir eske sala ketsek, ar­tyq bolmas. Astana qalalyq ákimdigi taratqan de­rekterge qaraǵanda, EKSPO halyq­aralyq kórmesin tamashalaýǵa 5 mıl­lıonǵa jýyq qonaq keledi degen boljam bar. Endi bir derekter bo­ıynsha 2,3 mıllıonnan astam adam kelýi tıis. Kórmeniń saıtynda jýyqta 1 mıl­lıon bılet satylǵany jóninde ha­bar shyqty. Bul kórmeniń bastalýy­nan bir aı burynǵy jaǵdaı. Demek, bizdiń oıymyzsha, kórmeni tamashalaýǵa keletin adamdar sany kem degende 2 mıllıonǵa jetip jyǵylýy tıis. Áıt­pese, 2015 jyly Mılanda ótken kór­meni tamashalaýǵa 20 mıllıon adam kelgendigin eske alsaq, EKSPO-2017 kórmesin tamashalaýshylar sany biz boljap otyrǵan shamadan eselep artyp túsýi de ǵajap emes. Sonda 5 mıllıon adam qatysýy múmkin degen boljamdy da dál qazir joqqa shyǵarýǵa bolmas. Al osynshama qonaqtardy qabyldaýǵa, olardy tamaqtandyrýǵa bar bolǵany 1 mıllıon turǵyny bar qalanyń múmkindigi jete me? Mine, osy másele jóninde Astana qalasynyń ákimdigi men Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi birlese otyryp, EKSPO-2017 kórmesin ótkizý kezinde Astana qalasyn azyq-túlik ónimderimen qamtý jóninde arnaıy jospar jasap, sol boıynsha jumystar júrgizip jatqandyǵyn estigen bolatynbyz. Bul dál qazirgi kúni qolǵa alynyp otyrǵan is emes, osydan eki jyldaı ýaqyt buryn bastaý alǵan másele. О́ıtkeni, sol kezde atalǵan máselege baılanysty ótkizilgen basqosýda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ókili kórme kezinde Astanaǵa jetkiziletin taǵam ónimderiniń árbir túrine deıin anyqtalǵandyǵyn, eýropalyq mázir, japon máziri, qytaı máziri, shyǵys halyqtarynyń máziri, musylman máziri sekildi barlyq máselelerdiń eskerilgendigin, ondaı taǵamdar men olardyń shıkizattaryn qaıdan jetkizýge bolatyndyǵy da táptishtelgendigin, osy boıynsha naqty jumystar júrgiziletindigin aıtqan bolatyn. Onyń ber jaǵynda Astana qalasyn azyq-túlikpen qamtýdyń alǵashqy sharalar legi qazirdiń ózinde naqty bastalyp ketti dep aıtýǵa bolady.  Máselen, Astana turǵyndary úshin 2017 jyldyń 13 mamyrynan 1 qazanyna deıin qaladaǵy «Qazaqstan» sport kesheni men «Alaı» kólik-logıstıka ortalyǵy alańdarynda óńirlik aýylsharýashylyq jármeńkeleri ótetindigi aldyn ala habarlandy. EKSPO-2017 mamandandyrylǵan kórmesin ótkizý kezeńinde azyq-túlik taýarlarymen qamtamasyz etý maqsatynda óńirlik aýylsharýashylyq jármeńkesin ótkizý josparlanǵan, dep jazdy bul jaıynda qala ákimdiginiń resmı saıty. Osy jónindegi aldyn ala málimetter boıynsha apta saıyn dástúrli túrde ótip otyratyn bul jármeńkelerde astanalyqtar úshin el óńirlerinen 30 myń tonnadan astam azyq-túlik ónimderi usynylady. Olar negizinen alǵanda jylqy eti, sıyr eti, qus eti, sút ónimderi, jarma túrleri, qant, bal, balyq jáne taǵy basqa eń qajetti degen ónimderden turatyn bolady. Sondaı-aq, osy jármeńkeler kezinde kelýshilerdiń qyz­yq­taýy úshin konserttik baǵ­dar­la­­malar uıym­das­tyrylady. Bul sha­ra­lar­dyń mýzykalyq sú­ı­e­­mel­deýin obl­ystardyń shy­­ǵar­­­mashylyq ujym­dary qam­ta­masyz etedi. Jármeńke ár apta saıyn eki kún qatarynan ótkiziletin bo­­la­dy. Olardaǵy azyq-túlik ónim­­de­riniń baǵasy qaladaǵy qa­lyp­tas­qan naryq baǵasynan 15-20 paı­yzǵa arzan bolýy tıis. Osy sha­ra aıasynda 13-14 mamyr kún­de­ri ótken  birinshi jármeńkeni Atyraý, Batys Qazaqstan jáne Oń­tústik Qazaqstan oblystary ashty. Úsh jármeńkege osy atal­­ǵan oblystardyń barlyq aý­­­dandarynyń 190 óńdeý kásip­or­­ny men aýylsharýashylyq qu­­ry­lymdary qatysyp, onda 300 ton­naǵa jýyq aýyl sha­rýa­shy­ly­ǵy ónimderi saýdalandy. Qazirgi kúnderi Astana qala­syn­­da barlyq oblystardyń qa­­ty­sýymen osyndaı óńirlik jár­­meńkelerdiń turaqty túrde uı­­ymdastyrylýy EKSPO-2017 ha­­lyqaralyq kórmesin laıyqty ótkizý isine edáýir kómek eken­di­gin aıtýǵa tıistimiz. О́ıtkeni, aldyn ala zertteýlerge qaraǵanda, Astana qalasynyń halqy 1 táý­likte 1,5 myń tonna taǵam ónim­derin tutynatyn bolsa, EKSPO kórmesi kezinde bul aı­tarlyqtaı óse túsýi múmkin. Mine, sol kez­de qa­lany azyq-túlikpen qamtý isin jár­meńkeler arqyly qoldaýdyń mańyzy arta tús­pek. Sonymen qatar, bul shara – baǵa kóterilýiniń aldyn alý bolyp ta tabylady. Qalada ornalasqan «Sapa logistics», «Astyq logıs­tık», «Continental Logistics» já­ne «Mır Krýp» sekildi iri kásiporyndarda azyq-túlik saq­taý oryndarynyń kólemi 42 myń sharshy metrge deıin jetedi eken. Munyń syrtynda, basqa da kásiporyndardaǵy kókónis saq­taý qoımalarynda 42 500 ton­naǵa deıin ónim saqtaýǵa bo­la­tyn­dy­ǵy málimdeldi. «Qazir saýda-logıstıkalyq ope­rasııalardyń biryńǵaı ju­mys reglamentin pysyqtaý kóz­delýde. Iri jáne orta saý­da je­li­le­rine ÁKK jáne óńir­ler­di qar­jylandyrý baǵ­da­r­lamasy boı­ynsha kúrish, qant, qaraqumyq se­kil­di taýarlardy satyp alýǵa ne­sıe berý qol­ǵa alyndy. Son­daı-aq, EKSPO kórmesin ótkizý ke­zin­de elimizdiń ońtústik óńir­le­ri­nen, sonymen qatar, О́z­bek­stan men Qyrǵyzstan sekil­di kór­shi el­derden azyq-túlik taý­ar­laryn júıeli túrde jetkizý jó­ninde saýda-ekonomıkalyq yn­tymaqtastyq týraly me­mo­ran­dýmdarǵa qol qoıyldy. Aý­yl­­sharýashylyq jármeńkesi úshin mamandandyrylǵan saýda alańdary qurylady. Jár­meń­kelik is-sharalardy uıym­­das­­ty­rýǵa ótinim biryńǵaı elek­trondy portal arqyly júr­­giziledi», deı­di Astana qa­la­lyq aýyl sha­­­rýa­shylyǵy bas­qarmasynyń bas­­shysy Ardaq Dosanov. EKSPO kórmesin tamasha­laý­ǵa keletin qonaqtardy qabyldaý máselesinde qaladaǵy qoǵamdyq tamaqtandyrý oryndarynyń ma­ńyzy eselep artatyndyǵy tú­si­nik­ti. Bul jónindegi derekterge ke­letin bolsaq, qazir qalada 273 meı­­ramhana, 460 kafe jáne 27 ashana bar eken. Munyń syrtynda, qaladaǵy saýda jáne oıyn-saýyq ortalyqtarynda 86 qoǵamdyq tamaqtaný oryndarynyń jumys istep turǵandyǵyn aıtýǵa bolady. Bul – Astana qalasy bir me­zette 116 myń adamǵa qyzmet kórsete alady degen sóz. Jıyny 20 mıllıon adam qabyldaǵan Mılandaǵy EKSPO-2015 kór­mesinde oǵan kúndik kelýshi­ler­diń sany naqty osy 116 myń adam­dy quraǵandyǵyn eske al­saq, Astananyń qonaq qabyl­daý kórsetkishi jaman emes. De­gen­men, Astana qalasyndaǵy meı­­ramhana, kafelerdiń, as­ha­nalardyń EKSPO-2017 kór­mesine qanshalyqty alys-ja­qyn ornalasqandyǵyn da es­ker­genimiz, osy jónin­degi má­se­le­lerge de saq bol­ǵan­dy­ǵy­myz jón sekildi.  Astana qalasynyń ákimi Áset Isekeshev kórmeni ótkizýge ar­nalǵan ázirlik jumystaryn py­syqtaǵan arnaıy otyrys­ta EKSPO-2017 kezinde As­tana qalasyn azyq-túlikpen qam­ta­masyz etý máseleleri sheshimin tabatyndyǵyn qadap turyp aıtty. Ákimniń sózine qaraǵanda, kórme ótetin úsh aı ishinde azyq-túlik ónimderin tutyný kólemi 20-30 paıyzǵa deıin ósýi múmkin. Bul rette qaladaǵy ónimder saq­taı­tyn qoımalar múmkindigi jet­­ki­likti ekendigin eske sala ketsek ar­tyq bolmas. Sonymen EKSPO-2017 ha­lyq­­aralyq mamandandyrylǵan kór­mesin ótkizý kezinde Astana qalasynyń azyq-túlik qaýip­siz­diginiń mańyzy barynsha arta tú­setindigi túsinikti. Tıisti atqa­rý­shy bılik organdary osyǵan saı aldyn ala qam jasady. Eger,  5 mıllıon halqy bar Mılan qalasy 20 mıllıon qonaqty kútip alýǵa jaraǵanda 1 mıllıon halqy bar Astana qalasynyń múmkindigi 5 mıllıonǵa deıin adam qabyldaýǵa erkin jetedi dep esepteımiz.  

Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»